MBI METODËN SHKENCORE NË FILOZOFI
(2)
Pjesa e parë
Nëse nocioni i universit dhe nocioni i së mirës dhe së keqes janë ekstraduar nga filozofia shkencore, mund të pyetet se cilat probleme specifike mbesin për filozofin në krahasim me njeriun e shkencës? Do të ishte e vështirë të jepja një përgjigje të saktë për këtë pyetje, por karakteristika të caktuara mund të shënohen se dallojnë krahinën e filozofisë nga ajo e shkencave speciale. Në radhë të parë një propozim filozofik duhet të jetë i përgjithshëm. Ajo nuk duhet të merret posaçërisht me gjërat në sipërfaqen e tokës, ose me sistemin diellor, ose me ndonjë pjesë tjetër të hapësirës dhe kohës. Është kjo nevojë e gjeneralitetit që ka çuar në besimin se filozofia merret me universin në tërësi. Unë nuk besoj se ky besim është i justifikuar, por besoj se një propozim filozofik duhet të jetë i zbatueshëm për gjithçka që ekziston ose mund të ekzistojë. Mund të supozohet se ky pranim do të ishte vështirë të dallohej nga pikëpamja që dëshiroj të hedh poshtë. Megjithatë, ky do të ishte një gabim dhe tepër i rëndësishëm. Pamja tradicionale do ta bënte universin në vetvete subjekt të predikateve të ndryshme të cilat nuk mund të zbatoheshin për ndonjë gjë të veçantë në univers, dhe përshkrimi i predikateve të tilla karakteristike në univers do të ishte biznesi i veçantë i filozofisë. Unë pohoj, përkundrazi, se nuk ka propozime për të cilat është "universi" tema; me fjalë të tjera, se nuk ka diçka të tillë si "universi". Ajo që mendoj është se ekzistojnë propozime të përgjithshme që mund të pohohen për çdo gjë individuale, siç janë propozimet e logjikës. Kjo nuk do të thotë që të gjitha gjërat që ekzistojnë janë një tërësi e cila mund të konsiderohet si një gjë tjetër dhe të bëhet objekt i kallëzuesve. Ai përfshin vetëm pohimin se ekzistojnë prona që i përkasin çdo sendi të veçantë, jo se ka prona që i përkasin tërësisë së gjërave kolektive. Filozofia të cilën dua të mbroj mund të quhet atomizëm logjik ose pluralizëm absolut, sepse, megjithëse pohon se ka shumë gjëra, mohon që ekziston një tërësi e përbërë nga ato gjëra. Prandaj, do t'i shohim ato propozime filozofike, në vend që të shqetësohemi me tërësinë për gjërat kolektive, merren me të gjitha gjërat në mënyrë shpërndarëse; dhe jo vetëm që duhet të jenë të shqetësuar me të gjitha gjërat, por ata duhet të jenë të shqetësuar me vetitë e tilla të të gjitha gjërave, pasi nuk varen nga natyra aksidentale e gjërave që ndodh të jenë, por janë të vërteta për çdo botë të mundshme, në mënyrë të pavarur nga të tilla fakte siç mund të zbulohen vetëm nga shqisat tona. Kjo na sjell në një karakteristikë të dytë të propozimeve filozofike, domethënë, ato duhet të jenë _ a priori_. Një propozim filozofik duhet të jetë i tillë që nuk mund të vërtetohet e as të kundërshtohet me prova empirike. Shumë shpesh ne gjejmë në libra filozofikë argumente të bazuara në rrjedhën e historisë, ose konvolucione të trurit, ose në vëzhgimin e guaskës. Faktet e veçanta dhe aksidentale të këtij lloji nuk janë të rëndësishme për filozofinë, e cila duhet të bëjë vetëm pohime të tilla që do të ishin po aq të vërteta, megjithëse u krijua bota aktuale. Ne mund t'i përmbledhim këto dy karakteristika të propozimeve filozofike duke thënë se _ filozofia është shkencë e mundshme. Por kjo deklaratë e pashpjegueshme ka të ngjarë të jetë çorientuese, pasi mund të mendohet se e mundshme është diçka tjetër përveç gjeneralitet, ndërsa në fakt të dy janë të padallueshme. Filozofia, nëse ajo që është thënë është e saktë, bëhet e padallueshme nga logjika pasi që kjo fjalë tani është përdorur. Studimi i logjikës konsiston, në përgjithësi, nga dy pjesë jo shumë të dallueshme. Nga njëra anë është e shqetësuar me ato deklarata të përgjithshme që mund të bëhen në lidhje me gjithçka pa përmendur ndonjë send ose kallëzues ose lidhje, siç është psh "nëse _x_ është anëtar i klasës ± ± dhe çdo anëtar i ± është anëtar i β, atëherë _x_ është anëtar i klasës β, çfarëdo që të jetë _x_, Î dhe β ". Nga ana tjetër, ajo merret me analizën dhe numërimin e formave logjike, d.m.th. me llojet e propozimeve që mund të ndodhin, me llojet e ndryshme të fakteve, dhe me klasifikimin e përbërësve të fakteve. Në këtë mënyrë logjika siguron një inventar të mundësive, një repertor të hipotezave abstrakte të qëndrueshme. Mund të mendohet se një studim i tillë do të ishte tepër i paqartë dhe tepër i përgjithshëm për të patur ndonjë rëndësi shumë të madhe, dhe se, nëse problemet e tij bëheshin në çdo moment mjaftueshëm të përcaktuara, ato do të shkriheshin në problemet e disa shkencave speciale. Sidoqoftë, duket se nuk është kështu. Në disa probleme, për shembull, analiza e hapësirës dhe kohës, natyra e perceptimit, apo teoria e gjykimit, zbulimi i formës logjike të fakteve të përfshira është pjesa më e vështirë e punës dhe pjesa e të cilit performanca mungon deri më tani. Kryesisht është për të kërkuar hipotezën e duhur logjike që probleme të tilla deri më tani janë trajtuar në një mënyrë kaq të pakënaqshme, dhe kanë lindur ato kontradikta ose antinomitë në të cilat armiqtë e arsyes midis filozofëve kanë kënaqur në çdo kohë. Duke përqendruar vëmendjen në hetimin e formave logjike, më në fund bëhet e mundur që filozofia të merret me problemet e veta, dhe të përvetësojë, siç bëjnë shkencat, rezultate të tilla të pjesshme dhe ndoshta jo plotësisht të sakta siç mund të jetë hetimi i mëpasshëm që i shfrytëzon, i plotëson dhe i përmirëson ato. Shumica e filozofive deri më tani janë ndërtuar të gjitha në një bllok, në atë mënyrë që, nëse nuk do të ishin plotësisht të sakta, ato ishin plotësisht të pasakta dhe nuk mund të përdoren si bazë për hetime të mëtejshme. Kryesisht është për shkak të këtij fakti që filozofia, për dallim nga shkenca, deri më tani ka qenë jo përparimtare, sepse secilit filozof fillestar i është dashur të fillojë veprën përsëri që nga fillimi, pa mundur të pranojë asgjë të përcaktuar nga puna e paraardhësve të tij. Një filozofi shkencore, siç dëshiroj të rekomandoj, do të jetë e pjesshme dhe e provës si shkencat e tjera; mbi të gjitha, do të jetë në gjendje të shpikë hipoteza të cilat, edhe nëse ato nuk janë plotësisht të vërteta, do të mbeten ende frytdhënëse pasi të jenë bërë korrigjimet e nevojshme. Kjo mundësi e përafrimeve të njëpasnjëshme me të vërtetën është, më shumë se gjithçka tjetër, burimi i triumfeve të shkencës, dhe për të transferuar këtë mundësi në filozofi është të sigurohet një përparim në metodë, rëndësia e të cilit do të ishte pothuajse e pamundur të ekzagjerohet. Thelbi i filozofisë siç konceptohet kështu është analiza, jo sinteza.Të ndërtosh sisteme të botës, si profesori gjerman Heine që thurri së bashku fragmente të jetës dhe bëri një sistem të kuptueshëm prej tyre, nuk është, besoj, ndonjë gjë më e mundshme se zbulimi i gurit të filozofit. Ajo që është e mundshme është të kuptuarit e formave të përgjithshme, dhe ndarja e problemeve tradicionale në një numër pyetjesh të veçanta dhe më pak shqetësuese. "Ndani dhe pushtoni" është maksimumi i suksesit këtu si diku tjetër. Le t'i ilustrojmë këto maksima disi të përgjithshme duke ekzaminuar zbatimin e tyre në filozofinë e hapësirës, sepse vetëm në zbatim mund të kuptohet kuptimi ose rëndësia e një metode. Supozojmë se jemi ballafaquar me problemin e hapësirës siç paraqitet në kuptimin Transcendental të Kantit, dhe supozojmë se dëshirojmë të zbulojmë se cilat janë elementet e problemit dhe çfarë shprese ka për gjetjen e një zgjidhjeje të tyre. Së shpejti do të duket se tre probleme plotësisht të dallueshme, që i përkasin studimeve të ndryshme, dhe që kërkojnë metoda të ndryshme për zgjidhjen e tyre, janë kombinuar me mëdyshje në problemin e vetëm të supozuar me të cilin Kant është i shqetësuar. Ekziston një problem i logjikës, një problem i fizikës dhe një problem i teorisë së dijes. Nga këto të treja, problemi i logjikës mund të zgjidhet saktësisht dhe në mënyrë perfekte; problemi i fizikës mund të zgjidhet me një shkallë sa më të madhe të sigurisë dhe me një qasje të madhe për saktësinë siç mund të shpresohet në një rajon empirik; problemi i teorisë së dijes, megjithatë, mbetet shumë i paqartë dhe shumë i vështirë për t'u marrë me të. Le të shohim se si lindin këto tre probleme : (1) Problemi logjik ka lindur përmes sugjerimeve të gjeometrisë jo-Euklidiane. Duke pasur parasysh një organ të propozimeve gjeometrike, nuk është e vështirë të gjesh një deklaratë minimale të aksiomave nga të cilat mund të nxirret ky organ i propozimeve. Nuk është gjithashtu e vështirë, duke hedhur poshtë ose ndryshuar disa prej këtyre aksiomave, për të marrë një gjeometri më të përgjithshme ose të ndryshme, duke pasur, nga këndvështrimi i matematikës së pastër, të njëjtën koherencë logjike dhe të njëjtin titull për tu respektuar si më të njohurit; Gjeometria euklidiane. Gjeometria Euklidiane në vetvete është e vërtetë mbase për hapësirën aktuale (megjithëse kjo është e dyshimtë), por sigurisht për një numër të pafundmë të sistemeve thjesht aritmetike, secila nga të cilat, nga pikëpamja e logjikës abstrakte, ka një të drejtë të barabartë dhe të padiskutueshme për t’u quajtur një hapësirë Euklidiane. Kështu, hapësira si objekt studimi logjik ose matematikor humbet veçantinë e saj; jo vetëm që ekzistojnë shumë lloje të hapësirave, por ekzistojnë një pafundësi shembujsh të secilit lloj, megjithëse është e vështirë të gjesh ndonjë lloj prej të cilave hapësira e fizikës mund të jetë një shembull, dhe është e pamundur të gjesh ndonjë lloj prej të cilave hapësira e fizikës është sigurisht një shembull. Si ilustrim i një sistemi logjik të mundshëm logjik mund të marrim në konsideratë të gjitha marrëdhëniet e tre termave të cilat janë analoge në aspekte të caktuara zyrtare me relacionin "midis" pasi që duket se është në hapësirën aktuale. Një hapësirë përcaktohet më pas me një lidhje të tillë tre-mujore. Pikat e hapësirës janë të gjitha termat që kanë këtë lidhje me diçka ose tjetër, dhe rendi i tyre në hapësirën në fjalë përcaktohet nga kjo lidhje. Pikat e një hapësire janë domosdoshmërisht edhe pikat e hapësirave të tjera, pasi domosdoshmërisht ekzistojnë marrëdhënie të tjera tre-mujore që kanë po ato pika për fushën e tyre. Hapësira në fakt nuk përcaktohet nga klasa e pikave të saj, por nga lidhja urdhëruese tre- mujore. Kur janë numëruar mjaft veti logjike abstrakte të marrëdhënieve të tilla për të përcaktuar llojin e gjeometrisë që rezulton, të themi, për shembull, gjeometria Euklidiane, bëhet e panevojshme që gjeometri i pastër në aftësinë e tij abstrakte të bëjë dallimin midis marrëdhënieve të ndryshme që kanë të gjitha këto veti. Ai e konsideron tërë klasën e marrëdhënieve të tilla, dhe asnjërën prej tyre. Kështu, gjatë studimit të një lloji të caktuar të gjeometrisë, matematikani i pastër po studion një klasë të caktuar marrëdhëniesh të përcaktuara me anë të disa vetive logjike abstrakte të cilat zënë vendin e asaj që më parë quhej aksiomat. Natyra e _reasoning_ gjeometrike pra është thjesht deduktive dhe thjesht logjike; nëse ndonjë gjeologji e veçantë epistemologjike duhet të gjendet në gjeometri, nuk duhet të jetë në arsyetimin, por në njohuritë tona në lidhje me aksiomat në disa hapësira të dhëna.
(2) Problemi fizik i hapësirës është më interesant dhe më i vështirë sesa problemi logjik. Problemi fizik mund të shprehet si më poshtë: të gjesh në botën fizike, ose të ndërtosh nga materiale fizike, një hapësirë e një prej llojeve të numëruara nga trajtimi logjik i gjeometrisë. Ky problem rrjedh nga vështirësia e tij nga përpjekja për të akomoduar në vrazhdësinë dhe paqartësinë e botës reale disa sisteme që zotërojnë pastërtinë logjike dhe saktësinë e matematikës së pastër. Se kjo mund të bëhet me një shkallë të caktuar të përafrimit është mjaft e qartë; Nëse shoh tre persona _A_, _B_, dhe _C_ të ulur në rresht, bëhem i vetëdijshëm për faktin që mund të shprehet duke thënë se _B_ është midis _A_ dhe _C_ përkundrazi se ajo _A_ është midis _B_ dhe _C_, ose _C_ është midis _A_ dhe _B_. Kjo lidhje e "ndërmjet" e cila perceptohet kështu ka disa nga vetitë logjike abstrakte të atyre marrëdhënieve tremujore të cilat i lexuam më lart, krijojnë një gjeometri, por vetitë e saj nuk dinë të jenë të sakta, dhe nuk janë, si në mënyrë empirike e dhënë, i përshtatshëm për llojin e trajtimit në të cilin synon gjeometria. Në gjeometrinë abstrakte kemi të bëjmë me pika, linja të drejta; por të tre personat _A_, _B_, dhe _C_ të cilët i shoh të ulur në një rresht nuk janë saktësisht pikë, dhe as rreshti nuk është saktësisht një vijë e drejtë. Sidoqoftë, fizika, e cila merr zyrtarisht një hapësirë që përmban pika, linja të drejta, gjendet në mënyrë empirike për të dhënë rezultate të zbatueshme për botën e ndjeshme. Duhet prandaj të jetë e mundur të gjesh një interpretim të pikave, linjave të drejta dhe planeve të fizikës për sa i përket të dhënave fizike, ose në çdo rast përsa i përket të dhënave, së bashku me shtesa të tilla hipotetike, sa më pak të hapura për diskutim. Meqenëse të gjitha të dhënat vuajnë nga mungesa e saktësisë matematikore përmes të qenit të një madhësie të caktuar dhe disi të paqartë në skicë, është e qartë që nëse një nocion i tillë si ai i një pike është të gjesh ndonjë aplikim në materialin empirik, pika nuk duhet të jetë as datum as një shtesë hipotetike e të dhënave, por një _konstruksion_ me anë të të dhënave me shtesat e tyre hipotetike. Është e qartë se çdo plotësim hipotetik i të dhënave është më pak i dyshimtë dhe i pakënaqshëm kur shtesat janë ngushtësisht analoge me të dhënat sesa kur ato janë të një lloji radikalisht të ndryshëm. Të supozojmë, për shembull, se objektet që ne shohim vazhdojnë, pasi t’i kemi larguar sytë, të jenë pak a shumë analoge me ato që ishin ndërsa ne jemi në kërkim, është një supozim më pak i dhunshëm sesa të supozojmë se objekte të tilla përbëhen nga një numër i pafund pikësh matematikore. Prandaj, në studimin fizik të gjeometrisë së hapësirës fizike, pikat nuk duhet të supozohen _ab inicio_ pasi ato janë në trajtimin logjik të gjeometrisë, por duhet të ndërtohen si sisteme të përbëra nga të dhëna dhe analoge hipotetike të të dhënave. Kështu që ne drejtohemi natyrshëm të përcaktojmë një pikë fizike si një klasë të caktuar të atyre objekteve që janë përbërësit përfundimtarë të botës fizike. Do të jetë klasa e të gjitha atyre objekteve që, siç do të thoshte dikush natyrshëm, përmbajnë_ pikën. Të sigurosh një përkufizim duke dhënë këtë rezultat, pa supozuar më parë se objektet fizike përbëhen nga pikë, është një problem i pranueshëm në logjikën matematikore. Zgjidhja e këtij problemi dhe perceptimi i rëndësisë së tij janë për shkak të mikut tim Dr. Whitehead. Çudia e të qenit në lidhje me një pikë si një klasë e subjekteve fizike zhduket nga familjariteti, dhe në çdo rast duhet të mos ndihet nga ata që ruajnë, siç praktikisht çdo njëri e di që pikat janë trillime matematikore. Fjala "trillim" është përdorur në mënyrë të dukshme në lidhje të tilla nga shumë njerëz, të cilët duket se nuk e ndiejnë domosdoshmërinë e shpjegimit se si mund të ndodhë që një trillim mund të jetë aq i dobishëm në studimin e botës aktuale, siç kanë qenë pikat e fizikës matematikore konstante. Me përkufizimin tonë, i cili e konsideron një pikë si një klasë të objekteve fizike, shpjegohet si përdorimi i pikëve mund të çojë në rezultate të rëndësishme fizike, dhe si mund të shmangim megjithatë supozimin se pikat janë vetë njësi në botën fizike. Shumë nga vetitë matematikisht të përshtatshme të hapësirave logjike abstrakte nuk mund të dihen se i përkasin ose dihet se nuk i përkasin hapësirës së fizikës. Të tilla janë të gjitha vendet që lidhen me vazhdimësinë. Për të ditur se hapësira aktuale ka këto vende do të kërkonte një saktësi të pafundme të perceptimit të sensit. Nëse hapësira aktuale është e vazhdueshme, megjithatë ekzistojnë shumë hapësira të mundshme jo të vazhdueshme të cilat do të jenë të dallueshme në mënyrë empirike nga ajo; dhe, anasjelltas, hapësira aktuale mund të jetë jo e vazhdueshme dhe megjithatë empirikisht e padallueshme nga një hapësirë e mundshme e vazhdueshme. Vazhdimësia, pra, megjithëse e arritshme në rajonin _a priori_ të aritmetikës, nuk është me siguri e arritshme në hapësirën ose kohën e botës fizike: pavarësisht nëse këto janë të vazhdueshme apo jo, do të duket se do të ishin një pyetje jo vetëm pa përgjigje, por për gjithnjë të pasigurta. Sidoqoftë, nga pikëpamja e filozofisë, zbulimi se një pyetje është e papërgjegjshme është po aq e plotë sa një përgjigje se çdo gjë mund të merret. Dhe nga këndvështrimi i fizikës, ku nuk mund të gjenden mjete empirike të dallimit, nuk mund të ketë asnjë kundërshtim empirik mbi supozimin matematikisht më të thjeshtë, që është ai i vazhdimësisë. Lënda e teorisë fizike të hapësirës është një çështje shumë e madhe, deri tani pak e hulumtuar. Ajo është e lidhur me një teori të ngjashme të kohës, dhe të dyja janë detyruar të tërheqin vëmendjen e fizikanëve me mendime filozofike nga diskutimet që i kanë tërbuar në lidhje me teorinë e relativitetit.
(3) Problemi me të cilin Kant është i shqetësuar në Transcendental † hetic stetike është kryesisht problemi epistemologjik: "Si mund të kemi njohuri për gjeometrinë _a priori_?" Për dallimin midis problemeve logjike dhe fizike të gjeometrisë, mbajtja dhe shtrirja e kësaj pyetje ndryshohet shumë. Njohuritë tona për gjeometrinë e pastër janë _a priori_ por janë tërësisht logjike. Njohuritë tona për gjeometrinë fizike janë sintetike, por nuk janë _ a priori_. Njohuria jonë për gjeometrinë e pastër është hipotetike dhe nuk na lejon të pohojmë, për shembull, se aksioma e paraleleve është e vërtetë në botën fizike. Njohuritë tona për gjeometrinë fizike, ndërsa na mundësojnë të pohojmë se kjo aksiomë është verifikuar përafërsisht, por , për shkak të pasaktësisë së pashmangshme të vëzhgimit, nuk na mundëson të pohojmë se është verifikuar _exactly_. Kështu, me ndarjen që kemi bërë midis gjeometrisë së pastër dhe gjeometrisë së fizikës, problemi Kantian shembet. Në pyetjen, "Si është e mundur njohja sintetike _a priori_?" tani mund të përgjigjemi, në çdo rast, për sa i përket gjeometrisë ; "Nuk është e mundur", nëse "sintetike" do të thotë "nuk zbritet vetëm nga logjika". Njohuritë tona për gjeometrinë, si pjesa tjetër e njohurive tona, rrjedhin pjesërisht nga logjika, pjesërisht nga sensi, dhe pozita e veçantë që në gjeometrinë e Kantit doli të pushtonte, shihet tani si një mashtrim. Ende ekzistojnë disa filozofë, është e vërtetë, të cilët pohojnë se dija jonë se aksioma e paraleleve, për shembull, është e vërtetë për hapësirën aktuale, nuk është se duhet të llogariten në mënyrë empirike, por është ashtu siç Kant mirëmbahet që rrjedh nga një intuitë _a priori_. Ky pozicion nuk është logjikisht i kundërshtueshëm, por unë mendoj se humbet të gjithë besueshmërinë sapo të kuptojmë se sa e ndërlikuar dhe derivative është nocioni i hapësirës fizike. Siç kemi parë, aplikimi i gjeometrisë në botën fizike në asnjë mënyrë nuk kërkon që në të vërtetë duhet të ketë pika dhe linja të drejta midis subjekteve fizike. Prandaj, parimi i ekonomisë kërkon që ne të përmbahemi nga supozimi i ekzistencës së pikave dhe linjave të drejta. Megjithatë, pasi pranojmë pikëpamjen se pikat dhe linjat e drejta janë ndërtime të ndërlikuara me anë të klasave të subjekteve fizike, hipoteza se kemi një intuitë _a priori_ duke na mundësuar të dimë se çfarë ndodh me linjat e drejta kur ato prodhohen në mënyrë të pafundme, jashtëzakonisht të tendosura dhe të ashpëra; as nuk mendoj se një hipotezë e tillë do të kishte lindur ndonjëherë në mendjen e një filozofi që kishte kapur natyrën e hapësirës fizike. Kanti, nën ndikimin e Njutonit, miratoi, megjithëse me ca zbrazje, hipotezën e hapësirës absolute, dhe kjo hipotezë, megjithëse logjikisht e padëgjueshme, hiqet nga brisku i Ocam, pasi hapësira absolute është një entitet i panevojshëm në shpjegimin e botës fizike. Megjithëse, prandaj, ne nuk mund të hedhim poshtë teorinë Kantiane të një intuite _a priori_, ne mund t'i heqim bazat e saj një nga një përmes një analize të problemit. Kështu, këtu si në shumë të tjera pyetje filozofike, metoda analitike, megjithëse nuk është e aftë të arrijë në një rezultat demonstrues, ajo është e aftë të tregojë se të gjitha bazat pozitive në favor të një teorie të caktuar janë të gabuara dhe se një teori më pak e panatyrshme është e aftë të llogarit faktet. Një pyetje tjetër me të cilën mund të tregohet aftësia e metodës analitike është çështja e realizmit. Edhe ata që mbrojnë, edhe ata që luftojnë kundër realizmit, më duket se nuk janë larg nga për sa i përket natyrës së problemit për të cilin po diskutojnë. Nëse pyesim: "A janë objektet tona të perceptimit _real_ dhe a janë ato të pavarura nga perceptimi?" Duhet të supozohet se ne i japim disa kuptime fjalëve "reale" dhe "të pavarura", dhe megjithatë, nëse secilës palë në polemikën e realizmit i kërkohet të përcaktojë këto dy fjalë, përgjigjja e tyre është mjaft e sigurt se mishëron konfuzione të tilla si logjike dhe analiza do ti zbulojë.
Le të fillojmë me fjalën "e vërtetë". Padyshim që ka objekte të perceptimit, dhe për këtë arsye, pyetja nëse këto objekte janë reale duhet të jetë një pyetje thelbësore, duhet të ekzistojnë në botë dy lloj objektesh, domethënë, reale dhe joreale, e megjithatë supozohet se joreale do të thotë në thelb 'ajo që nuk është'. Pyetja se cilat vende duhet t'i përkasin një objekti për ta bërë atë të vërtetë është një pyetje për të cilën një përgjigje adekuate është e rrallë, nëse do të vijë ndonjëherë. Sigurisht që është përgjigjja hegeliane, se e vërteta është e vetë-qëndrueshme dhe se asgjë nuk është vetë-konsistente, përveçse Tërësia; por kjo përgjigje, e vërtetë apo e rremë, nuk është e rëndësishme në diskutimin tonë të tanishëm, e cila lëviz në një linjë më të ulët dhe është i shqetësuar me statusin e objekteve të perceptimit midis objekteve të tjera të fragmentaritetit të barabartë. Objektet e perceptimit janë të kundërta, në diskutimet në lidhje me realizmin, më tepër me gjendjet psikike nga njëra anë dhe një çështje nga ana tjetër sesa me tërësinë gjithëpërfshirëse të gjërave. Pyetja që duhet të marrim në konsideratë është pyetja se çfarë mund të nënkuptohet me caktimin e "realitetit" për disa, por jo të gjithë entitetet që përbëjnë botën. Dy elemente, mendoj, përbëjnë atë që ndjehet sesa mendohet kur fjala "realitet" përdoret në këtë kuptim. Një gjë është e vërtetë nëse vazhdon në momentet kur nuk perceptohet; ose përsëri, një gjë është e vërtetë kur ajo është e lidhur me gjëra të tjera në një mënyrë që përvoja na ka bërë të presim. Do të shihet se realiteti në njërën nga këto shqisat nuk është aspak e domosdoshme për një send, dhe se në fakt mund të ekzistojë një botë e tërë në të cilën asgjë nuk ishte e vërtetë në asnjë nga këto shqisat. Mund të rezultojë se objektet e perceptimit dështuan nga realiteti në njërën ose në të dyja këto aspekte, pa qenë në asnjë mënyrë i zbritshëm, se nuk janë pjesë e botës së jashtme me të cilën merret fizika. Vërejtje të ngjashme do të vlejnë për fjalën "të pavarur". Shumica e shoqatave të kësaj fjale janë të lidhura me ide që kanë të bëjnë me shkakun, të cilat tani nuk është e mundur të mirëmbahen. _A_ është i pavarur nga _B_ kur _B_ nuk është një pjesë e domosdoshme e shkakut të _A_. Por kur pranohet se shkaku nuk është asgjë tjetër veçse korrelacion, dhe se ekzistojnë korrelacione të njëkohshmërisë, si dhe të njëpasnjëshme, bëhet e qartë se nuk ka diçka unike në një seri të parakohshme e rastësore në një ngjarje të caktuar, por kjo, në çdo rast pika ku ekziston një korrelacion i njëkohshmërisë, ne mund ta kalojmë nga një rresht i antecedentëve në tjetrin, në mënyrë që të përftojmë një seri të re të antecedentëve kauzalë. Do të jetë e nevojshme të specifikohet ligji kauzar sipas të cilave do të merren në konsideratë antecedentët.
Mora një letër një ditë nga një korrespodent i cili ishte në mëdyshje nga pyetje të ndryshme filozofike. Pasi i numëroi ato thotë: "Këto pyetje më çuan nga Bon në Strassburg, ku gjeta profesor Simmel". Tani, do të ishte absurde të mohosh se këto pyetje shkaktuan që trupi i tij të zhvendosej nga Bon në Strassburg, dhe prapëseprapë duhet të supozohet se mund të gjenden edhe një sërë paraardhjesh thjesht mekanike, i cili do të përbënte këtë transferim të materies nga një vend në një tjetër. Për shkak të kësaj shumësie të serive kauzale të lashta në një ngjarje të caktuar, nocioni i_the_ bëhet i pacaktuar, dhe çështja e pavarësisë bëhet përkatësisht e paqartë. Kështu, në vend që të pyesim thjesht nëse _A_ është i pavarur nga _B_, ne duhet të pyesim nëse ekziston një seri e përcaktuar nga ligje të tilla kauzale që sjellin nga _B_ tek _A_. Kjo pikë është e rëndësishme në lidhje me pyetjen e veçantë të objekteve të perceptimit. Mund të jetë që asnjë objekt krejt si ato që ne i perceptojmë nuk ekzistojnë kurrë; në këtë rast do të ketë një ligj kauzal, sipas të cilit objektet e perceptimit nuk janë të pavarura nga të perceptuarit. Por edhe nëse ky do të jetë rasti, megjithatë mund të ndodhë që ka ligje thjesht fizike shkakësore që përcaktojnë shfaqjen e sendeve që perceptohen me anë të sendeve të tjera që ndoshta nuk perceptohen. Në atë rast, në lidhje me ligje të tilla kauzale objektet e perceptimit do të jenë të pavarura nga të perceptuarit. Kështu që pyetja nëse objektet e perceptimit janë të pavarura nga të perceptuarit është, siç qëndron, e papërcaktuar, dhe përgjigjja do të jetë po ose jo sipas metodës së miratuar për ta bërë atë të përcaktojë. Unë besoj se ky konfuzion ka lindur një pjesë shumë të madhe në zgjatjen e polemikave në lidhje me këtë temë, e cila mund të dukej e aftë të mbetej përherë e pavendosur. Pamja që unë duhet të dëshiroj për të mbrojtur është se objektet e perceptimit nuk qëndrojnë të pandryshuara në momentet kur ato nuk perceptohen, megjithëse me siguri objektet pak a shumë i ngjajnë atyre që ekzistojnë në momente të tilla; që objektet e perceptimit janë pjesë, dhe e vetmja pjesë e njohur empirikisht, e lëndës aktuale të fizikës, dhe janë vetë si duhet të quhen fizike; që ekzistojnë ligje thjesht fizike që përcaktojnë karakterin dhe kohëzgjatjen e objekteve të perceptimit pa ndonjë referencë në faktin se ato perceptohen; dhe që në krijimin e ligjeve të tilla, propozimet e fizikës nuk presupozojnë ndonjë propozim të psikologjisë apo edhe ekzistencën e mendjes. Nuk e di nëse realistët do ta njihnin një pamje të tillë si realizëm. E gjithë kjo për të cilën unë duhet të pretendoj është, se shmang vështirësitë, të cilat më duket se i përkrahin realizmit dhe idealizmit ashtu siç mbronin deri më tani, dhe që shmang apelimin që ata i kanë bërë ideve, të cilat analiza logjike tregon se janë të paqarta. Miratimi i metodës shkencore në filozofi, nëse nuk gaboj, na detyron të braktisim shpresën për të zgjidhur shumë nga problemet më ambicioze dhe njerëzore të filozofisë tradicionale. Disa nga këto paraqesin, megjithëse me shumë pak pritje për një zgjidhje të suksesshme, për shkenca speciale, të tjerët tregojnë se janë të tilla siç janë kapacitetet tona por në thelb nuk janë në gjendje të zgjidhin. Por mbetet një numër i madh i problemeve të njohura të filozofisë në lidhje me metodën e mbrojtur që u jep atyre të gjitha avantazhet e ndarjes në pyetje të dallueshme, të parimeve paraprake, të pjesshme dhe përparimtare, dhe të apelit ndaj parimeve me të cilat, pavarësisht nga temperamenti, të gjithë studentët kompetent duhet të bien dakord.
Dështimi i filozofisë deri më tani ka qenë për shkak të nxitimit dhe ambicies: durimi dhe modestia, këtu si në shkencat e tjera, do të hapë rrugën për përparim të fortë dhe të qëndrueshëm.
#NdalohetKopjimi
#Lejohetshpërndarja
#Librikomenti
