Palestina

Holokausti në Gaza është një temë komplekse dhe e shumëanshme që kërkon një analizë të plotë për të kuptuar kontekstin e tij historik, figurat kryesore, ndikimin dhe zhvillimet e mundshme në të ardhmen.  Termi "Holokaust" zakonisht i referohet gjenocidit sistematik të pretenduar për gjashtë milionë hebrenjve nga regjimi nazist gjatë Luftës së Dytë Botërore.  Megjithatë, në kontekstin e Gazës, ai është përdorur për të përshkruar konfliktin izraelito-palestinez, veçanërisht dhunën dhe shkatërrimin me të cilin përballet populli palestinez.

 Konteksti historik: Konflikti në Gaza ka një histori të gjatë dhe të diskutueshme, me rrënjë që datojnë në fund të shekullit të 19-të.  Rajoni ka qenë objekt i mosmarrëveshjeve të ndryshme territoriale midis popullatës hebreje dhe arabe, duke çuar në konflikte të armatosura dhe valë dhune.  Holokausti në Gaza mund të shihet si një vazhdimësi e këtij konflikti të vazhdueshëm, me të dyja palët që pretendojnë ankesa historike dhe që kërkojnë të drejtat e tyre për tokën.

 Figurat kryesore: Në kontekstin e Holokaustit në Gaza, figurat kryesore përfshijnë liderë politikë, aktivistë, komandantë ushtarakë dhe civilë që kanë luajtur role të rëndësishme në formësimin e narrativës dhe rezultateve të konfliktit.  Këto shifra përfshijnë kryeministrin izraelit Benjamin Netanyahu, presidentin palestinez Mahmud Abbas, liderin e Hamasit Ismail Haniyeh dhe figura të ndryshme ndërkombëtare si Sekretari i Përgjithshëm i OKB-së António Guterres dhe presidenti i SHBA Joe Biden.

 Ndikimi: Ndikimi i Holokaustit në Gaza ka qenë i thellë dhe i gjerë, me pasoja shkatërruese për popullin palestinez.  Rajoni është përballur me shkatërrim të gjerë, humbje jetësh, zhvendosje të popullsisë dhe një krizë humanitare që ka tërhequr vëmendjen dhe dënimin ndërkombëtar.  Konflikti ka thelluar gjithashtu ndarjet midis izraelitëve dhe palestinezëve, po ashtu dhe ka krijuar dy pole të kundërta pro dhe kundër izraelitëve në botë, duke polarizuar më tej të dyja palët dhe duke penguar përpjekjet drejt një zgjidhjeje paqësore.

 Individë me ndikim: Disa individë me ndikim kanë kontribuar në fushën e Holokaustit në Gaza, duke formuar opinionin publik, vendimet e politikave dhe rrjedhën e konfliktit.  Këta individë përfshijnë aktivistë të të drejtave të njeriut, gazetarë, akademikë dhe politikanë që kanë punuar për të rritur ndërgjegjësimin për gjendjen e vështirë të popullit palestinez dhe për të mbrojtur një zgjidhje të drejtë dhe të qëndrueshme të konfliktit.  Disa figura të dukshme përfshijnë gazetarin izraelit Gideon Levy, aktivistin palestinez Hanan Ashrawi dhe politikanin amerikan Bernie Sanders.

 Perspektivat: Holokausti në Gaza nxjerr një sërë këndvështrimesh nga aktorë të ndryshëm, duke përfshirë izraelitët, palestinezët, vëzhguesit ndërkombëtarë dhe avokatët për të drejtat e njeriut.  Mbështetësit e Izraelit argumentojnë se vendi ka të drejtë të mbrohet nga sulmet e Hamasit, ndërsa kritikët tregojnë përdorimin joproporcional të forcës dhe krizën humanitare me të cilën përballet popullsia civile e Gazës.  Palestinezët dhe mbështetësit e tyre argumentojnë se bllokada izraelite dhe veprimet ushtarake përbëjnë dënim kolektiv dhe shkelje të ligjit ndërkombëtar.

 Analizë: Holokausti në Gaza është një çështje thellësisht e diskutueshme pa zgjidhje të lehta.  Konflikti është i rrënjosur thellë në të drejtat historike, mosmarrëveshjet territoriale dhe narrativat kontradiktore të identitetit dhe përkatësisë.  Çdo rezolutë e qëndrueshme do të kërkojë një njohje të të drejtave dhe aspiratave të izraelitëve dhe palestinezëve, si dhe një angazhim për të mbrojtur të drejtat e njeriut, ligjin ndërkombëtar dhe parimet e drejtësisë dhe barazisë.  E ardhmja e Holokaustit në Gaza ka të ngjarë të varet nga përpjekjet e individëve dhe institucioneve që punojnë drejt dialogut, pajtimit dhe një paqeje të drejtë dhe të qëndrueshme për të gjitha palët e përfshira.

 Pra, Holokausti në Gaza është një fenomen tragjik dhe kompleks që kërkon një analizë të nuancuar dhe gjithëpërfshirëse për të kuptuar origjinën, ndikimin, figurat kryesore dhe zhvillimet e mundshme në të ardhmen.  Duke eksploruar kontekstin historik, figurat kryesore dhe perspektivat e ndryshme mbi konfliktin, ne mund të kuptojmë më mirë sfidat dhe mundësitë për arritjen e paqes dhe drejtësisë në rajon.  Është thelbësore që individët dhe komunitetet të angazhohen në dialog konstruktiv, të avokojnë për të drejtat e njeriut dhe të mbështesin përpjekjet drejt një zgjidhjeje paqësore të Holokaustit në Gaza.

....

Paradoksi i “paqes” së mbështetur në gjenocid: një kritikë ndaj luftës në Gaza

Lufta e Izraelit në Gaza, e mbështetur fuqimisht nga Shtetet e Bashkuara, është një paradoks moral dhe logjik. Ndërsa liderët politikë perëndimorë deklarojnë se mbështetja e tyre vjen në emër të sigurisë dhe paqes, realiteti në terren tregon diçka krejt tjetër: një masakër e përshkallëzuar ndaj civilëve, shkatërrim sistematik i infrastrukturës dhe mohimi i të drejtave themelore të popullit palestinez. Kjo luftë, në vend që të mbështetet në logjikën e paqes, bazohet në një sërë falsitetesh logjike dhe manipulimesh retorike që e bëjnë mbështetjen amerikane jo vetëm të padrejtë, por edhe krejtësisht absurde nga këndvështrimi racional.

1. Argumenti i sigurisë: një justifikim i rremë

Një nga arsyetimet kryesore që përdoret për të justifikuar luftën është argumenti i sigurisë: Izraeli ka të drejtë të mbrohet nga sulmet e Hamasit dhe, si rrjedhojë, ka nevojë për mbështetjen ushtarake amerikane për të siguruar ekzistencën e tij.

✅ Kritikë:

Ky është një shembull i gabimit të proporcionalitetit. Edhe nëse e pranojmë që çdo shtet ka të drejtë të mbrohet, kjo nuk e justifikon ashpërsinë e sulmeve izraelite, të cilat nuk janë veprime mbrojtëse, por hakmarrje kolektive. Sulmet që vrasin mijëra civilë, shkatërrojnë spitale dhe shkolla, dhe lënë një popullsi të tërë pa ushqim, ujë dhe ndihma humanitare nuk mund të quhen "vetëmbrojtje" në kuptimin logjik. Ky është një gabim i ekuivalencës së rreme, sepse vendos në të njëjtin nivel raketat e Hamasit dhe makinerinë ushtarake të një prej ushtrive më të fuqishme në botë.

2. Justifikimi i luftës në emër të paqes

Një tjetër argument i përdorur shpesh është se lufta është e nevojshme për të sjellë paqen në rajon. Sipas kësaj logjike, eliminimi i Hamasit do të garantojë stabilitet dhe siguri afatgjatë për të gjithë.

✅ Kritikë:

Ky është një shembull klasik i paradoksit të luftës për paqe dhe një gabim të qëllimit të justifikuar nga mjetet (ends justify the means fallacy). Nëse vrasja e mijëra fëmijëve dhe zhdukja e një popullate të tërë janë mënyra për të arritur paqen, atëherë çfarë lloj paqeje është kjo? Historia ka treguar se përdorimi i dhunës ekstreme ndaj një populli nuk e sjell paqen, por vetëm thellon urrejtjen dhe ndikon në radikalizimin e mëtejshëm të brezave të ardhshëm.

Kjo është gjithashtu një formë e "non sequitur" – një gabim logjik ku përfundimi nuk ndiqet nga premisat. Nuk ka asnjë lidhje të logjikshme midis bombardimit të spitaleve dhe shkollave me krijimin e një të ardhmeje më të sigurt.

3. Dehumanizimi si mjet për të legjitimuar krimet

Një tjetër strategji e përdorur nga Izraeli dhe mbështetësit e tij është dehumanizimi i palestinezëve, duke i paraqitur si një rrezik ekzistencial dhe duke e bërë të pranueshme vrasjen e tyre. Mediat perëndimore dhe politikanët shpesh përdorin terma si "terroristë", "kolateral i pashmangshëm", ose "mburoja njerëzore", për të justifikuar humbjen e jetëve civile.

✅ Kritikë:

Ky është një gabim i gjeneralizimit të nxituar dhe një gabim i fajit kolektiv. Vetëm sepse Hamasi është një grup militant, kjo nuk do të thotë që çdo palestinez është një kërcënim. Ndëshkimi kolektiv është një praktikë e paligjshme sipas ligjit ndërkombëtar, por mbi të gjitha, është një qasje logjikisht e gabuar. Nëse një person nga një grup kryen një akt të paligjshëm, nuk ka kuptim logjik që e gjithë popullata të trajtohet si e fajshme.

4. Hipokrizia e perëndimit: standardi i dyfishtë

Ndërsa Perëndimi flet për të drejtat e njeriut dhe demokracinë, ai zgjedh të mbështesë një regjim që ka vendosur një bllokadë çnjerëzore mbi një popull të tërë, ka ndaluar ndihmën humanitare dhe ka vrarë mijëra civilë.

✅ Kritikë: 

Kjo është një hipokrizi morale dhe politike. Nëse Perëndimi sanksionon vende të tjera për shkelje të të drejtave të njeriut, si mund të justifikojë mbështetjen e pakufizuar për Izraelin, kur ai kryen masakra të ngjashme? Ky është një shembull klasik i standardit të dyfishtë, një gabim logjik ku rregullat ndryshojnë sipas interesave politike dhe jo sipas parimeve të qëndrueshme.

5. Pse Amerika mbështet Izraelin?

Arsyeja e vërtetë e mbështetjes amerikane nuk është as siguria, as demokracia, as paqja. Mbështetja e pakufizuar për Izraelin buron nga interesa gjeopolitike dhe ekonomike. Industria ushtarake amerikane përfiton nga luftërat e vazhdueshme në Lindjen e Mesme, ndërsa ndikimi i lobit izraelit në politikën amerikane është i padiskutueshëm.

✅ Kritikë:

Kjo tregon se argumentet morale janë thjesht mjete propagandistike, ndërsa vendimet e vërteta bazohen në interesa të pastërta pushteti dhe parash. Kjo është një formë e gënjeshtrës strategjike (strategic misrepresentation), ku një komb përdor justifikime të rreme për të fshehur motivet e tij të vërteta.

Një paradoks që s’mund të qëndrojë

Lufta e Izraelit në Gaza dhe mbështetja e pakushtëzuar nga Amerika nuk mund të qëndrojnë mbi baza logjike apo morale. Çdo argument që përdoret për ta justifikuar bie pre e falsiteteve logjike të qarta: nga ekuivalenca e rreme mes Hamasit dhe popullit palestinez, te standardi i dyfishtë i Perëndimit dhe hipokrizia e “paqes” së arritur përmes shkatërrimit.

Nëse bota do të zbatojë vërtet parimet e drejtësisë dhe arsyes, duhet të pranojë absurditetin e kësaj lufte dhe të ndalojë normalizimin e gjenocidit si një "mjet për siguri". Paqja e vërtetë nuk arrihet me bomba – ajo arrihet me drejtësi dhe barazi.

.....

Aparteidi në Gaza 

Nuk është luftë kjo që po ndodh në Gaza. Jo… nuk mund të quhet luftë një masakër ku njërës palë i mungon gjithçka: armët, mburojat, ushqimi, uji, ajri. Nuk është luftë kur njëra anë është një popull i ngujuar në një burg të hapur, e tjetra – një makineri vdekjeje me teknologji lufte të shekullit të ardhshëm. Kjo nuk është betejë. Është therje. Është aparteid modern. Është zhdukje e planifikuar. Një krim që ndodh nën dritën e diellit dhe zërin e heshtur të botës.

Po i vrasin foshnjat përpara se të kenë mundësinë të thonë fjalën e parë. Po i varrosin nën rrënoja, po i djegin të gjalla, po i shpërbëjnë në copa të paformë. Spitalet nuk janë më strehë e shpresës, por shënjestra. Shkollat nuk mësojnë më, por bëhen varre kolektive. Dhe bota... bota rri e sheh, sikur të ishte një film që shfaqet në ekranin e një televizori, ku lotët e nënave nuk depërtojnë përtej xhamit.

Ku është njerëzimi? A është fjalë e zbrazët që e thërrasim vetëm kur jemi vetë në ankth? Apo është një maskë që na mbulon fytyrën kur duam të mos shohim dhimbjen e tjetrit? Sa herë është përsëritur kjo histori, sa herë është premtuar "Kurrë më" – dhe ja ku jemi, në zemër të shekullit XXI, duke parë si digjet një popull, e asnjë fuqi nuk ngrihet të thotë mjaft.

Unë e ndiej Gaza-n si një zë që më flet brenda shpirtit. Jo si lajm, jo si kronikë lajmesh që ndryshon çdo orë, por si një rënkim që më zgjon natën, si një shikim fëmije i gjakosur që më kërkon përgjigje, më kërkon ndihmë. Dhe s'mundem… s’mundem ta shpëtoj. E kjo pafuqia ime më vret më shumë se çdo tjetër. Sepse ç’vlerë ka liria ime kur diku tjetër ajo është shuar me flakë? Ç’vlerë ka fjala ime, kur zëri i viktimave shtrydhet në heshtje nga shpërthimi i një bombe 1000 kilogramëshe?

A ka ndonjë kuptim më njeriu nëse kaq lehtë shndërrohet në bishë apo më keq – në spektator të qetë të bishave? A kemi rrëshqitur kaq thellë në indiferencë sa vdekja është bërë thjesht statistikë? Gaza nuk është vetëm një plagë në trupin e Palestinës – ajo është pasqyra ku po shohim shpirtin tonë të shpërfytyruar.

Kur një nënë palestineze qan mbi trupin e fëmijës së saj, toka dridhet. Por ekranet tona nuk dridhen. Zemrat tona jo gjithmonë. Jemi mësuar me dhimbjen e tjetrit si me një zhurmë të zakonshme sfondi. Dhe kështu, vrasjet vazhdojnë. Dhe kështu, heshtja bëhet bashkëfajtore. Dhe kështu, ne të gjithë jemi më pak njerëz çdo ditë.

A ka më njerëzim në këtë botë? Nëse ka, a janë duke shikuar dhe duke qarë për çfarë jemi bërë? Apo ndoshta përmes atyre fëmijëve që po vdesin  ne kemi harruar si të jemi njerëz? Ndoshta është koha të mos flasim më për "lutje për paqe", por të ulërimë për drejtësi. Paqja pa drejtësi është vetëm heshtje pas një funerali kolektiv. Dhe Gaza, çdo natë, është një funeral që përsëritet. Një varr i hapur që e mbulon ndërgjegjen e kësaj bote.

Unë nuk jam palestinez me gjak, por me ndjenjë jam. Me lot jam. Me dhimbje jam. Sepse dhimbja e atij që nuk ka çati, nuk ka bukë, nuk ka jetë, më prek më shumë se çdo komfort që mund të më ofrojë ky vend i qetë ku po jetoj. Dhe turpi më ndjek si hije. Turpi që nuk bëra më shumë. Turpi që ndoshta nuk mund të bëj asgjë. Por fjala... fjala është arma ime. Dhe nëse nuk ndihmon dot një popull të shpëtojë, të paktën mos hesht kur ai po zhduket.

Nuk është luftë kjo. Lufta është ballë për ballë. Kjo është kasaphanë. Kjo është poshtërim i njerëzimit. Dhe ne jemi dëshmitarë të heshtur të një gjëme që nesër do të na mallkojë. Sepse historia nuk i harron as ata që vranë, as ata që panë e nuk thanë asgjë.

Gaza nuk është larg. Gaza është brenda çdo shpirti që akoma e quan veten njeri. Dhe nëse nuk mundemi ta shpëtojmë sot, le të jemi të paktën kujtesa e saj nesër. Sepse ajo çfarë vdes sot në Gaza – nuk janë vetëm njerëzit – është dhe një pjesë e shpirtit tonë. E nëse s’e ruajmë, nesër s’do të jemi më njerëz, por vegla të shurdhëta të një bote që ka harruar të ndjejë.

.....

Në zemër të Gazës së përgjakur, ku rërës së përvëluar i shtohen lotët e fëmijëve, ngrihet një narrativë trishtimi që të shpon shpirtin. Nuk janë thjesht histori, por ulërima të heshtura që përshkojnë qiellin e mbushur me tym dhe ankth. Janë sytë e tyre të vegjël, të zbrazët nga uria dhe frika, që reflektojnë një botë të shkatërruar, një fëmijëri të grabitur nga dhuna dhe privimi.

Mungesa e bukës nuk është thjesht një zbrazëti në stomak, por një boshllëk në shpirt, një ndjesi që fëmija nuk e kupton dot, një pyetje e pafundme në sytë e tij të njomë. Uji, burimi i jetës, është kthyer në një luks të paarritshëm, çdo pikë e tij një lutje e mbushur me dhimbje, një shpresë e vakët që shuhet çdo ditë e më shumë. Ilaçet, shpëtimi i trupave të tyre të brishtë, janë vetëm një kujtim i largët, një ëndërr e ndërprerë nga realiteti i hidhur i plagëve të pashëruara.

Dhe mbi supet e tyre të vogla rëndon pesha e një sprove që do të thyente edhe burrin më të fortë. Janë dëshmitarë të humbjes, të shkatërrimit, të një dhune të pakuptimtë që nuk njeh moshë as pafajësi. Ecin nëpër rrënoja, duke kërkuar me shpresë një fije shpëtimi, një buzëqeshje të harruar, një ngrohtësi prindërore që shpesh mungon.

Sprova e tyre nuk është thjesht fizike, por edhe psikologjike, një plagë e padukshme që gërryen shpirtin e tyre të njomë. Ata rriten para kohe, të detyruar të përballen me tmerret e luftës, të kuptojnë gjëra që mendja e një fëmije nuk duhet t’i njohë kurrë. Shikimet e tyre janë të një plaku të vjetër, të lodhur, sikur të kenë parë shekuj vuajtjesh brenda pak viteve të jetës.

Por edhe në këtë errësirë të thellë, në mes të dëshpërimit, shfaqet një flakë e vogël shprese. Është forca e tyre e brendshme, elasticiteti i shpirtit fëminor që nuk dorëzohet, që gjen një lojë mes rrënojave, një buzëqeshje të fshehur pas lotëve. Është dashuria e pakushtëzuar për njëri-tjetrin, mbështetja që i japin njëri-tjetrit në këtë kalvar të gjatë.

Sprova e fëmijëve të Gazës është një akuzë e madhe ndaj botës, një thirrje e dëshpëruar për ndërhyrje, për drejtësi, për një fund të kësaj tragjedie të pakuptimtë. Është një mesazh i hidhur se fëmijëria duhet të jetë një kohë e pafajsisë, e lojës, e dashurisë, dhe jo një arenë vuajtjesh dhe mbijetese.

Le të mos i harrojmë kurrë sytë e tyre të trishtuar, le të mos e shurdhojmë veshin ndaj ulërimave të tyre të heshtura. Sepse në sytë e çdo fëmije të Gazës, shohim një pjesë të humbur të njerëzimit tonë, një thirrje për ndërgjegje që nuk mund dhe nuk duhet të injorohet. Sprova e tyre është sprova e të gjithëve ne, një test i humanizmit tonë, një sfidë për të ndërtuar një botë ku fëmijët mund të jetojnë të lirë, të sigurt dhe me shpresë për të nesërmen.

......

Kur fjalët humbin kuptimin

Kur fjalët humbin kuptimin, a mund të flasim ende që ne jemi njerëz? A mund të thërrasim veten kështu, kur heshtja që na rrethon nuk është më paqe, por varr i zbrazët i fjalëve të pambrojtura? Kur gjuha dridhet përpara dhimbjes, kur gjuha e nënës bëhet ulërimë, kur gjuha e botës hesht me qëllim… çfarë mbetet?

Gaza… një emër që s’mund ta shqiptosh pa e ndier se po thyen diçka brenda kraharorit. Nuk është thjesht një vend, është një plagë e hapur mbi ndërgjegjen e njerëzimit. Është një fëmijë që fle nën rrënoja, një nënë që mban trupin e padjegur të fëmijës së saj në krahë, një baba që i janë shteruar lotët, një gjysh që flet me të vdekurit, sepse të gjallët nuk i përgjigjen më.

Netët në Gaza janë më të errëta se nata vetë. Sepse nata sjell me vete yjet, por mbi këtë tokë yjet kanë rënë si zjarre, jo si shpresë. Nuk ka më ndriçim në dritaret e shtëpive — vetëm flakë dhe hi. Era mbart britmat. Dhe nën çdo gur, ka një emër. Nën çdo pluhur, ka një histori të ndërprerë, një ëndërr të pakryer, një fjalë që nuk u tha kurrë.

Dhe ti e pyet veten: Ku janë njerëzit? Ku është bota që shpiku ligjet për të mbrojtur të pafajshmit? Ku janë ata që thërrasin për drejtësi me zë të lartë, por mbyllin sytë kur drejtësia kërkon guxim?

Një vajzë ecën mbi rrugë që nuk janë më rrugë, me këmbë të zbathura dhe me sy që kanë parë më shumë se ç’duhet të shohë një jetë e tërë. Ajo nuk qan. Sepse në Gaza, të qarët është luks i shpirtit, e shpirtin e kanë djegur avionët. Ajo mban në dorë një copë letër të bardhë. Nuk është një letër, është një kujtim. Një poezi që babai i saj e kishte shkruar për ditëlindjen e saj. Tani është e vetmja gjë që i ka mbetur prej tij. Letra është e mbuluar me gjak, por fjalët ende lexohen. “Ti je drita ime,” kishte shkruar ai. Dhe tani, ajo ecën për të mbajtur këtë dritë gjallë.

Njerëzit që jetojnë në Gaza nuk e masin jetën me vite, muaj apo ditë. Ata e masin me rrahje zemre mes shpërthimesh. Me çaste të heshtura në bodrume, me frymëmarrje që mbahen gjatë sa të kalojë një dron, sa të përfundojë një lutje.

A nuk është kjo një formë tjetër e përjetësisë — një çast i ngurtësuar në kohë, që nuk shkon askund?

Në Gaza, çdo lindje është një akt heroizmi. Çdo fëmijë që vjen në jetë, është një kundërshtim i heshtur ndaj vdekjes. Një protestë pa fjalë. Një dëshmi se edhe mes rrënojave, dielli përpiqet ende të lindë.

Por ç’është njeriu kur hesht para dhimbjes së tjetrit? A është më njeri kur kalon lajmet me shpejtësi, kur sheh fotografitë e fëmijëve të vrarë dhe e ul zërin e televizorit, si të mund të heshtë edhe vdekjen? A jemi më njerëz kur normalizojmë të pamendueshmen, kur e shohim vuajtjen si statistikë, si një numër që lëviz?

Po, fjala ka humbur kuptimin. Sepse fjala “jetë” këtu nuk vlen më. Fjala “shpresë” është fyerje. Fjala “normalitet” është një shpifje. Fjala “bamirësi” është e pamjaftueshme. Fjala “humanizëm” është një ironi e hidhur. Dhe kështu, fjala hesht. Dhe me të heshtim edhe ne.

Por ndoshta… ndoshta ende mbetet një fije shprese te ata që e ndiejnë dhe e kuptojnë këtë heshtje. Që lexojnë midis rreshtave. Që përulen jo vetëm për tu lutur, por për tu dëgjuar. Për të mbajtur zi për të panjohurit, për të ndezur një qiri jo për vdekjen, por për të kujtuar jetën që ishte, dhe jetën që duhet të jetë.

Sepse nëse fjalët kanë humbur kuptimin, ndoshta heshtja është fjala e vetme e vërtetë që na ka mbetur.

Dhe në atë heshtje, në atë zhveshje të plotë nga iluzionet, në atë boshllëk të tmerrshëm ku je vetëm me ndërgjegjen tënde — ndoshta aty fillon njerëzimi.

Në Gaza, çdo frymë është dëshmi.

Dhe çdo heshtje është një britmë.

… një britmë që përplaset në muret e botës së shurdhër. Një britmë pa jehonë. Sepse në këtë kohë të çmendur, nuk mjafton të vuash për të prekur zemrën e dikujt. Duhet të vuash me zë, të vdesësh në transmetim të drejtpërdrejtë, të jesh spektakël për t'u marrë seriozisht. Dhe megjithatë, Gaza nuk kërkon më sy, nuk kërkon më simpati. Gaza është një trup i gjallë që ecën mbi pluhur dhe gjak, që vazhdon të thithë ajrin edhe kur ajri është helm. Gaza është një shpirt që nuk dorëzohet.

Ka një djalë që rri mbi rrënojat e një shkolle të shkatërruar dhe flet me një gur. Ai i flet si të ishte shoku i tij i ngushtë. Sepse ai nuk ka më shokë. Disa janë nën tokë, disa janë larguar, disa janë bërë hije. Dhe gurin ai e quan “besnik”, sepse nuk e ka lënë vetëm. Dhe ndoshta, në një botë që ka mësuar ta tradhtojë fëmijërinë, një gur është më i ndershëm se miliona zemra njerëzore që nuk guxojnë të rrahin për dikë tjetër.

Në një rrugë të shkatërruar, një violinë e thyer ka mbetur pa tingull. Dikur, dikush luante në të çdo mbrëmje, për t’i sjellë pak qetësi lagjes. Tani hesht. As edhe tingulli nuk guxon të dalë. Por gjithsesi, një grua e moshuar, me fytyrë të rrudhur nga koha dhe vuajtja, ndalet para saj çdo ditë dhe mërmërit një këngë. E vetme. Pa publik. Pa duartrokitje. Vetëm për të mbajtur gjallë melodinë që dikur frymëzonte jetën. Sepse ajo e di: kur harrojmë të këndojmë, harrojmë të jetojmë.

Dhe ndërsa flaka e luftës përpin gjithçka, ndërsa trupat e pafajshëm bëhen baltë, ndërsa tymi ngjitet drejt një qielli që hesht si gjithë të tjerët… diku, një djalosh i vogël vizaton diellin. Ai nuk ka lapsa me ngjyra. Ai përdor gishtat e tij dhe gjakun e një luleje të shtypur. Vizaton diellin në murin e djegur të shtëpisë së tij, me shpresën e pashpjegueshme të atyre që nuk janë mësuar të dorëzohen.

Ai nuk e di pse ndodh lufta. Nuk e di çfarë është politika, gjeopolitika, as strategjitë. Por ai di se njerëzit qajnë. Di se nënat duan të mbajnë fëmijët pranë. Di se shtëpia është vendi ku duhet të ketë aromë buke, jo baruti. Dhe në këtë dituri të pastër, ndoshta, është e vërteta më e madhe që bota ka harruar.

Po, Gaza qan. Gaza ulërin. Gaza përpiqet të mbijetojë. Por Gaza edhe shkruan. Në murin e thyer të një ndërtese, dikush ka shkruar me ngjyrë të zezë: “Ne nuk duam të bëhemi heronj. Ne duam të jetojmë si njerëz.”

Një fjali. Një lutje. Një përballje me hipokrizinë e një bote që feston fitoren, por harron të kujtojë çmimin e jetës.

Dhe ndoshta… ndoshta kjo është prova jonë më e madhe si njerëzim: si reagojmë kur të tjerët na thërrasin nga thellësia e errësirës. Jo për ndihmë. Jo për mëshirë. Por vetëm për të mos u harruar. Vetëm për të qenë dëshmitarë të heshtur të një kohe që nuk guxon të përsëritet.

Sepse, kur fjalët humbin kuptimin, ne kemi vetëm dy zgjedhje: të bëhemi më të verbër se kurrë… ose të mësojmë të flasim me shpirt.

Dhe nëse ende kemi shpirt, atëherë, ndoshta… ende jemi njerëz.

.....

Gaza, plaga e tokës.

Në një cep të dheut, ku perëndon shpresa,

rri Gaza, një grua e gjymtuar me barkun e zbrazur,

me foshnjën e vrarë në krahë,

dhe me lotët që i pikojnë si qelq nga sytë –

as qielli s’ka më vend për reshje,

sepse retë janë kthyer në pluhur baruti.

Aty ku nata nuk fle,

dhe mëngjesi lind mes britmave dhe sirenave,

çdo dritare është një faqe e djegur libri,

dhe çdo rrugë – një varr i hapur për fëmijë.

Këtu, dielli nuk ngroh –

veçse ndriçon tmerret që lënë pas bombat.

Era mbart zërin e një nëne që thërret për djalin,

por zëri i saj përplaset në muret e betonit,

që mbajnë mbi shpinë hijen e një bote të verbër.

Gaza është një zemër e shpuar me gozhda politike,

është një krater i heshtjes që gëlltit drejtësinë,

është një përrallë që nuk u tregua kurrë fëmijëve,

sepse nuk kishte princ, as fund të lumtur,

veçse dridhje toke dhe natë pa yje.

Një vajzë ecën nëpër rrënoja,

këpucët e saj janë një kujtim i pabarabartë me dheun,

çdo hap është një lutje, një rrezik, një mosnesër.

Në dorë mban një tullë – jo për të ndërtuar,

por për të kujtuar shtëpinë që nuk është më.

Në Gaza, muret flasin, por bota nuk dëgjon.

Flasin për një djalë që s’e pa kurrë prindin,

për një grua që ngjiti rrobat e të vdekurve në litarë,

që t’i vinte erë burrit të saj edhe një herë.

Këtu, liria është një zog me krahët e këputur,

që rri shtrirë mbi gazetën e djeshme,

aty ku emrat e të vrarëve janë më të gjatë

se kolonat e lajmeve ndërkombëtare.

Bota ndjek ndeshje, seriale, reklama,

ndërsa Gaza shkruan poema me gjak,

dhe i dergon me erëra të largëta,

aty ku zemrat kanë harruar si të skuqen nga turpi.

Në një qoshe të rrënuar, një djalë vizaton me gisht:

një shtëpi, një pemë, një diell, një familje.

Por sapo fryn era e radhës –

vizatimi fshihet, dhe ai kthehet të luajë me rrënojat.

Çfarë mëkati është të duash të jetosh?

Çfarë faji është të kesh një zemër që rreh në Gaza?

O njerëz, ju që flini në rehati,

a e ndjeni sa peshon një gur mbi kraharor,

kur nuk është thjesht barrë,

por trup i dashur, i mbetur pa zë?

Mos ndoshta një ditë,

kur qielli të mos ketë më dritë për askënd,

do kujtoni se njëherë, shumë larg,

në Gaza, njeriu harroi të ishte njeri?

Gaza s’është thjesht një vend,

është një plagë në ndërgjegjen tonë,

është një varg i pashkruar në himnin e njerëzimit,

që askush nuk e këndon më –

nga frika se do ta ndiejë dhimbjen e vetes.

....

Në emër të njerëzimit 

Nganjëherë historia e një kombi shkruhet jo nga duart e të mençurve, por nga heshtja e të verbërve. Dhe heshtja është mëkat kur ajo bëhet bashkëfajtore në krim. Në një kohë kur toka palestineze është kthyer në varr kolektiv, ku fëmijët flenë përgjithmonë nën rrënoja e nën heshtjen botërore, kur nënat mbajnë fotografitë e bijve në gjoksin bosh dhe varret nuk mjaftojnë më të mbajnë gjithë dhimbjen e një populli të copëtuar, një burrë shteti i një kombi me histori të dhimbshme të cilën e ka përjetuar vetë përqafon medaljen e atyre që sot e kanë kthyer gjenocidin në krenari.

Edi Rama pranoi një medalje nga ata që i hedhin bombat mbi jetën, mbi shpresën, mbi ekzistencën e një populli që kërkon vetëm të jetojë. Ai e mori këtë medalje në emër të shqiptarëve. Por, a e pyeti vallë këtë popull? A e dëgjoi zërin e atyre që ndjejnë dhembjen e çdo nëne palestineze si të ishte një dhembje shqiptare? A e dëgjoi të qarën e zemrave njerëzore, jo për shkak të fesë, por për shkak të ndërgjegjes njerëzore, apo për shkak të interesave, servilizmit dhe frikës mund të heshtë kur sheh drejtësinë të vritet në dritë të diellit?

Në sheshet e Shqipërisë u mblodhën sot njerëz. Jo vetëm myslimanë, jo vetëm besimtarë, jo anëtarë partish, por njerëz me ndërgjegje të cilët nuk mund ta pranojnë njollën dhe turpin që ua ngjiti kryeministri i vendit të tyre. Sepse protestat e vërteta nuk lindin nga ideologjitë, por nga ndërgjegjja. Ata që sot mbajtën pankarta, nuk e bënë për vota as për politikë, por për të mos humbur fytyrën e njeriut përballë pasqyrës. Dhe ajo pasqyrë po plasaritet...

Rama, me gjithë artin e tij të fjalës dhe teatrin e vet të politikës, nuk mund të fshijë faktin se kjo medalje është njolla mbi ndërgjegjen e një kombi që dikur shpëtoi hebrenjtë nga gjenocidi, dhe sot e shikon veten në pozicionin e një bashkëfajësimi të heshtur, përmes një buzëqeshjeje diplomatike që mbart nën të heshtjen e foshnjave të vrara.

Ky nuk është një debat për fe. Ky nuk është një grindje për vota. Kjo është britma e njeriut, një lëngatë shpirti që nuk e duron dot më hipokrizinë. Sepse kur vendos të mos jesh në anën e viktimës, por të nderosh xhelatin, nuk je më i barabartë me të, je bërë njësoj si ai. Dhe kjo nuk është politikë, është humbje e shpirtit njerëzor.

Shqiptarët kanë mbijetuar perandori dhe pushtues të ndryshëm. Kanë duruar varfëri, kanë përballuar padrejtësi, por kurrë nuk e kanë shitur ndërgjegjen. Sot, shumica dërrmuese e këtij vendi është myslimane jo për nga emri, por për nga ndjenja. Dhe kjo ndjenjë nuk i bën ata më pak shqiptarë, përkundrazi – i bën më të ndjeshëm ndaj dhimbjes, ndaj padrejtësisë, ndaj mohimit të jetës.

Nuk është çështje kombësie, as besimi, as gjeopolitike – është çështje e zemrës njerëzore. Dhe zemra nuk gënjehet. Ajo e di se kur e drejta kthehet në diplomë dhe gjenocidi në medalje, atëherë jemi shumë më poshtë se njerëzorja. Jemi në honin e hipokrizisë.

Kush e mbron të drejtën, nuk ka nevojë për medalje. Kush hesht përballë krimit, nuk ka të drejtë të flasë për paqen. Dhe kush përfaqëson një popull, nuk mund të përqafojë lavdinë e një xhelati në emër të atij populli, pa u kthyer më parë nga fytyra e tij.

A është normale kjo sjellje? Jo. Është e turpshme. Është fyese. Është tradhti ndaj ndjenjës më të pastër që mund të ketë një shoqëri: ndjeshmëria ndaj padrejtësisë.

Dhe kur e gjithë bota po ngrihet në këmbë për të thënë “mjaft” këtij gjenocidi, kur qindra mijëra shpirtra marshojnë për jetët e palestinezëve, në Tiranë, në vendin ku mikpritja është lavdi dhe drejtësia është bekim, kryeministri përkulet para atyre që për ditë e netë me radhë përmbysin nocionin e njerëzores.

Sot nuk protestuan vetëm shqiptarët myslimanë – protestoi ndërgjegjja. Sot nuk foli zemërimi – foli ndërgjegjja. Sot nuk ishte një ditë politike – ishte një ditë reflektimi. Sepse ka një vijë që ndan njeriun nga numri. Dhe kur e kalon atë vijë, s’je më përfaqësues i popullit, je përfaqësues i interesit tënd.

Por populli nuk harron. Dhe kur dhimbja bëhet varg, kur ndërgjegjja bëhet fjalë, kur zemra bëhet protestë – atëherë ndodh një mrekulli e rrallë: zgjohet kombi.

Dhe kur kombi zgjohet, asnjë medalje nuk ka vlerë. Sepse e vetmja medalje që ka kuptim, është nderi. Dhe nderi nuk jepet. Fitohet. Me qëndrim. Me guxim. Me ndershmëri.

Me njerëzi.

.....

Trishtim për Gazën

Era më sjell fjalë të fikura në tym,

nën hije të gurëve – zemra digjet me dhimbje.

Në rrugët e prishura, ku heshtja bën roje,

çdo hap është kujtim i një jete që s'ka kthim.

Qielli i plagosur vajton me re të zeza,

dhe deti s’mund t’i shpërlajë mëkatet me kripë.

Fëmijët pa emër shikojnë larg, të humbur,

si të ishin yje të shuar pa dritë.

Në prehrin e natës bën fole dëshpërimi,

çdo agim lind si një premtim i thyer për paqe.

Nën dhe, lutjet prehen si farë pa shpresë,

dhe zërat e tyre shkojnë në qiell, si rrëfim.

Gaza, një plagë që hapet e s’mbyllet kurrë,

një gjëmë që hesht, por s’mbytet dot në harresë.

Në një botë të shurdhër, ku asgjë s’dëgjon klithmën,

a ka shpëtim për ata që më nuk kanë shtëpi?

Përgjërimi endet si flutur në zjarr,

dhe çdo flatrim tretet në hije të trishtimit tim.

Ti, që sheh e hesht: mos e harro kurrë,

se në çdo rrënojë fle një ëndërr që digjet në pritë.

.....

Tokë e hidhur 

Ditë të errëta, qiell i zymtë, tokë e hidhur, 

Zemra të rënduara nga një dhimbje pa mbarim...

Ura e lotit bie mbi varre,

Ku pllakat e shtëpive flenë ende me lot,

Rrinë fëmijët, të shkretë, me ëndrra të prera,

Përroi i gjakut rrjedh nëpër pllakat e trotuarit.

Fëmijë të vegjël, kërkues të një minute të bardhë, 

Dhimbje e pashuar, e padukshme

Për një botë të mbushur me kanibalë.

Sytë e tyre, të mbushura me pyetje të shumta, 

Rrëfejnë histori të pakëndshme dhe të hidhura,

Nëpër rrugë të errëta, me dëshira të vrara

Shkruajnë historinë e njerëzimit pa njerëzim. 

Në atë tokë ku zemrat po flijohen për idhujt e kohës, 

Gaza qan me zëra të mbytur,

Ngrihet murmurimi i dhembjeve të shumta,

Tokë e hidhur, e rrënuar nga tanket,

Heroizmi rritet mes rrugëve të shkreta.

Dhe nën qiellin blu, të errët, të shtriqur,

Flijohen, në zerin e shpirtit të shkretë,

Lufta në Gaza duket sikur s'mbaron kurrë,

Por historia e trishtë, nuk harrohet asnjëherë.

Sado e errët, skëterrë, e trishtë nata të jetë, 

Dielli i shpresës, i së vërtetës, i jetës do shkëlqejë.

.....

Turpi i njerëzimit: Gaza dhe zëri që nuk duam të dëgjojmë

Në një qoshe të vogël të botës, ku toka është djegur nga dielli dhe qielli është i rënduar nga pluhuri i shpërthimeve, ndodhet Gaza – plagë e hapur në trupin e njerëzimit. Një rrip dheu që nuk është më vetëm gjeografi, por një psherëtimë e gjatë, një klithmë pa zë, një varr i hapur për ëndrrat e atyre që ende marrin frymë.

Çfarë është Gaza, në të vërtetë? Një simbol i dështimit tonë kolektiv për të qenë njerëzorë. Një pasqyrë që reflekton fytyrën tonë më të shëmtuar, të zhveshur nga empatia, nga ndjeshmëria, nga guximi për të thënë të vërtetën. Ajo çka ndodh atje nuk është vetëm një konflikt fetar apo politik, as vetëm një përplasje interesash – është një test i ndërgjegjes njerëzore, një gjyq për shpirtin tonë të përbashkët.

Gaza është fëmija që lind nën rrënoja dhe qan para se të shohë dritën. Është nëna që ulëret për trupin e fëmijës së saj të shkatërruar nga një bombë që s’kishte as emër, as faj. Është djaloshi që mëson të shkruajë jo mbi letër, por mbi gurë, mbi pluhur, mbi dhimbje. Është vajza që mëson alfabetin e frikës, të ikjes, të humbjes.

Nën hije të errëta betoni, fëmijët mësojnë t’i dallojnë zërat e dronëve nga ata të shpendëve. Ata mësojnë të mos qajnë me zë të lartë, sepse dhimbja është më e sigurt kur është e heshtur. Ata rriten duke mësuar që bota i sheh, por nuk i dëgjon. Sepse ne kemi zgjedhur të jemi të verbër, të shurdhër, të heshtur – jo nga paaftësia, por nga rehatia.

Gaza është një testament i shpërbërjes së humanizmit. Një vend ku fjala “jetë” është bërë sinonim i “mbijetesës”. Ku dashuria është luks, dhe shpresa – një akt rebelimi. Dhe prapëseprapë, aty ekziston një lloj bukurie tragjike, si drita që përpiqet të çajë errësirën më të thellë. Është bukuria e qëndresës, e përqafimeve që jepen mes frikës dhe shpërthimeve, e fjalëve të ëmbla që thuhen nën kërcënimin e vdekjes.

Nuk mund ta përshkruash Gazën pa përkulur kokën. Sepse përballë saj, ne nuk jemi më analistë, diplomatë apo spektatorë – jemi thjesht njerëz që kemi dështuar të jemi njerëz.

Çdo bombë që bie mbi Gazë, bie mbi ndërgjegjen tonë. Çdo fëmijë që vdes atje, është një pjesë e njerëzimit që shuhet. Çdo shkatërrim është një sinjal që nuk mund të ketë paqe aty ku heshtja ka zë më të fortë se drejtësia.

Si mund të flasim për civilizim, kur kaq shumë fëmijë flenë në frigoriferë për mungesë morgësh? Si mund të flasim për përparim, kur shpirtërat thyhen nën heshtjen tonë të përbashkët? Si mund të flasim për moral, kur çdo ditë mbulohet me gjak të pafajshëm, dhe ne e kalojmë nëpër ekran si një lajm i zakonshëm?

Ka një turp që nuk lahet. Një peshë që s’mund të hidhet mbi kurrizin e askujt tjetër. Gaza na shikon. Me sytë e atyre që nuk kanë më as lot për të qarë. Dhe ne... ne heshtim. Ose flasim me një zë të sheshtë, teknik, të ftohtë, që nuk prek zemrën e askujt.

Por ndoshta ka ende kohë. Ndoshta fjala e thënë me shpirt mund të zgjojë ndonjë ndërgjegje. Ndoshta një zemër, diku, do të ndjejë dhembjen e një tjetri dhe do të guxojë të flasë. Të ngrihet. Të mos pranojë më. Sepse Gaza nuk ka nevojë për mëshirë – ajo ka nevojë për drejtësi.

Për çdo zemër që ende rreh për jetën, për çdo shpirt që e ndjen peshën e dhembjes si të vetën, për çdo mendje që guxon të mendojë përtej kufijve të politikës dhe frikës, le të jetë Gaza një thirrje. Një thirrje për të dashur më fort, për të ndjerë më thellë, për të mos u mësuar me tmerrin.

Le të mos jetë më “Turpi i njerëzimit”. Le të jetë fillimi i një vetëdijeje të re. Sepse Gaza është plagë në trupin e botës – por mund të jetë gjithashtu pika ku fillon shërimi i ndërgjegjes sonë.

Dhembja që flet me heshtje

Ka dhimbje që bërtasin. Ka dhimbje që çajnë qiellin me britmën e tyre, që mbushin rrugët me zërin e të vdekurve, që trokasin në dyert e botës me gjakun e të pafajshmëve. Por ka edhe një lloj tjetër dhimbjeje. Ajo që flet me heshtje. Dhe Gaza është e mbuluar me këtë heshtje – një heshtje që flet më shumë se çdo fjalë.

Në rrugët e saj, fjalët kanë humbur kuptimin. Nuk thuhet më "mirëmëngjes", sepse mëngjesi s’është më i sigurt. Nuk thuhet më "shihemi nesër", sepse nesër është një luks që mund të mos vijë. Edhe fjala "shpresë" është bërë një shushurimë që fshihet nën batanijen e natës, e ngjashme me frymën e fundit që del nga një trup fëmije nën rrënoja.

Aty, edhe lutjet janë ndryshe. Nuk luten më për të mira, por për mbijetesë. Nuk kërkohet më mrekulli, por vetëm që bomba e rradhës të mos bjerë në shtëpinë tënde. Dhe kur njerëzimi nuk përgjigjet, atëherë  ata fillojnë të shikojnë në tokë. Të kërkojnë Zotin në sytë e njëri-tjetrit. Në një përqafim, në një copë bukë të ndarë me të uriturin, në dorën që shtrihet për të ndihmuar, jo për të goditur.

Dhe kjo është ndoshta mrekullia më e madhe që Gaza na jep. Në mes të ferrit, lind ndonjëherë një grimcë drite – një buzëqeshje fëmije, një nënë që këndon këngë gjumi, një plak që ulet në një qoshe dhe tregon histori për një Palestinë që dikur ishte e gjallë. E pikërisht këto momente janë një akt rezistence. Një thirrje e qetë, por e pamposhtur, që thotë: "Ne ende jemi këtu."

 Ku është bota?

A e dëgjon bota këtë thirrje? A i sheh sytë që kërkojnë drejtësi nëpër ekranet e zeza të lajmeve të shpejta? Apo ndoshta jemi mësuar me vdekjen? Jemi bërë imunë ndaj vuajtjes së tjetrit, sepse nuk e ndjejmë më si pjesë të vetes.

Ne bëjmë peticione, ndajmë statuse, dërgojmë lutje në rrjete sociale. Por Gaza nuk ka nevojë për spektakël ndjeshmërie. Gaza ka nevojë për veprim. Ka nevojë për njerëz që nuk kanë frikë të thonë të vërtetën. Që nuk shesin moralin për interesa, që nuk ndajnë dhimbjen në kampe, që nuk e relativizojnë jetën e njeriut sipas gjeografisë apo fesë.

Bota – ajo që vetëquhet e qytetëruar – duhet të zgjohet. Të kuptojë se ajo që ndodh në Gaza nuk është një çështje lokale, por një plagë globale. Sepse çdo herë që një fëmijë vritet, çdo herë që një spital bombardohet, çdo herë që një nënë qan mbi trupin e fëmijës së saj, njerëzimi i tërë humbet një copëz të shpirtit të vet.

 Poezia e errësirës

Dhe ndoshta vetëm poezia mund ta përshkruajë atë që ndodh atje – jo për ta zbukuruar, por për t’ia dhënë dhimbjes formën që e meriton. Sepse ajo çfarë ndodh në Gaza është poezi e errësirës. Jo ajo poezi që të qetëson, por ajo që të zgjon si një ëndërr e tmerrshme që s’të lë të marrësh frymë.

Në një qoshe të botës digjet një shtëpi,

Dhe hiri i saj ngjitet në retë e pafajësisë.

Një fëmijë vizaton një diell mbi mur,

Por dielli nuk ngroh më, dielli vret.

Një grua mban në duar rrobat e të birit,

Dhe lutet që era të mos ia marrë aromën.

Dhe diku, në një kafene, njerëzit flasin për tregje,

E nuk flasin për zemrat që copëtohen çdo natë.

Zgjimi që duhet të ndodhë

Ndoshta, një ditë, historia do të gjykojë me drejtësi. Do të shkruajë emrat e atyre që folën dhe heshtën, që vepruan dhe që u fshehën pas justifikimeve. Por ne nuk duhet të presim historinë. Duhet të veprojmë tani. T'u japim zë atyre që nuk dëgjohen, të jemi sytë e atyre që janë verbuar nga pluhuri i luftës, të jemi zemra që rreh përtej kufijve.

Sepse vetëm atëherë, kur të mësojmë të ndjejmë dhembjen e tjetrit si të ishte e jona, do të mund ta quajmë veten njerëzorë.

Dashuria si akt rebelimi

Në një botë që është mësuar të shohë dhimbjen si statistikë, dashuria është bërë akt rebelimi. Sepse çfarë është më sfiduese për errësirën sesa drita që lind nga shpirti i një njeriu që ende zgjedh të duajë? Në Gaza, dashuria nuk është thjesht ndjenjë – ajo është formë qëndrese. Është e përditshme, e përulur dhe heroike.

Ajo dashuri që shfaqet kur një baba ndan kafshatën e fundit me fëmijën e tij, edhe pse barku i tij është bosh. Kur një motër lidh plagën e vëllait me duart që dridhen, sepse s’ka më fasho, por ka dashuri. Ajo dashuri që mban nënat gjallë, edhe kur shohin varret e fëmijëve të tyre në çdo ëndërr të natës.

Të duash në një vend ku gjithçka është e shkatërruar është si të mbjellësh një pemë në mes të shkretëtirës. Është të besosh se nesër mund të vijë, edhe pse sot është ferr. Është të shikosh sytë e dikujt tjetër dhe të ndjesh se shpresa nuk është një luks – por një nevojë.

Dashuria në Gaza është një poezi pa rimë, një këngë pa muzikë, por me një ritëm që pulson në zemrën e çdo të mbijetuari. Ajo nuk kërkon shumë fjalë – një përqafim mjafton, një shikim i butë, një dorë që fshin lotin. Dhe në atë moment të vogël, jeta rifillon.

Ata që duan, në një botë që nxit urrejtje, janë më të guximshmit. Janë ata që refuzojnë të lejojnë errësirën t’ua verbojë shpirtin. Janë ata që flasin me gjuhën e jetës, jo të vdekjes. Ata që thonë “po” jetës, edhe kur jeta s’thotë asgjë.

Dhe kështu, në mes të rrënojave, dashuria bëhet flamuri i një populli që nuk pranon të dorëzohet. Ajo është përshpirtje, është thirrje për drejtësi, është gjuha që nuk vdes kurrë, edhe kur gjithçka tjetër është heshtur.

 Fjalët që mungojnë në gjuhën tonë

Ka fjalë që mungojnë në çdo gjuhë, sepse dhimbja që mbajnë është tepër e madhe për t’u përkthyer, tepër e thellë për t’u përshkruar. Në Gaza, ato fjalë janë realitet. Janë klithma që nuk bëhen zë, janë lutje që nuk arrijnë qiellin, janë emra që fshihen nga frika se mos vdesin më shpejt nëse i thërret me zë të lartë.

Si përkthehet guximi i një nëne që humb katër fëmijë në një ditë, dhe përsëri gjen forcën të ecë, të gatuajë, të falë? Si përkthehet heshtja e një djali që s’e ka parë kurrë nënën, por e ëndërron natë për natë, edhe pse jeton vetëm pak kilometra larg saj?

Në gjuhët tona mungojnë fjalët për këtë lloj dhimbjeje. Për këtë lloj force. Mungojnë fjalët për buzëqeshjet që lindin mbi fytyra që s’kanë parë dritë, për sytë që shohin përtej rrënojave dhe ëndërrojnë shkolla, liri, jetë. Mungojnë fjalët për atë që përndryshe quhet thjesht “mbijetesë”, por që në Gaza është akt krijimi – çdo mëngjes, çdo frymëmarrje, çdo kujtim që nuk lejohet të shuhet.

E ndiej se bota është lodhur nga fjalët. Po Gaza është lodhur nga heshtja. Dhe midis këtyre dy poleve, lind e nevojshme një gjuhë tjetër – ajo e ndërgjegjes. Një gjuhë që s’ka nevojë për përkthim, sepse flet me dhimbje, me dashuri, me të vërtetën e lakuriqtë të njeriut që thotë: “Unë jam ende këtu. Dhe jetoj.”

Kështu, ne që lexojmë, që dëgjojmë, që përpiqemi të kuptojmë – duhet të pranojmë se ndonjëherë heshtja nuk është vetëm bosh, por thirrje. Dhe fjala që mungon, është ajo që na mungon më shumë: drejtësia.

Fëmijët që rriten mes rrënojave

Ka fëmijë që lindin për të parë dritën e një bote me ngjyra, për të ndjerë erën e lirisë, për të rendur zbathur në fusha të blerta. Por ka dhe fëmijë që lindin nën zhurmën e shpërthimeve, që e mësojnë alfabetin me germat e urisë dhe të frikës. Në Gaza, fëmijëria është plagë që nuk mbyllet kurrë.

Ata fëmijë nuk luajnë me lodra – lodrat e tyre janë copëza muri, gurë dhe hije që projektojnë figura që s’kanë emër. Ata nuk ëndërrojnë për superheronj, sepse e kuptojnë shumë herët se në jetën e tyre, heronjtë vdesin të parët. Dhe sytë e tyre… oh, sytë e tyre janë të lodhur që në moshën kur duhej të shkëlqenin më shumë. Të tejmbushur me pamje që as zemra e një të rrituri nuk do t’i duronte.

A e di çfarë do të thotë të jesh fëmijë në Gaza? Do të thotë të jesh i vjetër përpara kohe. Të dish si të shohësh qiellin dhe të dallosh nëse një avion do të kalojë apo do të godasë. Të dish ta njohësh zërin e një sirene më mirë sesa zërin e kukullave. Të mësosh të fshihesh, të heshtësh, të mbijetosh – në vend që të këndosh, të qeshësh, të jetosh.

E megjithatë… ata qeshin. Po. Qeshin me një forcë që të rrëzon. Qeshin me një buzëqeshje që është revolucioni më i bukur në një vend ku gjithçka duket e humbur. Sepse shpresa nuk është një luks i të rriturve – ajo lind më e pastër te fëmijët. Dhe nëse ndonjëherë bota do të shpëtojë, do të jetë për shkak të fëmijëve si ata – që besojnë ende, që falin ende, që ëndërrojnë ende.

Në rrënojat e një qyteti të shkatërruar, ata janë farat që dikush duhet t’i ujisë me paqe. Jo me premtime boshe, jo me heshtje të turpshme, por me dashuri, drejtësi dhe një kujdes që nuk vonon. Sepse një fëmijë që rritet mes rrënojave është një kujtim i gjallë i dështimit tonë kolektiv – por edhe një mundësi për të shëruar plagët e njerëzimit.

Nëna, toka dhe turpi ynë kolektiv

Në Gaza, edhe dheu qan. Jo si ne, me lot që fshihen me shami të pastra, por me gjak që përthithet në rrënjët e ullinjve të vjetër. Dhe askush s’e dëgjon atë vajtim, sepse njerëzit e mësuar me dhimbje, e mbysin zërin në brendësi.

Nëna gaziane nuk është një figurë poetike – ajo është një mal që nuk shembet. E mbuluar me të zeza, me duar që nuk pushojnë së kërkuari fëmijën nën rrënoja, ajo është dëshmia më e fortë se dashuria njerëzore nuk vdes, edhe kur gjithçka tjetër është rrënuar. Ajo gatuan me miell të huazuar dhe shpresë të tejzgjatur. Lutet me zë të ulët, që mos ta zgjojë frikën. Dhe kur qan, e bën në heshtje, që të mos e dobësojë kurrë shtëpinë që e mban mbi shpatulla.

Por, çfarë bëjmë ne? Ne që kemi fëmijët tanë të sigurt, që flejmë në shtrat të butë, që ankohemi për gjëra të vogla, ndërsa Gaza hesht dhe digjet? Ne që flasim për humanizëm, për të drejta njeriu, për paqe – por kthejmë kokën kur dhimbja nuk na përket drejtpërdrejt? Ku është humanizmi ynë? Në broshurat e organizatave ndërkombëtare? Në fjalimet diplomatike? Në qetësinë tonë komode që flet për paqe, ndërsa toka e Gazës vazhdon të përpijë kufoma fëmijësh?

Na fal, Nënë e Gazës, që kemi heshtur. Na fal që i kemi lënë fëmijët e tu të rriten në errësirë, ndërsa ne fikim televizorin kur pamjet bëhen të padurueshme për sytë tanë të lodhur. Na fal që kemi lejuar që fjala “normalitet” të përjashtojë jetën tënde. Por mbi të gjitha, na turpëro që kemi guxuar të flasim për humanizëm, ndërkohë që nuk kemi ndalur kurrë, as edhe për një çast të vetëm, të veprojmë si njerëz të vërtetë.

Kjo nuk është më çështje politike, as konflikt mes ideologjish. Kjo është një plagë që e kemi lënë të qelbet. Një grua që qan fëmijën e saj në Gaza nuk ka nevojë për analizën tonë – ajo ka nevojë për drejtësi. Për një botë që nuk e përçmon më dhimbjen e saj, që nuk mat më vlerën e jetës me kombësi, me kufij, me interesa.

Në fund të fundit, Zoti nuk do të na pyesë për qëndrimet tona politike. Do të na pyesë: Ku ishe kur vritej pafajësia? Ku ishe kur tokës i visheshin fëmijë në vend të luleve? Çfarë bëre kur nëna e Gazës të pa në sy dhe të kërkoi ndihmë?

Turpi i Gazës nuk është i saj. Është yni. Është pasqyra ku reflektohet zbrazëtia e ndërgjegjes sonë.

Dhe nëse duam ende ta quajmë veten njerëz, le të mos heshtim më. Le të flasim, të veprojmë, të ndiejmë. Sepse çdo minutë e heshtjes sonë është një gozhdë më shumë në trupin e humanizmit të rremë që kemi ngritur.

Po të ishte jeta jote…?

Po të ishte jeta jote, a do ta duroje zërin e avionëve që thyejnë heshtjen e natës si thirrja e një kasapi që kërkon mish?

A do ta duroje të zgjoheshe nga gjumi jo nga drita e mëngjesit, por nga drita e shpërthimit që zbardh fytyrën e fëmijës tënd, për herë të fundit?

A do të kishe ende zë për të qeshur, po të ishe ti që numëroje ditët jo me kalendar, por me jetët që humbe?

Po të ishte jeta jote, a do t’i përjetoje ndonjëherë duart e tua të dridhura duke gërmuar në rrënojat e shtëpisë, jo për stoli, por për kockat e motrës?

A do ta kishe kurajën të rrije në vend, kur çdo rrugë është një grackë, çdo kthesë një lamtumirë, çdo ditë një ftesë për funeral?

Po të ishte jeta jote, a do të duroje t’i shpjegoje fëmijës tënd se nuk mund të shkojë në shkollë jo sepse është festë, por sepse shkolla është rrëzuar mbi ëndrrat e tij?

Po të ishte jeta jote, a do të duroje të haje bukë të thatë, e ta ndaje në katër pjesë, ndërsa stomaku i nënës të shikonte me lot që nuk guxonin të binin?

Po të ishte jeta jote, a do të flisje ende për “të dy palët”, kur ti je i mbështjellë me zinxhirë, e tjetri me tanke?

Po të ishte jeta jote, a do të bëje selfie për një ditë të bukur, kur përballë dritares tënde rrinte një mur, një snajper dhe një djall që qesh?

Po të ishte jeta jote, a do ta quaje ende "konflikt", apo do ta quaje "thertore"?

Po të ishte jeta jote, a do të gjeje fjalë për ta falur heshtjen time, tonën, të botës?

Po të ishte jeta jote, a do ta quaje gabim këtë masakër? 

Sepse ndoshta atëherë, kur tmerri të mos ishte më lajm që e kalon me gisht në ekran, por shtrati yt, tryeza jote, barku yt bosh – ndoshta atëherë do të zgjoheshe.

A është vërtet kaq e vështirë të duash, të ndjesh, të shohësh? A duhet të jesh i ndëshkuar që të ndjesh dhembjen e të ndëshkuarit?

Sepse ndërsa ti rri në qetësinë e një shtëpie të ngrohtë, dikush atje s’mundet më të dijë ç’është ngrohtësia. Dhe ndërsa lexon këto fjalë, një tjetër nënë në Gaza ndoshta po mban në krahë fëmijën që nuk do të rritet më.

A do ta ndjesh dhimbjen, apo do të bësh sërish sikur nuk të takon?

Amaneti i Gazës dhe heshtja që nuk falet, ku zëri i Gazës bëhet një klithmë që i kërkon botës të zgjohet, një herë e përgjithmonë.

Zëri që nuk hesht

Dhe tani, ti… po, ti që lexon, që rri i qetë në kafenenë tënde, në divanin tënd, në jetën tënde –

a mund ta quash veten njeri, kur në emër të paqes hesht përballë një kasaphane?

Kur fytyra e një fëmije e mbuluar me pluhur dhe gjak s’ta trondit më shpirtin?

Kur gjen justifikime më lehtë se ndjeshmëri?

Si prind…

a do të mund të shihje fëmijën tënd të rrinte pa shkollë, pa ëndrra, pa buzëqeshje?

A do ta përballoje dot heshtjen e tij, ndërsa i shpjegon se jeta nuk ka qenë kurrë e drejtë për të?

Si pjesë e një shoqërie…

a je krenar për progresin teknologjik, për avancimin e shoqërisë civile, për ligjet dhe konferencat ndërkombëtare…

kur një popull i tërë jeton nën rrenojë, dhe e vetmja gjë që ngrihet mbi ta është droni i radhës?

Si qenie njerëzore…

a të dhemb më gjaku? Apo ke mësuar të jetosh me vdekjen e tjetrit si lajmin e zakonshëm të ditës?

Kur e humbëm ndjeshmërinë, dhe kur e zëvendësuam me indiferencën?

Çfarë është humanizmi nëse nuk shtrihet mbi plagët e më të dobtit?

Çfarë është paqja, nëse ndërtohet mbi heshtjen e të shtypurve?

Çfarë është drejtësia, nëse mbyll sytë përballë krimit, vetëm sepse ndodh larg teje?

A nuk ndjen turp…

që ne, njerëzimi i epokës së informacionit, i lirisë, i të drejtave –

s’jemi në gjendje të mbrojmë një fëmijë që thërret për ujë në Gaza?

A nuk është mëkat më i madh heshtja jonë se dhuna e tyre?

A nuk është më e rëndë heshtja e botës sesa klithma e një nëne?

Nëse sot nuk ngrihesh, nuk flet, nuk qan, nuk ndihmon…

çfarë do të thuash nesër kur fëmija yt të të pyesë:

"Baba… mami… ku ishit, kur Gaza digjej dhe bota flinte?"

Mos ndoshta, më në fund, duhet të pyesim veten jo “çfarë ndodh në Gaza?”,

por “çfarë ka ndodhur me ne?”

.....

Ullinjtë e Gazës

Jetojmë në errësirën më të madhe të shpirtit, ku drita drithëron si një qiri në furtunë. Sot unë shoh Palestinën. Jo Palestinën e hartave, as të lajmeve të ftohta, por Palestinën e frymës, të gjakut që ruan historinë e mijëra viteve. Ajo është një pemë ulliri e lashtë, rrënjët e së cilës janë të ngulitura thellë në tokën e shenjtë, degët e saj rrahin qiellin me mall dhe vajtim. Por sot, kjo pemë po digjet. Jo nga zjarri i natyrës, por nga flakët e një urrejtjeje që nuk njeh kufij, e një padrejtësie që shpon thelbin e ekzistencës.
Dhe bota, ajo bota e madhe, e rëndë me premtime boshe dhe fjalë të thata, shikon. Sytë e saj janë të mbushur me shkëlqimin e ekraneve, ku realiteti është shndërruar në një shfaqje, dhimbja në një statistikë. Unë shoh duart e saj të lidhura me litarët e frikës, gojën e saj të mbyllur nga pesha e interesave. Ajo ka humbur forcën, jo forcën fizike, por forcën morale, atë forcë që dikur e frymëzonte të ngrihej kundër të keqes, të mbronte të pambrojturin. Bota ka rënë në gjunjë përpara idhujve të heshtjes, përpara altareve të kompromisit, ku shpirti shitet për një paqe të rreme, për një qetësi të përkohshme.
Në çdo copë të shpërndarë të Palestinës, unë dëgjoj klithmat e fëmijëve, zërat e tyre të fikura në mes të një loje, ëndrrat e tyre të thyera nën gërmadha. Ata janë flutura që s'e panë kurrë lulen, yje që u shuan para se të ndriçonin. Çdo shtëpi e shkatërruar është një shpirt i copëtuar, çdo histori e ndërprerë është një plagë e hapur në ndërgjegjen njerëzore. Kjo nuk është thjesht luftë; është shfarosje, një vdekje e ngadaltë, por e sigurt, një mohim i ekzistencës, një shlyerje e identitetit. Ata po i fshijnë nga faqja e dheut, jo vetëm trupat, por edhe kujtesën, trashëgiminë, vetë thelbin e tyre.
Unë pyes, ku është ndërgjegjja e botës? Ku janë pretenduesit e të drejtave njerëzore? A janë zhytur në gjumë të thellë, apo kanë vdekur fare? Ku është zëri i arsyes, i humanizmit, i drejtësisë? A është mbytur në zhurmën e armëve, apo është zhdukur në retorikën e zbrazët? Ne flasim për të drejtat e njeriut, por shohim shkeljen e tyre në dritën e diellit, të pafuqishëm për të ndërhyrë, të mpirë nga pasiviteti. Ne vajtojmë për tragjedi të tjera, por mbyllim sytë para kësaj, sikur dhimbja e tyre të ishte më pak e vërtetë, më pak e dhimbshme.
Palestina nuk është vetëm një vend; është një pasqyrë, një reflektim i shpirtit të botës. Nëse ajo pasqyrë thyhet, nëse ajo pemë digjet plotësisht, atëherë edhe ne, të gjithë ne, do të humbasim një pjesë të vetes. Sepse padrejtësia që i bëhet njërit, i bëhet të gjithëve. Dhe heshtja jonë është më shumë se thjesht heshtje; është bashkëfajësi, një dorëzim para errësirës. Derisa kjo plagë të shërohet, derisa kjo padrejtësi të marrë fund, bota do të jetojë me një hije të rëndë mbi shpirtin e saj, një hije që nuk do ta lërë kurrë të qetë. Dhe unë, në mes të kësaj dhimbjeje universale, vetëm mund të vajtoj dhe të shpresoj, se një ditë, drita do të thyejë errësirën, dhe e vërteta do të fitojë mbi gënjeshtrën, drejtësia mbi padrejtësinë. Dhe në këtë pikturë të zymtë, ku çdo gjurmë flet për një histori të dhimbshme, unë shoh dorën që mban zjarrin. Ajo dorë, dikur e djegur nga ferri i urrejtjes, sot ndez flakë të reja, duke harruar se djegia lë pas vetëm hi dhe shkatërrim. Izraeli, kombi i lindur nga hiri i Holokaustit, po kryen krime që tejkalojnë imagjinatën e krimit, duke shuar një popull me të njëjtën brutalitet që dikur u ushtrua mbi ta por ndaj një populli që i shtriu dorën e ndihmës kur ata nuk i strehoi askush. Ironia është e hidhur, është thika që shpon thellë në shpirtin e njerëzimit.
Ata flasin për sigurinë, por sjellin pasiguri. Ata thërrasin "kurrë më", por po e përsërisin historinë, me role të ndryshuara. Çdo bombë që bie mbi Gazën, çdo plumb që godet një fëmijë në Bregun Perëndimor, nuk është thjesht një akt lufte; është një copëz nga shpirti i njerëzimit që po vdes. Kjo nuk është mbrojtje; është shfarosje. Kjo nuk është vetëmbrojtje; është një sulm mbi ekzistencën, mbi dinjitetin, mbi vetë të drejtën për të qenë.
Unë shoh shtëpi të rrafshuara, ku dikur lulëzonte jeta, sot ka vetëm gërmadha dhe kujtime të hidhura. Shkolla të shkatërruara, ku ëndrrat e fëmijëve u bënë hi. Spitale të bombarduara, ku shpresa e fundit u zhduk nën pluhur. Ky është një genocid që po ndodh në sy të botës, një kapitull i errët në historinë e njerëzimit, shkruar me gjakun e të pafajshmëve. Dhe Izraeli, me arrogancën e fuqisë, me mburojën e imunitetit ndërkombëtar, vazhdon.
Bota, e zënë në një rrjetë hipokrizie dhe interesash, mbetet spektatore. Ajo dëgjon klithmat, sheh masakrat, por heshtja e saj është shurdhuese, më e fortë se çdo shpërthim. Fuqitë e mëdha, mbrojtësit e vetëshpallur të drejtësisë, mbajnë një peshë të rëndë bashkëfajësie. Ato ofrojnë mbështetje, armë dhe justifikime, duke bërë të mundur vazhdimin e këtij krimi masiv. A ka kaq pak vlerë jeta e palestinezit? A është dhimbja e tij më pak e vërtetë, më pak e prekshme?
Kjo nuk është një luftë fetare, as një konflikt territorial. Kjo është një luftë për humanizmin, për ndërgjegjen, për të drejtën për të ekzistuar. Dhe nëse bota nuk ngrihet, nëse nuk e ndal këtë masakër, atëherë ajo do të ketë tradhtuar vetveten, do të ketë lënë pas një njollë të pashlyeshme në historinë e saj. Sepse, siç tha Martin Luther King Jr., "Padrejtësia diku është një kërcënim për drejtësinë kudo." Dhe në Palestinë, padrejtësia ka arritur kulmin e saj, duke sfiduar çdo normë morale dhe çdo parim humanitar.

.....

 Emrat që s’do të thërriten më 

Nata kishte kohë që kishte zbritur mbi Gaza. Qielli ishte i lodhur, i përgjakur dhe i shurdhër. Një heshtje e zhurmshme e kishte mbërthyer çdo rrugicë, çdo dritare, çdo copëz muri të mbetur gjallë. Edhe ajri mbante erë gjaku e zjarri, si të ishte lodhur edhe ai së qeni frymë. Unë isha ulur pranë një muri të krisur, që përpiqej më kot të mbante mbi supe kujtimet e një shtëpie që s'ishte më.

Nuk mund të fle. Nuk mund të mbyll sytë. Sepse nëse i mbyll, do t’i shoh sërish. Do t’i shoh duart e tyre të vogla që më kërkonin, sytë e tyre që më luteshin për ndihmë, dhe buzët që përmendnin emrin tim me shpresën e një përqafimi që nuk mund t’ua jepja më.

Ishte nata kur qielli u rrëzua mbi tokë. Dhe në atë natë, humba nëntë zemra. Nëntë fëmijë. Nëntë shpirtra të vegjël, që e njihnin botën vetëm përmes lojërave të tyre të pafajshme dhe ëndrrave të bukura që nuk patën kohë t'i përmbushin.

Më kujtohet si tani…

Rayan, ai ishte më i madhi. Vetëm dymbëdhjetë vjeç, por mbante në supe pjekurinë e një burri që nuk u bë kurrë. Çdo mëngjes më pyeste: “Babë, a do vijë ndonjëherë paqja?”. Si t’ia shpjegoja që në këtë vend, paqja është vetëm një fjalë që varroset çdo ditë bashkë me trupat e atyre që e ëndërrojnë?

Pastaj ishte Maya. Vajza ime e dytë. E donte qiellin. Thoshte gjithmonë: “Kur të rritem, do të bëhem pilote e t’i çoj fëmijët e Gazës të shohin detin”. Nuk e dinte se për ne, deti është thjesht një vijë blu që shohim nga larg, dhe qielli… një grackë vdekjeje që sjell shigjeta zjarri natën.

Ahmad, Yasmin, Omar, Samir, Dalya, Tariq, dhe vogëlushja Lina… E mbaj mend si tani kur më hipën të gjithë në prehër, një mbrëmje para se nata e zezë të na i merrte. Më përqafonin të nëntë, dhe m’u betuan se nuk do të më linin kurrë vetëm.

Por asgjë nuk i ndaloi bombat që erdhën pa paralajmërim.

As lutjet e nënës së tyre, as duart e mia që u përpoqën t’i mbulojnë, as qielli që heshti.

Në mëngjes, nuk kishte më shtëpi. Nuk kishte më zëra fëmijësh. Vetëm trupat e vegjël të shtrirë përmbi pluhur, të mbështjellë me batanije të vjetra. Secilit i mbylla sytë me dorën time. Secilit i putha ballin e ftohtë, duke i premtuar se nuk do t’i harroj kurrë.

Dhe ja ku jam sot. Ulur këtu, mbi një grumbull gërmadhash që quhej dikur “shtëpia ime”. Me emrat e tyre që më rrotullohen në kokë, me aromën e trupave të tyre që më përndjek në çdo hap, dhe me pyetjen që s’ka përgjigje: Pse?

Çfarë krimi bënë ata?

Cili ligj e lejon një botë të qeshë, të jetojë, të ndërtojë ndërsa në Gaza varrosen fëmijë çdo ditë?

Si mund të shohë bota në heshtje, kur engjëjt rrëzohen para se të fluturojnë?

Shpesh njerëzit më shkruajnë nga larg: “Jemi me ty në lutje”. Por ç’vlerë kanë fjalët kur duart nuk i zgjasin?

Ç’vlerë kanë protestat e heshtura, kur plagët e mia nuk janë as në hartat e tyre?

A e di si është të të mungojë zëri i fëmijëve? Të mos kesh më kush të qeshë me marrëzitë e tua? Të mos kesh më kush të të thërrasë “babë”?

Unë nuk jam më i gjallë. Jam veç një hijë që endet mes mureve të shembura, duke kërkuar copa kujtimesh, rroba të grisura, ndonjë lodër të pluhurosur.

Kam mbledhur në një kuti të vogël disa gjëra: një shami të Mayas, një top të vogël të Ahmadit, një kukull të Lineës. Dhe këtë kuti e mbaj në gjoks si një zemër të dytë, që rreh për ta.

Sot, emrat e tyre i kam shkruar në një mur me gjak dhe pluhur. E kam premtuar se s’do të lë askënd t’i harrojë. Ata nuk janë vetëm fëmijët e mi, ata janë fëmijët e gjithë njerëzimit që s’u mësua dot të mos vrasë.

Nuk kam më forcë. Por kam fjalën. Dhe këtë fjalë do e shkruaj mbi muret e copëtuara të këtij qyteti, mbi gërmadhat e çdo shtëpie, mbi qiejt e përgjakur, deri ditën kur dielli të mos ketë më turp të lindë mbi Gaza.

Nëse ndonjëherë vini këtu, mos më kërkoni.

Unë do jem zëri i atyre që nuk mundën të bërtasin.

Do jem era që fryn mbi varret e fëmijëve.

Do jem ai që mban mend emrat e nëntë shpirtërave që s’duhej të shuheshin.

Rayan, Maya, Ahmad, Yasmin, Omar, Samir, Dalya, Tariq, Lina.

Mos i harroni kurrë.

Nëse bota harron… unë jo.

Dhe qielli… edhe ai nuk do të guxojë t’i harrojë.

Shumë mirë. Do ta vazhdojmë si një seri. Po të shkruaj tani pjesën tjetër të rrëfimit — kur ai burrë mbetet të varrosë vetë fëmijët e tij, me gjithë atë peshë që nuk mund të përshkruhet…

...

Dielli nuk kishte lindur ende. Qielli kishte ngelur po aq i zi sa nata që sapo kishte kaluar. Në Gaza, mëngjeset nuk sjellin më as shpresë, as jetë. Vetëm më shumë heshtje. Dhe unë… unë duhej të bëja atë që asnjë njeri nuk mund ta pranojë si detyrë të vetën: të varrosja vetë fëmijët e mi.

Dikur më thoshin se babai është streha më e sigurt për një fëmijë. Se krahët e tij janë vendi më i ngrohtë që ekziston në këtë jetë. Por çfarë është një strehë kur shiu i bombave s’pyet? Çfarë janë krahët e mi, kur nuk munden të ndalojnë zjarrin?

E mbaj mend… mëngjesi nisi me një listë.

Një listë emrash. Nëntë emra.

Isha unë ai që i shkroi, me duart që më dridheshin, mbi një copë kartoni të grisur.

Rayan, Maya, Ahmad, Yasmin, Omar, Samir, Dalya, Tariq, Lina.

Më vonë, m’u desh të shkoja te rrënojat. Të gërmoja me duart e mia, në pluhur dhe copa betoni. Të kërkoja trupat e tyre të vegjël, si të isha duke mbledhur copa të shpirtit tim. Secili prej tyre kishte një lodër me vete, një shall, një copë jete të papërfunduar.

Rayan e gjeta të shtrirë pranë derës. Si të kishte tentuar të dalë, ndoshta për të më kërkuar. Duart e tij ende të vogla ishin të hapura. I fshiva pluhurin nga fytyra dhe i mbylla sytë ngadalë, si të mund ta ktheja në një ëndërr të pafajshme.

Pastaj Maya. Kishte mbajtur përqafuar kukullën e saj të vogël, atë që unë ia kisha sjellë nga një treg i vogël në Khan Younis. Fytyra e saj e qetë, si të mos kishte ndodhur asgjë. Si të kishte vendosur të flinte pak më gjatë.

E gjithë rruga nga rrënojat deri te varret e përbashkëta më dukej e pafund. Të tjerët nuk ishin më. Çdo kush kishte humbur dikë. Çdo dorë mbante një trup të vogël, çdo sy mbante një det dhimbjeje.

Kur i vendosa në tokë, ishin të gjithë bashkë. Në një radhë të heshtur, si në ato lojërat e tyre me rreshta.

S’dija çfarë të thosha. S’dija as të qaja më. Vetëm mblodha dheun me duart e mia të lodhura, me duart që duhej t’i mbronin, jo t’i mbulonin me dhe. Çdo grusht dhe ishte një goditje që më vriste më shumë se çdo plumb.

I përshëndeta me emër.

I thashë secilit fjalën e fundit.

“Rayan, më fal që nuk të munda të të jap paqen që kërkoje.”

“Maya, më fal që nuk të çova të shihje detin.”

“Ahmad, më fal që nuk e mbajta premtimin për të të mësuar të notosh.”

… dhe kështu me radhë. Deri te vogëlushja Lina, që as nuk dinte ende të fliste mirë, por që kur më shihte, më shtrëngonte gjithmonë fort nga qafa.

Kur gjithçka mbaroi, mbeta ulur aty, pranë varreve të tyre. Askush nuk më tha asgjë. Sepse nuk kishte më fjalë.

Nata ra sërish. Dhe unë, edhe sot, jam ulur mbi atë dhe, me një batanije të hollë mbi supe, me aromën e tyre në ajër dhe heshtjen që më shoqëron.

Nëse më pyesni si ndihet një njeri që varros fëmijët e tij… nuk ka fjalë. Nuk ka as britmë. Ka vetëm një boshllëk që e gëlltit edhe shpirtin. Dhe në atë boshllëk, je vetëm ti dhe kujtimet që të përndjekin.

Në Gaza, nuk ka më njerëz. Janë vetëm hijet e atyre që ishin dhe po aq hijet e atyre që mbetën.

Në duart e mia të dobëta, u bëra dhe për të gjithë. Dhe çdo natë, i shoh sërish. Vijnë e më ulen pranë, më flasin me zë të qetë. Dhe unë u përgjigjem, se s’dua t’i harroj. Se s’mund të lejoj që bota t’i harrojë.

Ata janë më të gjallë se unë. Sepse unë jam një trup që ecën, por zemra më ka mbetur në atë dhe të ftohtë, mbi varret ku pushoj nëntë shpirtra. 

Nëse dikush i lexon këto fjalë… shkruani emrat e tyre diku. Mbi murin e dhomës tuaj, mbi faqen e një libri, mbi zemrën tuaj.

Se fëmijët e Gazës nuk janë vetëm të Gazës. Janë fëmijët e kësaj bote që ka mësuar të vrasë, por ende nuk ka mësuar të qajë.

....

Vdekjet nga uria 

E gjithë bota u tregua e dobët përballë teje, o popullit i Gazës. E gjithë bota është skllavëruar nga një grup bankierësh që nuk u ka mbatur aspak humanizëm njerëzor. O popull i Gazës, na falni që nuk bëjmë dot asgjë për ju. Ne jemi frikacakë, ndërsa ju jeni trimat e këtij shekulli. Ju po i jepni një mësim të madh këtij njerëzimi, një mësim që do mbetet në faqet e historisë në shekuj. Ndërsa mizorët do fshihen nga faqja e dheut dhe nga faqet historike. Një ditë do jeni kurora mbretërore e kësaj bote.

O Gazë, je klithma që çan errësirën e këtij shekulli, një klithmë që kumbon në skutat më të thella të shpirtit njerëzor. Sytë e botës, të turbulluar nga mjegulla e interesit dhe e frikës, shohin mjerimin tënd, por dora nuk ngrihet. Ti je thesar i dhimbjes, një plagë e hapur në ndërgjegjen e një njerëzimi të verbër. Përballë teje, ne, spektatorët e pangopur të kësaj tragjedie, jemi të vegjël, të brishtë, të zhytur në vetëpërbuzje. Ne jemi ata që shohim e nuk veprojmë, dëgjojmë e nuk bërtasim. Na fal, o Gazë, na fal për dobësinë tonë të paturpshme.

Jemi skllavëruar, ti e di, jemi lidhur me zinxhirë të padukshëm nga ata që numërojnë paratë dhe peshojnë pushtetin, jo gjakun e njeriut. Një grusht bankierësh, pa zemër e pa shpirt, kanë mbërthyer fijen e këtij globi, duke e kthyer humanizmin në një shaka të hidhur, një relike të harruar nga kohë të tjera. Ata kanë vrarë ndjeshmërinë, kanë tharë burimet e dhembshurisë, duke na lënë të zbrazur, të shkretuar, të papërdorshëm përballë vuajtjes tënde. Jemi shurdhuar nga zhurma e monedhave të tyre, jemi verbuar nga shkëlqimi i mashtrimit të tyre.

O popull i Gazës, heronj të heshtur të një drame kozmike, si mund të kërkojmë falje kur vetë fjalët duken të pavlera përballë sakrificës suaj? Ne jemi frikacakë, ndërsa ju, ju jeni kolosët e këtij shekulli. Në sytë tuaj lexojmë kurajën e një luani të plagosur, rezistencën e një peme me rrënjë të thella, shpresën e një ylli që ndriçon në errësirë. Çdo gërmadhë shtëpie, çdo fëmijë i plagosur, çdo lot i derdhur është një mësim, një klithmë drejt qiellit që do të mbetet në faqet e historisë. Jeni ju ata që po i jepni një shuplakë të fortë ndërgjegjes së kësaj bote, një mësim që do të trashëgohet brez pas brezi, një dëshmi e pathyeshmërisë së shpirtit njerëzor.

Ndërsa mizorët, ata që sot shkëlqejnë në sallonet e luksit dhe ushqehen me lotët tuaj, do të fshihen. Historia, me dorën e saj të pamëshirshme, do t'i fshijë nga faqet e saj, duke i kthyer në hije të zbehta të një kalbje të shëmtuar. Emrat e tyre do të pëshpëriten me përbuzje, ndërsa emri juaj, o popull i Gazës, do të shkëlqejë. Do të shkëlqejë si një kurorë mbretërore, e punuar me ar e me dhimbje, e stolisur me guxim e me sakrificë. Një ditë, do të jeni ju kurora mbretërore e kësaj bote, simbol i drejtësisë së vonuar, por të triumfuar. Dhe ne, të vegjlit dhe të dobëtit, do të ulemi me përulësi para madhështisë suaj.

Por deri atëherë, o Gazë, sa e dhembshme është rruga jote! Jeni kurora e dhimbjes, e thurur me telat e mjerimit të papërshkrueshëm. Shtëpitë tuaja, dikur fole ngrohtësie e shprese, sot janë grumbuj gërmadhash, varre pa emra, ku flenë ëndrrat e thyera të fëmijëve. Dhe ajri, që dikur mbushej me zëra gëzimi, tani mbart aromën e tmerrshme të vdekjes dhe të djegies.

Mjerimi është bërë hije e pandashme e çdo hapi tuaj. Sytë e botës janë mësuar me imazhet e trupave të vegjël të nxjerrë nga rrënojat, me fytyrat e zbehta të nënave që vajtojnë mbi copëza shprese të humbura. Uria, një fantazmë e tmerrshme, endet rrugëve tuaja, duke gdhendur palcën e shpirtit. Fëmijë me barkun e fryrë dhe sytë e fikur, shtrijnë duart e tyre të brishta për një copë bukë, për një pikë ujë që nuk vjen kurrë. Është kjo tragjedia më e madhe, kjo shenjë e pashlyeshme në ndërgjegjen e njerëzimit: fëmijë që vdesin nga etja dhe uria, ndërsa bota shikon në heshtje, e paralizuar nga frika dhe interesi.

Çdo vdekje fëmije, o Gazë, është një akuzë e rëndë ndaj nesh, ndaj atyre që kanë fuqinë të veprojnë, por zgjedhin të heshtin. Është një thikë që gërryen mishin e atij pak humanizmi që ka mbetur. Vdekja e tyre nuk është thjesht një numër në statistika; është shpirti i tyre i pafajshëm që fluturon drejt qiellit, duke lënë pas një boshllëk të pafund në zemrat tona të shurdhëra. Ata vdesin jo nga plumbat, por nga mungesa e ujit, nga zbrazëtia e stomakut, nga braktisja e një bote që i ka harruar.

Dhe ne, që jetojmë në rehatinë tonë, shohim e nuk veprojmë. Fjalët duken të zbrazëta, protestat pa frymë. Ne jemi dëshmitarët e një gjenocidi të ngadaltë, të pashprehur, të fshehur pas statistikash dhe lajmesh të thata. Jemi të mbërthyer në kurthin e frikës, duke u dridhur para forcës së atyre që nuk njohin mëshirë. Ndërsa ti, o Gazë, vazhdon të luftosh, me shpirtin e plagosur, por të pathyeshëm. Çdo ditë e jotja është një dëshmi e rezistencës, një klithmë për drejtësi, një thirrje për një botë që ndoshta nuk do të vijë kurrë, por për të cilën ti vazhdon të japësh jetën.

Si mund të shlyhet ky borxh, o popull i Gazës? Si mund të lahet ky turp? Ndoshta një ditë, kur heshtja të jetë shurdhuese dhe lotët të kenë tharë burimin, bota do të zgjohet nga letargjia e saj. Ndoshta atëherë, kur gjurmët e gjakut dhe hirit të kenë mbuluar gjithçka, do të kuptohet çmimi i vërtetë i heshtjes dhe e dobësisë. Dhe ti, o Gazë, do të mbetesh në historinë e njerëzimit si kurora mbretërore, jo vetëm e lavdisë, por edhe e dhimbjes më të thellë dhe e sakrificës sublime.

.....

Analizë kritike

Lufta Iran-Izrael: një iluzion strategjik për të fshehur krimin real

Në Lindjen e Mesme, çdo konflikt ka rrënjë më të thella se sa ato që na paraqiten në titujt e portaleve dhe kronikat e lajmeve. Lufta e fundit mes Iranit dhe Izraelit është një shembull tipik i kësaj: një teatër politik, një lojë e programuar për të mbajtur të zënë mendjet dhe vëmendjen e opinionit publik ndërkombëtar, ndërsa krimet reale dhe masakrat në Gaza vazhdojnë pa pengesë dhe pa ndëshkim.

Që nga fillimi i genocidit mbi popullin e Gazës në tetor të vitit 2023, presioni mbi qeverinë e Netanyahut është rritur ndjeshëm. Krimet monstruoze të dokumentuara, mijëra fëmijë të vrarë, spitalet e shkatërruara dhe varrezat masive, kanë vënë në lëvizje edhe Gjykatën Ndërkombëtare të Hagës për të hetuar Netanyahun dhe strukturën politike-ushtarake të Izraelit. Por, si gjithmonë në politikën ndërkombëtare, kur një e vërtetë fillon të marrë vëmendjen e botës, krijohet një tjetër krizë që të mbulojë të parën.

Kështu lindi “kriza” Iran-Izrael. Një konflikt i simuluar, i programuar dhe i kontrolluar, i cili pavarësisht retorikës bombastike, nuk shërben për asgjë tjetër veçse për të spostuar vëmendjen nga genocidi në Gaza dhe për të shpëtuar Netanyahun nga drejtësia ndërkombëtare.

Por ajo që duhet të kuptojmë, është se kjo nuk është një luftë e re. As e befasishme. Në fakt, Irani historikisht ka luajtur një rol të errët në shkatërrimin e Lindjes së Mesme, gjithmonë nën petkun e “mbrojtësit të Islamit” dhe “kundërshtarit të sionizmit”, por në realitet duke ndihmuar në dobësimin dhe shkatërrimin e shteteve myslimane.

Le t’i kujtojmë faktet historike:

Në Irak, Irani mbështeti dhe financoi milicitë shiite pas rënies së Sadam Huseinit, duke kthyer vendin në një arenë gjakderdhjeje sektare.

Në Siri, Teherani i dërgoi Gardën Revolucionare dhe milicitë e Hezbollahut për të shpëtuar regjimin e Bashar al-Asadit, përgjegjës për masakra masive ndaj popullsisë sunite dhe opozitës.

Në Liban, përmes Hezbollahut, Irani e ka kthyer këtë vend në një shtet jofunksional dhe platformë lufte kundër vetë popullsisë së tij.

Në Jemen, Irani ushqeu luftën civile përmes rebelëve Houthi, duke zhytur vendin në katastrofë humanitare.

Në Libinë e ndarë, ndikimi i Teheranit ka qenë gjithashtu i pranishëm për të zgjatur konfliktin dhe për të dobësuar çdo mundësi stabiliteti.

E gjithë kjo, jo për të ndihmuar Islamin, por për të shkatërruar çdo qendër të fuqisë sunite dhe për të realizuar një ëndërr të vjetër të Perandorisë Safavide: shkatërrimin e Arabisë Saudite, qendrës së Islamit dhe pikës më të fortë të botës sunite.

Ky konflikt nuk është thjesht politik. Është një luftë sektare. Një përballje e vjetër mes shiitëve dhe sunive, që shembujt e saj i gjejmë që nga shekulli i parë i Islamit. Dhe fatkeqësisht, në këtë kohë, aleancat janë më të ndyra se kurrë më parë. Nuk është rastësi që shumica e shteteve shiite dhe aleatët e tyre as që e përmendin genocidin në Gaza. Nuk është rastësi që asnjë nga milicitë e mbështetura nga Irani nuk janë përfshirë realisht në mbrojtje të palestinezëve. Sepse kjo nuk është çështje Palestineze, as çështje e popullit mysliman, është vetëm një mjet për agjendat e tyre sektare dhe për të destabilizuar çdo vend mysliman që nuk është nën ndikimin e tyre.

Në të vërtetë, përtej retorikës, Irani dhe Izraeli kanë bashkëpunuar de facto në shkatërrimin e Lindjes së Mesme. E të gjithë ata që mendojnë se lufta Iran-Izrael është reale dhe do të prodhojë ndryshime të mëdha, harrojnë një fakt themelor: të dyja palët kanë një interes të përbashkët, të mbajnë të fragmentuar, të ndarë dhe të përçarë botën myslimane.

Dhe sot, ndërsa bota flet për raketat e Iranit dhe mbrojtjen ajrore të Izraelit, në Gaza fëmijët po vriten, spitalet po shemben dhe Netanyahu po  shpëton nga Haga. Ky është thelbi i kësaj lufte të rreme. Një iluzion i madh për të fshehur krimin më të rëndë të shekullit.

Historia duhet të mësojë se myslimanët dhe popujt liridashës të kësaj bote, se armiku nuk është vetëm ai që shfaqet si i tillë, por edhe ai që nën maskën e fesë, lirisë apo luftës kundër sionizmit, shkatërron vendet tona dhe e përdor Islamin për pushtetin dhe hakmarrjen sektare.

Në Gaza është bërë një betejë për nderin e gjithë popullit. Dhe çdo vonesë, çdo shpërqendrim, çdo aleancë e fshehtë e çdo betejë e rreme është tradhti.

Iran-Izrael: një aleancë në prapaskenë dhe një luftë për hakmarrje sektare

Historia e Lindjes së Mesme është një histori e ngatërruar, ku armiqtë e djeshëm janë miqtë e sotëm dhe aleancat bëhen më shumë mbi interesa sesa mbi parime. Në këtë mozaik të përgjakur, Irani shiit dhe Izraeli sionist kanë luajtur gjithnjë një rol të dyfishtë - një armiqësi publike për të konsumuar masat dhe një bashkëpunim të fshehtë për të shkatërruar çdo qendër të fuqisë sunite.

📌 Referenca Historike:

Në vitet ‘80, gjatë Luftës Iran-Irak, është fakt i dokumentuar që Izraeli furnizoi Iranin me armë përmes marrëveshjeve sekrete, të njohura si “Iran-Contra Affair”. Kjo ndodhi në kohën kur Irani e përshkruante Izraelin si “armikun më të madh të Islamit” dhe ndërsa të dy vendet pretendonin se nuk kishin marrëdhënie. Në të vërtetë, Mossadi dhe agjentët iranianë takoheshin në Evropë për të koordinuar furnizimin me armë.

David Menashri, historian izraelit dhe njohës i politikës iraniane, në librin e tij "Iran: Between Khomeini and Khamenei", shkruan:
"Megjithëse retorika e Teheranit kundër Izraelit ishte ekstreme, praktikat taktike në periudha të caktuara e bënë atë një lojtar të dobishëm për strategjinë rajonale izraelite.”

Në Siri, Izraeli për më shumë se një dekadë ka bombarduar pozicionet e opozitës siriane (kryesisht sunite) nën pretekstin e luftës kundër Hezbollahut, ndërsa Teherani furnizonte Asadin me trupa dhe armë, duke masakruar qindra mijëra civilë sunite.

Në Irak, pas rrëzimit të Sadam Huseinit, Irani i mbushi institucionet irakiane me figura shiite të lidhura me Gardën Revolucionare dhe milici të lidhura me Hezbollahun. Sot, shumë prej këtyre milicive (si Hashd al-Shaabi) kanë kryer spastrim etnik ndaj popullsisë sunite dhe janë të akuzuar për masakra brutale në qytete si Mosul, Tikrit e Fallujah.

Në Jemen, Organizata Ndërkombëtare për të Drejtat e Njeriut ka dokumentuar përdorimin e fëmijëve ushtarë nga rebelët Houthi të mbështetur nga Irani dhe krimet masive kundër popullatës sunite në zonat e kontrolluara prej tyre.

📌 Qëndrimet e Liderëve:

Ehud Barak, ish-kryeministër i Izraelit, në një intervistë për The Atlantic në vitin 2012 tha:

“Në një mënyrë ironike, regjimi iranian është më i qëndrueshëm se disa regjime arabe që janë shkatërruar nga vetë popujt e tyre.”

Ali Khamenei, lideri suprem i Iranit, ka thënë publikisht:

“Ne do të mbështesim çdo grup që kundërshton Izraelin.”

Por në të vërtetë, e vetmja mbështetje që Irani u ka dhënë janë fraksione shiite si Hezbollah dhe grupet Houthi, kundër popullatës palestineze apo popullsisë sunite të Gazës në masë. Ndërkohë, gjatë masakrave në Gaza në vitet 2014, 2021 dhe 2023-2024, Irani nuk ndërhyri asnjëherë drejtpërdrejt.

Qëndrimi i Shteteve Shiite:

Asnjë nga shtetet aleate të Iranit (Iraku, Libani, Siria, Jemeni, Egjipti) nuk ka ndërmarrë ndonjë akt real ushtarak apo politik për të mbrojtur popullin e Gazës. Në vend të kësaj, ata kanë deklaruar retorikë boshe dhe janë përqendruar në mbrojtjen e interesave të tyre sektare, duke mos hapur as kufijtë për refugjatët palestinezë, as duke ndihmuar me ndihma humanitare reale.

Në të njëjtën kohë, Arabia Saudite dhe disa vende sunite që kanë ende ndikim në rajon, kanë qenë peng i interesave ndërkombëtare dhe diplomacisë së frikshme, duke u përpjekur të shmangin përballjen e drejtpërdrejtë.

Pra, në thelb, konflikti Iran-Izrael është një mjet strategjik për të kontrolluar fatin e Lindjes së Mesme, për të mbajtur të përçarë popullin mysliman dhe për të eliminuar çdo mundësi bashkimi të vërtetë politik e ushtarak të vendeve sunite që mund të përballonin projektet sioniste dhe perandorake iraniane.

Në Gaza po zhvillohet betejë për nderin dhe dinjitetin e të gjithë popullit. Çdo shpërqendrim me konflikte të rreme është një tradhti ndaj gjakut të fëmijëve të vrarë në Al-Shifa, në Khan Yunis, në Rafah. Dhe çdo heshtje e udhëheqësve shiitë dhe aleatëve të tyre është një vulë mbi hipokrizinë e maskuar nën petkun e “luftës kundër sionizmit”.

Historia e ka dëshmuar se armiku më i rrezikshëm nuk është ai që të shpall luftë hapur, por ai që ta shemb shtëpinë përmes miqësisë së rreme.
Kjo është ajo që po ndodh sot.

....

Sot më shumë se kurrë ka një nevojë për shkrime që nuk deformojnë realitetin dhe që nuk i shërbejnë propagandës, por e pasqyrojnë konfliktin siç është në të vërtetë: një lojë gjeopolitike ku viktima e vetme mbetet populli i zakonshëm, sidomos palestinezët në Gaza.

Askush nga ne nuk mund të bëjë një shkrim unik që i përmbledh të gjitha, në mënyrë realiste, kritike dhe reflektuese për situatën reale të Lindjes së Mesme sot, sidomos lidhjen mes konfliktit Iran-Izrael dhe genocidit në Gaza. Çdo kush prej nesh mund të shkruajë aq sa di duke u përpjekur të afrohet sa më afër realitetit dhe të vërtetës. Përjashtoj rastet ndaj atyre që duan të bëjnë propaganda pro dhe kundër një shteti, feje apo politike. 

Unë do përpiqem të shkruaj atë që di dhe që arsyetoj me logjikë argumentuese, jo duke bërë tifozin. 

Një luftë me maska të ndryshme

Në Lindjen e Mesme, historia kurrë nuk është shkruar nga viktimat. Ajo është treguar gjithmonë nga fitimtarët, pushtuesit dhe ata që ndërtojnë perandori mbi gjakun e popujve të vegjël. Dhe sot, bota po sheh një tjetër akt të një drame të vjetër që po luhet me maska të reja.

Lufta mes Iranit dhe Izraelit nuk është asgjë tjetër veçse një perde tymi. Një teatër i planifikuar për të zhvendosur vëmendjen e opinionit ndërkombëtar nga ajo që ndodh përditë në Gaza: një genocid i pastër, një pastrim etnik i mbuluar me heshtjen e qeverive të mëdha dhe me hipokrizinë e institucioneve ndërkombëtare.

Iran-Izrael është më tepër një luftë nervash, më shumë lojë propagande dhe mesazhesh simbolike se sa një konflikt i sinqertë ushtarak. Sepse të dyja palët e dinë shumë mirë se një përplasje e vërtetë mes tyre do të rrëzonte shumë plane, do të hapte shumë plagë dhe do të destabilizonte rajonin përtej asaj që lejojnë interesat amerikane dhe ruse.

Në këtë skenë, Netanyahu ka luajtur një kartë të vjetër: shpikja e një armiku të jashtëm për të mbuluar krimet e brendshme. I ngjashëm me çdo diktator të historisë, ai i ka dhënë popullit të vet një kauzë të rreme, një frikë ekzistenciale të sajuar për të shpëtuar vetveten nga tribunali i Hagës dhe nga zemërimi i vetë popullit izraelit.

Nga ana tjetër, Irani, i bllokuar nga sanksionet dhe i kërcënuar vazhdimisht nga perëndimi, e ka shfrytëzuar gjithmonë çështjen palestineze si një kartë politike, për të ruajtur statusin e tij në botën myslimane dhe për të kontrolluar aleatët e tij në rajon.

E gjithë kjo ndërkohë që populli palestinez, fëmijët e Gazës, gratë dhe të moshuarit po masakrohen përditë. Gaza është kthyer në një laborator vdekjeje ku testohen armë, heshtje ndërkombëtare dhe tolerancë njerëzore.

As lufta në Liban, as tensionet në Siri, as përplasjet në Rafah nuk kanë të bëjnë me një përballje reale të superfuqive rajonale. Të gjitha janë thjesht kapituj të një loje më të madhe, ku i vetmi që derdh gjak të vërtetë është populli pa zë dhe pa aleatë të fuqishëm.

Ky nuk është një konflikt fetar, nuk është një luftë për mbijetesë, por një plan i studiuar prej dekadash për të zhdukur nga faqja e dheut një popull dhe për të kontrolluar një nga zonat më strategjike të botës, nga Mesdheu deri në Detin e Kuq, nga kufijtë e Iranit deri në brigjet e Europës.

Ndaj, kur dëgjoni lajme për raketa mbi Tel Aviv, për sulme nga Irani apo për përplasje ajrore, mos harroni të pyesni: kush përfiton nga kjo? Kush po fshihet pas kësaj lufte dhe çfarë po ndodh ndërkohë në Gaza?

Sepse e vërteta është se, përtej kësaj lufte të rreme, Gaza po vdes. Dhe po vdes jo vetëm nga bombat, por nga harresa.

Por kjo nuk është hera e parë që Lindja e Mesme përballet me luftëra të fabrikuara. Historia e këtij rajoni është një provë se si fuqitë e mëdha i kanë ndezur dhe fikur luftërat, sikur të ishin thjesht drita në një skenë teatri.

Perandoria Osmane, më pas Britania, Franca, Bashkimi Sovjetik, SHBA, e tani dhe Kina në hijet e saj, kanë luajtur me kufijtë, me fatet, me identitetet dhe me gjakun e njerëzve të thjeshtë. Dhe në çdo kohë, kur pushtuesit kanë dashur të fshehin krimet e tyre ose të mbulojnë paaftësitë e elitave politike, kanë shpikur një “armik të jashtëm”.

Sot ky armik quhet Iran. Por çuditërisht, ndërsa Izraeli bombardonte Rafahun dhe spitalet e Gazës, lufta e shumëpritur Iran-Izrael ndodhi në mënyrën më të kontrolluar të mundshme:

— Sulme ajrore pa trupa në terren.

— Përleshje simbolike në zona të paracaktuara.

— Dëmtime minimale të infrastrukturës strategjike.

— Dhe, mbi të gjitha, pa prekur interesat amerikane në rajon.

Në të vërtetë, asnjëra palë nuk dëshiron vërtet një luftë të plotë. Sepse të dyja e dinë se ajo do të ishte fundi jo vetëm për regjimet përkatëse, por edhe për ekuilibrat e brishtë që mbajnë në këmbë skenarin e madh të Lindjes së Mesme. Dhe kjo është arsyeja pse çdo “sulm” që ndodh mes Iranit dhe Izraelit, i paraprin një heshtje diplomatike dhe një rishpërndarje të kartave në tryezën e madhe të gjeopolitikës.

Në këtë mes, Gaza është kthyer në një peng, në një kartë shantazhi, në një arenë eksperimentale për armë të ndaluara dhe për doktrina ushtarake që do të përdoren nesër kundër popujve të tjerë.

Po bota pse hesht? 

Bashkimi Europian, që dikur predikonte të drejtat e njeriut, sot ka heshtur përballë kësaj masakre. SHBA, që pretendon të jetë mbrojtëse e lirisë, furnizon çdo ditë me armë ushtrinë izraelite. OKB është kthyer në një organizatë pa vlerë, që numëron viktimat, por nuk ndal kriminelët.

Mediat ndërkombëtare, që dikur trondisnin opinionin publik me një foshnjë të vrarë në Bosnjë apo Kosovë, sot flasin me shifra, duke shndërruar qindra fëmijë të copëtuar në statistika të ftohta.

Po kush përfiton nga kjo? Kush dëshiron që Lufta e Madhe të mos shpërthejë ende, por genocidi në Gaza të vazhdojë në heshtje duke përfshirë pak nga pak Lindjen e Mesme?

Përgjigja është e thjeshtë dhe e trishtë: të gjithë ata që kanë investuar në pushtetin e Netanyahut, në regjimin e Teheranit dhe në kontrollin mbi Mesdheun Lindor.

Luftërat e shekullit të 21-të nuk bëhen për territor, por për kontrollin e narrativës

Në këtë epokë, kush kontrollon narrativën, kontrollon realitetin. Dhe sot, realiteti i Lindjes së Mesme është i deformuar qëllimisht. Popujt janë bërë spektatorë të një lufte që në fakt nuk ndodh në fushëbetejë, por në ekranet e televizorëve dhe në panelet e analistëve të blerë.

Netanyahu po përpiqet të zgjasë jetën e tij politike duke krijuar frikë. Iranianët po shfrytëzojnë palestinezët për të ruajtur ndikimin rajonal. Arabët e Gjirit bëjnë biznes nën hije me Izraelin edhe pse i kanë armiq, ndërsa popujt e tyre jetojnë në varfëri dhe shtypje. Dhe bota perëndimore e përdor këtë konflikt për të justifikuar praninë ushtarake në rajon dhe për të mbajtur nën kontroll tregun e energjisë dhe korridoret tregtare.

Ndërkohë, në Gaza nuk ka më spitale, nuk ka më shkolla, nuk ka më shtëpi.

Ka vetëm varre masive dhe fëmijë që nuk e dinë çfarë është qielli pa dronë.

Ka vetëm nëna që mbledhin copa trupash dhe baballarë që varrosin foshnjat e tyre në varre të përbashkëta.

Ajo që po ndodh në Gaza nuk është luftë. Është një shfarosje sistematike, një përpjekje për të zhdukur një popull dhe për të fshirë çdo dëshmi të ekzistencës së tij.

Dhe historia do të pyesë: Ku ishe ti kur Gaza po digjej? Ku ishim ne, kur fëmijët e saj po copëtoheshin nën bombardime, ndërsa ne diskutonim nëse lufta Iran-Izrael do të shpërthente apo jo?

Ky nuk është konflikt. Ky është krim ndaj njerëzimit.

Dhe fajtorë nuk janë vetëm ata që shtypin butonin e raketave, por edhe ata që heshtin, që e relativizojnë, që e përdorin si pretekst politik apo që e trajtojnë si shifër në raportet e lajmeve.

Në këtë botë, më shumë se armët, më shumë se pasuritë, më shumë se territoret, fuqia më e madhe është e vërteta.

Dhe një ditë, ajo do të dalë.

Do të mbijetojë edhe mbi gërmadhat e Gazës.

Sepse, siç tha dikur Ali ibn Abi Talib:

"Mund ta mbash të vërtetën të fshehur për një kohë, por kurrë nuk mund ta vdesësh."

Nëse hap arkivat e historisë së Lindjes së Mesme, do të gjesh se çdo konflikt, çdo rebelim, çdo përplasje sekte apo etnie, ka një dorë të fshehtë që e shtyu dhe një marrëveshje të errët që e mbylli.

Në vitin 1916, ndërsa Lufta e Parë Botërore po shkatërronte Europën, Britania dhe Franca nënshkruan marrëveshjen famëkeqe Sykes-Picot, ku ndanë në letër territoret osmane, pa pyetur askënd nga popujt që banonin aty. Kufijtë e sotëm të Sirisë, Irakut, Libanit, Jordanisë dhe Palestinës janë produkt i kësaj marrëveshjeje të fshehtë. Që atëherë, çdo konflikt në rajon ka qenë pasojë e atyre vijave të pakuptimta në hartë.

Në vitin 1948, me krijimin e shtetit të Izraelit dhe dëbimin e mbi 750 mijë palestinezëve, filloi një cikël gjaku që nuk ka ndalur kurrë. Çdo luftë Izrael-Arabi, që nga 1948, 1956, 1967, 1973 e deri te përplasjet e sotme në Gaza e Bregun Perëndimor, është përdorur nga fuqitë e mëdha si kartë presioni për kontrollin e naftës, të kanaleve strategjike si Suez dhe të rrugëve tregtare.

Në vitet ‘80, ndërsa Irani sapo kishte përmbysur Shahun pro-amerikan dhe kishte vendosur regjimin shiit, SHBA dhe aleatët e tyre mbështetën Sadam Husseinin i cili ishte sunit në një luftë të përgjakshme 8-vjeçare kundër Iranit. Një luftë që shkatërroi dy kombe dhe forcoi rolin e fuqive të jashtme në rajon.

Në vitin 2003, me trillimin e armëve të shkatërrimit në masë, Iraku u pushtua dhe mbi një milion civilë humbën jetën. Asnjë armë nuk u gjet kurrë. Por burimet e naftës dhe kontrolli mbi Mesopotaminë kaluan në duart e kompanive amerikane.

E njëjta histori në Libi, Siri, Jemen, Sudan, dhe së fundmi në Gaza.

Në çdo rast:

Një pretekst (terrorizmi, armët kimike, ekstremizmi fetar).

Një ndërhyrje ndërkombëtare.

Një popull që sakrifikohet.

Dhe një plan ekonomik e gjeopolitik që realizohet.

Asgjë nuk është spontane në Lindjen e Mesme. Dhe as lufta Iran-Izrael. E vetmja arsye pse ky konflikt nuk ka shpërthyer në një përballje të plotë është sepse as Amerika, as Rusia, as Kina dhe as fuqitë arabe nuk kanë interes që të ndodhë tani. Ata kontrollojnë shkallën e tensionit si një termometër: e ngrenë kur duhet të mbulojnë ndonjë krim apo krizë, dhe e ulin kur duhet të negociojnë marrëveshje të fshehta.

Lindja e Mesme është një tabelë shahu :

Kombet janë figurat.

Fuqitë e mëdha janë lojtarët.

Dhe popujt e zakonshëm janë fushata që përgjaket.

Irani e di se nuk mund ta zhdukë Izraelin. Izraeli e di se nuk mund të pushtojë Iranin. Por të dy kanë nevojë për njëri-tjetrin për të justifikuar regjimet që kanë ndërtuar mbi frikën dhe armikun e përjetshëm.

Dhe për sa kohë popujt e tyre do të besojnë se kërcënimi i madh është jashtë kufijve dhe jo te udhëheqësit e tyre, këto regjime do të mbijetojnë.

Në këtë lojë, Gaza është bërë pengesa më e madhe për projektin e ri të Lindjes së Mesme, ku Izraeli kërkon të dominojë ekonomikisht, ushtarakisht dhe politikisht zonën nga Mesdheu deri në Gjirin Persik. Prandaj, genocidi në Gaza nuk është një pasojë e rastësishme e konfliktit me Hamasin. Është pjesë e një projekti për të boshatisur territorin, për të ndërprerë lidhjet demografike palestineze dhe për të zhdukur pengesën kryesore për këtë projekt.

Ndaj, kur bota shikon raketat që shkojnë nga Teherani në Izrael dhe avionët izraelitë që bombardojnë Damaskun, shumë pak i kushtohet vëmendje asaj që ndodh në rrënojat e Rafahut apo në varret masive të Khan Younis.

Sepse në fund, në këtë skenë lufte, fëmijët palestinezë nuk kanë vlerë politike. Ata nuk janë më as viktima. Janë shndërruar në shifra statistikash, që vijnë e shuhen në tituj lajmesh 20-sekondëshe.

E ardhmja?

Për sa kohë Lindja e Mesme do të trajtohet si një plaçkë mes fuqive të mëdha, dhe popujt e saj do të ndahen në sekte e interesa meskine, ky cikël nuk do të ndalë.

Por ka një rrezik të madh:

Sa më gjatë të zgjasë kjo lojë, aq më shumë po lind një brez i ri që nuk do të kërkojë më të luftojë për territore, por për drejtësi. Dhe kur ky brez të ngrihet, nuk do të luftojë më me armët e vjetra, por me fuqinë e ndërgjegjes ndërkombëtare dhe me rrjetet globale të rezistencës.

Sepse historia ka treguar se nuk ka pushtet që zgjat përjetë dhe se çdo tiran ka një fund.

.....

Nili dhe Eufrati - lumenjtë e lashtë sipas profecisë dhe historisë

Në zemrën e historisë së Lindjes së Mesme, dy lumenj kanë mbajtur barrën e qytetërimeve, betejave, besimeve dhe profecive: Nil dhe Eufrat. Prej mijëra vjetësh, këta lumenj kanë qenë jo vetëm burim jete për tokat që përshkojnë, por edhe simbol i fuqisë, sundimit dhe mbarësisë hyjnore në tekstet fetare dhe legjendat e popujve të lashtë.

Në Islam dhe krishterim, Nili dhe Eufrati shfaqen si dy lumenj të rëndësishëm me ngarkesë simbolike dhe profetike.

Në Bibël, në Zanafillë 2:10-14, përmenden katër lumenjtë që burojnë nga parajsa: Pishoni, Gihoni, Hidekeli (Eufrati) dhe Eufrati. Ky përshkrim vendos Eufratin si pjesë të hershme të gjeografisë në lindjen e mesme. 

Në islam, Eufrati përmendet si një ndër lumenjtë më të rëndësishëm. Po ashtu, në hadithe profetike ekziston një profeci e rëndësishme:

“Nuk do të vijë Kiameti derisa Eufrati të zbulojë një mal me ar, dhe njerëzit do të luftojnë për të.”

Kjo ngjarje pritet të jetë ndër shenjat e fundit të kohës.

Nili, nga ana tjetër, ka qenë qendra e jetës për Egjiptin dhe shfaqet në rrëfimet e Musait (Moisiut). Në Kur’an, lumi Nil bëhet mjet i dënimit hyjnor ndaj Faraonit, kur uji i tij u kthye në gjak si një nga shenjat e Zotit.

“Dhe Ne ia dërguam atyre përmbytjen, karkalecat, morrat, bretkosat dhe gjakun si shenja të qarta, por ata u treguan mendjemëdhenj dhe ishin popull mëkatar.”

(Sure El-A’raf, 133)

Këto rrëfime e vendosin Nilin dhe Eufratin si lumenj të lidhur ngushtë me drejtësinë hyjnore dhe fatin e kombeve.

Simbolika e dy vijave në flamurin izraelit

Flamuri i Izraelit, i krijuar në vitin 1948, përmban dy vija blu dhe yllin e Davidit (Magen David) në qendër. Interpretimi zyrtar është se vijat blu simbolizojnë vijat e tallit-it (shalli i lutjes së hebrenjve). Por shumë historianë dhe analistë arabë dhe myslimanë, sidomos në shek. XX dhe XXI, kanë sugjeruar se dy vijat përfaqësojnë Nilin dhe Eufratin, duke u bazuar në një vizion të pretenduar të “Eretz Yisrael Hashlema” — Izraeli i Madh (Greater Israel), që në disa tekste rabinike përfshin tokat nga Nili në Egjipt deri tek Eufrati në Irak.

Ky interpretim është përdorur shpesh si simbolikë politike dhe religjioze për të përshkruar ambicien territoriale të lëvizjes sioniste në fillimet e saj, megjithëse ky nuk është qëndrimi zyrtar i shtetit të Izraelit.

Simbolika iraniane dhe paralelizmi

Flamuri i sotëm i Iranit (pas Revolucionit Islamik të 1979) ka tri ngjyra: jeshile, të bardhë dhe të kuqe, me emblemën islame në mes. Simbolika e dy lumenjve në flamurin iranian nuk është e qartë e shprehur, por në mitologjinë dhe historinë persiane, lumenjtë kanë pasur gjithashtu domethënie të madhe.

Në periudhën Sasanide, dhe më vonë në epokën islame, Eufrati dhe Tigri ishin pjesë e territorit që persët e quanin pjesë të perandorisë së tyre natyrore. Në tekstet shiite, ka profeci për luftëra të mëdha afër lumit Eufrat dhe ndodhi madhore që do të paraprijnë ardhjen e Imamit Mahdi.

Në disa vizatime të hershme iraniane dhe në retorikën islamike shiite, Nili dhe Eufrati përmenden si kufij të fuqisë islame dhe si rrjedha të bekuara në fund të kohëve.

Një pasqyrim i ideologjive dhe profecive

Të dyja vendet, Izraeli dhe Irani, kanë përdorur lumenjtë e lashtë si pjesë të ndërgjegjes historike dhe religjioze, qoftë në mënyrë të drejtpërdrejtë apo të tërthortë. Ndërsa në flamurin izraelit dy vijat blu shihen nga disa si Nili dhe Eufrati, në ideologjinë iraniane lumenjtë janë vendi ku do të zhvillohen betejat e mëdha mes së mirës dhe së keqes.

Nili dhe Eufrati nuk janë vetëm lumenj, por kufij të historisë dhe profecisë. Ata kanë bartur qytetërime, shpresë dhe dënime. Në flamuj, simbole dhe tekste të lashta, ato mbeten dëshmi e betejës mes profecisë dhe pushtetit, mes të kaluarës dhe ëndrrave të të ardhmes.

Nëse njerëzit i shohin këta lumenj si kufij pushteti, hyjnorë, profetikë apo gjeopolitikë - gjithmonë do të mbeten dëshmi e faktit se historia dhe besimi shpesh janë më të forta se politika. Dhe në këtë mes, ajo që mbetet tragjike nuk janë vetë lumenjtë, as uji i tyre që buron dhe shteron sipas urdhrit të Zotit, por mënyra se si njerëzit i kanë përdorur simbolikat e tyre. Nili dhe Eufrati u kthyen në flamuj të pangopësisë njerëzore për pushtet dhe zotërim të tokës që kurrë nuk do ta marrë askush me vete. Ujërat u shndërruan në justifikime për pushtime, në mbulesa të teorive mesianike, në pretendime të profecive të manipuluara sipas oreksit të dynjasë.

Sepse të gjithë e dinë që Lindja e Mesme nuk është thjesht një tokë, por një libër i hapur profecish, një faqe e ndarë mes shpresës dhe dënimit, ku Nili dhe Eufrati mbeten dy vena të gjalla që ushqejnë tensionin e përhershëm mes të drejtës hyjnore dhe ambicies njerëzore.

Në retorikën sioniste të fillim shek. XX, Eretz Yisrael Hashlema, apo "Izraeli i Madh", përfshinte sipas disa interpretimeve jozyrtare dhe të kontestuara territore që shtrihen nga Nili në perëndim deri tek Eufrati në lindje. Nuk ka dokument zyrtar shtetëror që e pohon këtë sot, por rrëfimet e shkruara dhe debatet mes historianëve nuk janë shuar kurrë. Shumë ideologë arabë dhe myslimanë vazhdojnë të besojnë se dy vijat blu të flamurit të Izraelit janë një mesazh i fshehur i kësaj ambicie të vjetër.

Nga ana tjetër, në doktrinën shiite të Iranit, veçanërisht tek profecitë për Imamin Mahdi, përmendet një betejë e madhe afër Eufratit, ku gjaku do të derdhet aq shumë, sa ujërat do të ngjyhen si në ditët kur Nili u kthye në gjak në kohën e Musait. Në këtë pikë, Eufrati bëhet arenë e luftës për drejtësinë e munguar, aty ku shekuj të tërë mizorie do të kërkojnë shpagim.

Në thelb, këta dy lumenj janë dëshmi se Zoti i fali njeriut ujë për të jetuar, ndërsa njeriu e përdori si vijë për të ndarë territore dhe për të shpallur luftë. Kur Nili mbushte arat e Egjiptit, njeriu falënderonte qiellin. Kur Eufrati përmbytej dhe mbillte jetë, qytetërimet e Mesopotamisë nderonin Zotin. Sot, të njëjtat ujëra përdoren në harta ushtarake, në flamuj politikë, në fjalime të mbushura me premtime për zotërim dhe shfarosje.

A thua vallë, a nuk ishin lumenjtë e krijuar për të bashkuar e jo për të ndarë?

A nuk ishin shenja të mëshirës së Zotit për të gjithë banorët e tokës, pavarësisht racës, fesë e gjuhës?

Pse njeriu i zhbëri këto dhurata hyjnore në kufij ndarës, në simbole lufte e në pretendime të pandershme mesianike?

Në fund, ajo që historia na mëson dhe besimi na kujton, është se as Nili dhe as Eufrati nuk i përkasin asnjë populli, feje apo kombi. Ato janë lumenj të Zotit, të krijimit, të jetës dhe të vdekjes. Ujërat e tyre kanë parë shenjtër dhe mizorë, profetë dhe faraonë, perandorë dhe skllevër. Dhe të gjithë kanë kaluar, ashtu si uji rrjedh, duke lënë pas vetëm kujtimet e një kohe që mbetet dëshmi se fuqia e Zotit është më e madhe se çdo flamur, dhe më e përjetshme se çdo pretendim.

Asnjë flamur nuk mund të përvetësojë një lumë të Zotit.

Asnjë ideologji nuk mund të bëjë të vetin një profeci që nuk i përket.

Dhe kur të vijë koha, ujërat do të flasin vetë, siç folën në kohën e Musait, në kohën e Nuhut dhe siç do të flasin në pragun e fundit të kohëve.

....

Sytë e tij ishin dy pellgje të thatë, ku dikur notonte gëzimi. Tani vetëm pluhur dhe reflektime të zbehta të një qielli që kishte harruar si të derdhte shi. Një dorë e vogël, e holluar deri në kockë, gërrmonte në baltën e tharë, jo për të bërë kala, por për të kërkuar një thërrmijë ushqimi. Një zë i brendshëm, i cili kishte humbur çdo shpresë, por që akoma refuzonte të pushonte, i thoshte: “Hajde, edhe sot do të gjesh diçka.” Por çfarë mund të gjente në këtë tokë të braktisur nga të gjithë njerëzit? Vetëm baltë. Baltë e thjeshtë, e përzier me lot dhe me kujtime të dhimbshme.

Në anën tjetër të botës, aty ku drita e diellit ishte e ndryshme, aty ku muret nuk ishin rrënoja dhe shtëpitë ishin të plota, një fëmijë tjetër shtynte pjatën me neveri. “Nuk më pëlqen kjo bukë,” tha ai, me një ton kapriçoz, sikur fjala “bukë” të ishte një mallkim. Prindërit e tij, të lodhur nga kërkesat e tij të vazhdueshme, psherëtinë. Ata nuk e dinin, nuk mund ta dinin, se miliona milje larg, një fëmijë me sy të uritur dhe shpirt të thyer po hante baltë. Jo si lojë, por si një akt dëshpërimi, si një betejë për të mbijetuar, me një lutje të heshtur për një ditë tjetër.

A ndodh shpesh të ankohemi për ndarjet e një jete të bekuar, ndërkohë që të tjerët luftojnë për mbijetesë? A është e drejtë të mohojmë ushqimin që na ofrohet, ndërkohë që diku tjetër, fëmijët po gërmojnë dheun për të gjetur diçka për të futur në gojë? Këto pyetje rrinë pezull në ajër, si retë e zeza që refuzojnë të lëshojnë shi. Sytë e fëmijës së Gazës, të mbushur me pafajësi dhe dhimbje, na ndjekin. Ata na kujtojnë se jeta është një dhuratë, dhe se mirënjohja është një detyrim. Një detyrim ndaj atyre që nuk e kanë, ndaj atyre që vuajnë, ndaj atyre që hanë baltë. Dhe ndoshta, vetëm ndoshta, kjo mund të na bëjë pak më shumë njerëzorë, pak më shumë të ndjeshëm, pak më shumë mirënjohës për bukën që na shtrohet në tryezë.

....

Gaza, një luftë që nuk ka fytyrë

Në prag të natës së copëtuar,

kur hëna shtrihet mbi gjakun e fëmijëve,

e deti, një Homer që nuk shkruan më eposë,

mbart trupat e lodhur si gurët e Delphi-t

që s’i pyet më askush për fatin.

Në këtë tokë,

ku dielli lind i përgjakur

dhe perëndon i verbër,

kripa e detit është më e ëmbël

se lotët e nënave që s’kanë më djep.

Gaza...

një emër që s’e mbajnë dot as perandoritë,

as Kroni me orët e tij që hanë bijtë,

as Ciceroni me fjalët e tij prej drite,

as poetët arabë me traktatet e shpirtit.

Këtu...

Hipokrizia dhe besimi pinë ujë në të njëjtin burim

dhe heshtja është më e zhurmshme

se bubullima mbi Al-kuds.

Në rrugët pa emër...

shkruhen tragjeditë që s’i pa as Sofokliu,

mbesin të varura në ajër

si vargjet e humbura të Omar Khajjamit,

ku vera është gjaku i të pafajshmëve

dhe kupa është dora e një fëmije të djegur.

O Gaza...

qytet që s’ka më fytyrë,

as pasqyrë për të parë veten.

Një tokë që mbjellë kufoma

dhe korrë harresë.

Perandoritë e forta 

e lanë këtë vend,

Athina s’ka më drejtësi,

Marsit i janë lodhur shpatat,

Zeusi nuk flak më rrufe,

sepse kjo luftë është pa emër,

pa udhëheqës,

pa fytyrë.

Vetëm toka të merr në prehër

siç merrte dikur Persefona

nën këmbët e Hadesit,

dhe shpirtrat ngjiten

nëpër shkallët e padukshme të qiellit

duke recituar vargjet e mbetura pezull.

Në Gaza,

vetëm hiri ka ngjyrë,

dhe era sjell fjalët e fundit

të një populli që s’po mundet të shuhet,

si feniksi që ngjallet

në çdo grusht dhe’

dhe në çdo vajtim.

Sepse Gaza

është më shumë se një vend,

më shumë se një luftë,

më shumë se një plagë.

Është prova që qielli mund të pëlcasë

dhe toka mund të shpërfytyrohet

nga duart e njerëzve pa fytyrë.

Kështu mbetet,

një plagë e hapur në faqen e botës,

një urë prej gjaku

mbi të cilën kalojnë perandoritë

dhe harrojnë

se dikur ishin njerëz.

Në Gaza nuk pyet askush më për fytyrën.

Sepse fytyra është mallkim.

.....

Rrëfimi i një gazetari nga Gaza 

Një fotografi që më ndau më dysh shpirtin

Kafshta që mbeti pa ngrënë 

Nga Gaza, nga vendi ku jeta fillon me britmë dhe përfundon nën peshën e betonit. 

Kam qenë gjithmonë pas objektivit të aparatit tim. Kam dokumentuar protesta, rrënoja, dhimbje. Por sot, dora më dridhej. Dhe jo nga frika e ndonjë rakete që binte pranë, por nga ajo që kisha përballë. Ishte një trup i vogël. Një fëmijë. Nuk e di nëse ishte vajzë apo djalë. E mbështjellë me një batanije të bardhë, vetëm gishti i vogël i dorës së majtë kishte mbetur jashtë, i ngrirë nga koha dhe nga vdekja.

E bëra foton. Me një dorë mbaja aparatin, me tjetrën zemrën që më dilte nga kraharori. Dhe pastaj… heshtje. Heshtje mes shpërthimesh, një heshtje që ulërinte më fort se çdo sirenë. Përreth nënave që bërtisnin, baballarë që mbulonin me duar fytyrat, vëllezër që prisnin radhën për të gërmuar nën dhe. Unë… unë thjesht isha aty. Një gazetar me sy të lagur, me një shpirt që nuk dinte më të shkruante lajme, por thjesht dhimbje.

E publikova fotografinë. Jo për të bërë zhurmë në rrjet, as për të fituar çmime. E bëra sepse bota ka nevojë të shohë këtë gisht të vogël. Këtë dëshmi të pafajësisë që u ndal në mes të një loje. Kjo nuk është vetëm një fotografi. Është një akuzë. Është një britmë pa zë. Është një padi ndaj atyre që e shohin luftën si statistikë, dhe vdekjen e fëmijëve si “kolateral”.

Unë jam këtu në Gaza. Ende gjallë. Ende me aparatin në dorë. Por me çdo klikim, një pjesë e shpirtit më shkon bashkë me ta. E me këtë fotografi, një pjesë e imja ka vdekur. Ashtu si ky fëmijë, i cili nuk do të luajë më, nuk do të qeshë më, nuk do të bërtasë më. Dhe unë… do të vazhdoj të shkruaj. Derisa bota të mos mundet më të kthejë sytë nga ana tjetër.

E kapa aparatin si një njeri që përpiqet të mbajë frymën gjallë në një botë që po fiket. E ngula syrin në dritaren e objektivit tim dhe aty e pashë: një baba, i gjunjëzuar në mes të rrënojave, me sytë e ngulur në djalin e tij që nuk lëvizte më. Duket sikur shpresonte që shikimi i tij të mund ta kthente jetën pas, të mund ta ringjallte vetëm me dhimbjen që vlonte në shpirtin e tij. Ai nuk bërtiste, nuk qante me zë, por trupi i tij i shtrirë si një urë mes jetës dhe vdekjes thërriste më shumë se çdo britmë në botë.

Aty ndaloi koha për mua. Harrova që isha gazetar. Harrova se më duhej të qëndroja i paanshëm, i ftohtë, profesionist. Brenda meje ndjeva një lëvizje të thellë, sikur një dorë e padukshme më shtrydhi zemrën me gjithë fuqinë. Nuk e di sa minuta qëndrova ashtu, i ngrirë pas kameras. Kisha frikë se nëse e lëvizja, do të prishja një moment të shenjtë, do të ndërprisja një bisedë të padukshme mes një babai dhe shpirtit të birit të tij që tashmë nuk ishte më.

Më pas, ngadalë, ai e shtriu dorën dhe ia rregulloi flokët, sikur po e përgatiste për një udhëtim të gjatë. Nuk kishte më lot, vetëm një lloj paqeje të çuditshme që mbështillte atë skenë tragjike. Rruga rreth tyre ishte bosh, askush nuk fliste, askush nuk lëvizte. Edhe bomba, sikur kishte pushuar për një çast. Edhe lufta, sikur ishte përkulur me respekt përpara atij burri që po përjetonte vdekjen më të rëndë që mund të njohë një njeri.

U përpoqa të shkruaj diçka në bllokun tim. Diçka që tregon të vërtetën. Por çfarë fjalësh mund ta përshkruajnë një moment të tillë? Si mund t’i japësh emër një dhimbjeje që nuk ka emër, një padrejtësie që nuk ka arsyetim, një dhembjeje që kapërcen çdo kufi të mendjes njerëzore?

Kjo foto nuk është vetëm një pamje. Është një plagë e hapur. Është një britmë që shkon përtej çdo zëri, një dëshmi që duhet të tronditë ndërgjegjen e gjithë botës. Sepse ky burrë nuk është thjesht një baba palestinez. Ai është çdo prind që ka humbur një fëmijë nga dhuna, çdo njeri që është përkulur mbi trupin e dashur të një engjëlli të vrarë nga urrejtja.

Dhe kur e lashë atë vend, me sytë akoma të lagur dhe duart që më dridheshin, e dija se nuk do të isha më kurrë i njëjti. Gaza më kishte mësuar se forca më e madhe e njeriut nuk është të mbijetojë në mes të luftës, por të ruajë dashurinë edhe kur gjithçka tjetër është rrënuar.

Dhe në këtë dashuri, në këtë përkulje të një babai përpara dritës së shuar të birit të tij, qëndron ajo që unë quaj "shpresa". Jo shpresë naive për paqe të menjëhershme, por shpresa se bota do të zgjohet, se njerëzit do të ndalojnë së qëni spektatorë dhe do të fillojnë të ndiejnë… të veprojnë… të kujdesen.

Sepse çdo fëmijë i vrarë në Gaza, është një dritë që mungon në qiellin tonë. Dhe nëse nuk i numërojmë këto yje të shuar, nëse nuk flasim për ta, nëse nuk i dëgjojmë heshtjet që lajmërojnë tragjedinë, atëherë ne nuk jemi më njerëz.

Jam një gazetar. Por para së gjithash, jam njeri. Dhe këtë histori, këtë foto, këtë dhimbje, do ta mbaj me vete gjithë jetën, si një testament i asaj që duhet të mos harrohet kurrë.

.....

Palestina dhe Izraeli 

Të vërtetat e fshehura dhe mashtrimi i madh

Historia e njerëzimit është një kronikë e përgjakshme e forcës kundër dobësisë, e mashtrimit kundër të vërtetës, e pushtetit kundër njeriut të thjeshtë. Sot, Gaza është pasqyra më e hidhur e kësaj historie të përsëritur. Një tokë e vogël, një popull i rrethuar, një identitet që po shlyhet sistematikisht nën thundrën e dhunës së një shteti që ushqehet me mbështetjen e fuqive të mëdha. Nuk është thjesht luftë. Është një projekt i planifikuar: një shfarosje e një populli nga themelet, një zhdukje e kujtesës kolektive, një fshirje e kulturës, e historisë, e çdo gjurme që i përket Palestinës. Dhe bota? Bota sheh. Disa heshtin, disa justifikojnë, disa përkrahin. Të tjerë, më të shumtë, ushqehen me propagandë dhe nuk dinë çfarë mbështesin. Ata janë viktimat e reja të kësaj tragjedie: njerëzit që nuk janë në Gaza, por që janë të verbuar nga ekrane, lajme dhe opinione të blera.

Mashtrimi i mediave dhe propaganda e dhunës

Media e sotme nuk është syri i popullit, por vegla e pushtetit. Ekranet transmetojnë imazhe të filtruara,  fjalë të zgjedhura, fjali të rregulluara, që ta bëjnë krimin të duket mbrojtje, viktimën agresor dhe agresorin shpëtimtar. Ky është manipulimi i madh: një gënjeshtër e përsëritur aq shumë herë sa fillon të marrë pamjen e së vërtetës. Shumë njerëz në Perëndim besojnë se çdo predhë që bie mbi Gaza është “për të ruajtur sigurinë”, çdo fëmijë i vrarë është “kolateral”, çdo spital i bombarduar është “bazë terroriste”. Në këtë mënyrë, masakra justifikohet, dhimbja kthehet në statistikë, dhe gjenocidi fshihet nën fjalët sterile të burokracisë politike.

Planet e fshehura dhe gjeopolitika e interesave

Asgjë nuk ndodh rastësisht. Sulmet mbi Gaza, bllokimi i ndihmave, madje edhe pengimi i anijeve humanitare që nisen nga e gjithë bota, nuk janë thjesht vendime ushtarake. Janë pjesë e një plani të madh. Pas çdo bombe ka një kontratë armësh, pas çdo embargoje një marrëveshje ekonomike, pas çdo votimi në OKB ka pazare politike.

Fuqitë e mëdha, që hiqen si mbrojtëse të demokracisë dhe të drejtave të njeriut, janë të parat që furnizojnë me armë, teknologji dhe mbështetje politike shtetin që shkatërron popullin palestinez. Ato që predikojnë paqen, janë të parat që nxisin luftën. Kjo është hipokrizia më e madhe e kohës sonë. Në thelb, bëhet fjalë për interesa: kontroll mbi tokat, mbi burimet natyrore, mbi korridoret strategjike. Palestina është bërë peng i një loje të madhe gjeopolitike ku njeriu nuk ka më vlerë, ku fëmijët e vrarë janë thjesht “shifra” në raportet ushtarake.

Shpirti i keq dhe morali i humbur

Historia njeh shumë perandori, shumë pushtues, shumë masakra. Por ajo që ndodh në Gaza tejkalon thjesht luftën. Këtu kemi të bëjmë me një shpirt të keq që ushqehet me dhimbjen e tjetrit, që e sheh shfarosjen si mjet për arritjen e qëllimeve. Dhe ç’është më e rënda: ky shpirt i keq nuk jeton vetëm tek agresori, por edhe tek ata që e mbështesin pa e ditur të vërtetën. Kur një popull i tërë bombardohet, uria kthehet në armë, spitalet shemben mbi pacientë, e megjithatë bota e justifikon këtë me fjalë boshe, atëherë kemi arritur në kulmin e humbjes së moralit. Jemi përballë një bote që ka humbur shpirtin e saj njerëzor.

Humbja e identitetit palestinez

Çdo popull mban mbi supe memorien e vet. Për palestinezët, kujtesa është sot një betejë. Në çdo shkatërrim shtëpie humbet një copë historie, në çdo fëmijë të vrarë shuhet një brez i ardhshëm, në çdo copë toke të rrëmbyer shuhet një pjesë e identitetit. Kultura palestineze, këngët, gjuhët, traditat, historia mijëravjeçare, janë sot në rrezik. Sepse shfarosja nuk bëhet vetëm me bomba, por edhe me fshirjen e kujtesës, me ndryshimin e historisë, me propagandën që paraqet viktimën si një “popull pa histori”. Ky është një tjetër krim: krimi i fshirjes së identitetit.

Një thirrje ndaj ndërgjegjes njerëzore 

Historia do të gjykojë. Ashtu siç sot kujtojmë genocidet e së shkuarës, një ditë bota do të pranojë edhe genocidin e Gazës. Por sa jetë do të humbin deri atëherë? Sa fëmijë do të shuhen që bota të thotë: “Po, kjo ishte një tragjedi”?

Është koha të dalim nga hipnoza e mediave, nga gënjeshtrat e politikës, nga manipulimet fetare e ekonomike. Është koha të shohim realitetin në sy: në Gaza po kryhet një krim kundër njerëzimit. Dhe ky krim mbështetet nga heshtja jonë, nga indiferenca jonë, nga justifikimet tona. Njeriu nuk matet me fuqinë që ka, por me drejtësinë që mbron. Ata që sot qëndrojnë në krah të së keqes, qoftë nga interesi, qoftë nga padituria, do të mbeten në histori jo si shpëtimtarë, por si bashkëfajtorë të një masakre.

.....

Gaza: E vërteta e fshehur, mashtrimi i madh dhe humbja e njerëzimit

Historia nuk përsëritet verbërisht, por shpesh ndjek të njëjtat skema. Ajo që ndodh sot në Gaza është një skenar i njohur: një popull i vogël që kërkon të jetojë në tokën e tij, përballë një makinerie të madhe pushteti që kërkon ta fshijë nga harta.

Nga Roma që shkatërroi Kartagjenën, deri te kolonializmi evropian që rrënoi popuj të tërë në Afrikë dhe Azi, gjithmonë ka ekzistuar një fuqi që ka justifikuar krimet e saj si “nevojë” ose “civilizim”. Sot, Izraeli, i mbështetur nga fuqitë më të mëdha, përdor të njëjtën gjuhë: bombardimet janë “siguri”, shfarosja është “vetëmbrojtje”, uria është “strategji ushtarake”. Por e vërteta është se Gaza është sot një nga kapitujt më të errët të historisë moderne, një “Auschwitz” i hapur, nën sytë e gjithë botës.

Media është kthyer në armën më të fuqishme. Sot nuk është bomba ajo që mbyt më shumë të vërtetën, por ekrani. Lajmet transmetojnë gjysma të vërtetash, ndërsa opinionet e paguara paraqesin një realitet të shtrembëruar: viktima shndërrohet në agresor, agresori në viktimë. Një fëmijë i vrarë quhet “kolateral”, një grua e masakruar quhet “pasojë e luftës”, një spital i bombarduar paraqitet si “bazë terroriste”. Kështu krijohet një botë e rreme ku njerëzit e zakonshëm në Perëndim, pa ditur, bëhen mbështetës të një masakre. Ata nuk janë fajtorë në vetvete, por janë viktima të një manipulimi të organizuar. Ky është krimi i dytë: jo vetëm shfarosja fizike, por edhe shuarja e ndërgjegjes botërore.

Pas çdo bombe fshihet një interes. Pas çdo rezolute të dështuar në OKB, një marrëveshje armësh. Pas çdo embargoje mbi ndihmat humanitare, pazare gjeopolitike. Fuqitë e mëdha e shohin Gazën jo si vend ku jetojnë njerëz, por si një pikë strategjike në hartë. Çdo hap, çdo vendim, çdo aleancë ushtarake ka prapa synime që lidhen me kontrollin e burimeve, të korridoreve tregtare, të pozitës strategjike të Lindjes së Mesme. E vërteta e hidhur është se Palestina nuk është vetëm viktimë e Izraelit, por edhe e një sistemi botëror që mat gjithçka me interes dhe asgjë me moral.

Dhuna nuk është vetëm trupore, ajo është edhe mendore. Agresori për të justifikuar krimin e tij ka nevojë të dehumanizojë tjetrin. Palestinezët paraqiten si “rrezik”, si “terroristë”, si “kërcënim ndaj botës së lirë”. Kështu ndërgjegjja e botës përgjumet, dhe dhuna vazhdon pa u ndier faji.

Nga ana tjetër, viktima palestineze përjeton traumë të përditshme. Një fëmijë në Gaza rritet duke parë shkatërrim, gjak, vdekje. Ky nuk është vetëm një krim ndaj trupit, por ndaj shpirtit të një populli. Një brez i tërë po rritet i plagosur, i lënduar, i mbushur me kujtime që nuk duhet të ekzistojnë kurrë në një fëmijëri.

Një popull nuk zhduket vetëm me armë, por edhe me fshirjen e kujtesës. Sot çdo shtëpi e rrënuar në Gaza është një copë historie e shuar. Çdo fëmijë i vrarë është një brez i ardhshëm i zhdukur. Çdo këngë e heshtur, çdo festë e ndaluar, çdo libër i djegur është një krim ndaj kulturës palestineze.

Ky është gjenocid i dyfishtë: fizik dhe kulturor. Një përpjekje për të thënë se ky popull nuk ka qenë kurrë, nuk ka identitet, nuk ka histori. Por kjo është gënjeshtra më e madhe, sepse Palestina është vend i lashtë, djep i qytetërimeve, një kulturë që ka jetuar mijëra vjet dhe nuk mund të fshihet me një propagandë moderne.

Pushteti ka gjithmonë një shpirt të errët. Në Gaza, ky shpirt shfaqet në formën e një urrejtjeje të ftohtë, të planifikuar, të mbështetur nga teknologjia më moderne. Por më e rëndësishmja: ky shpirt i keq nuk qëndron vetëm tek agresori, por edhe tek ata që e mbështesin. Bota hesht. Ose justifikon. Ose kthen shpinën. Indiferenca është po aq kriminale sa edhe gjuajtja e një bombe. Sepse ajo lejon që e keqja të lulëzojë.

Historia do të gjykojë. Ashtu siç sot kujtojmë genocidet e së shkuarës, një ditë do të pranojmë se Gaza ishte një nga plagët më të mëdha të shekullit tonë. Por deri atëherë, sa jetë do të shuhen? Sa nëna do të qajnë bijtë e tyre? Sa fëmijë do të rriten pa e ditur kurrë çfarë është fëmijëria?

Nuk është vonë për të zgjedhur. Çdo njeri ka një përgjegjësi: të mos besojë verbërisht, të kërkojë të vërtetën, të mos lejojë propagandën ta verbërojë. Të thotë me zë të lartë: “Ky është krim kundër njerëzimit.” Sepse njeriu matet jo me fuqinë që ka, por me drejtësinë që mbron. Dhe kush sot qëndron në krah të së keqes, qoftë nga interesi, qoftë nga padituria, nesër do të mbetet në histori si bashkëfajtor i një masakre që nuk mund të harrohet.

Pak veta e dinë historinë e Palestinës.

Historia e Palestinës është historia e një grabitjeje që nisi nën petkun e “misionit civilizues”. Në vitet 1917–1948, kur Perandoria Britanike sundonte Lindjen e Mesme, nën pretekstin e “mbrojtjes” së territoreve osmane, ajo vendosi themelet e asaj që më vonë do të bëhej një nga tragjeditë më të mëdha të njerëzimit.

Me Deklaratën Balfour të vitit 1917, Britania premtoi krijimin e një “atdheu kombëtar për hebrenjtë” në Palestinë, pa pyetur banorët autoktonë, arabët palestinezë, që përbënin mbi 90% të popullsisë. Ishte fillimi i ndarjes, i manipulimit, i një projekti kolonial që u maskua si “ideal kombëtar”. Në vitin 1948 ndodhi Nakba - “katastrofa” - ku mbi 750,000 palestinezë u dëbuan nga shtëpitë e tyre, 530 fshatra u dogjën, dhe një popull i tërë u shpërnda nëpër kampe refugjatësh. Dhe bota heshti. Sepse për Perëndimin, ky ishte “çmimi i nevojshëm për paqe”. Që atëherë, çdo vit që kalon është një përsëritje e së njëjtës padrejtësi.

Pushteti, propaganda dhe makineria e gënjeshtrës

Në epokën moderne, pushteti nuk qëndron më vetëm te armët, por te informacioni. Kush kontrollon rrëfimin, kontrollon ndërgjegjen e botës.

Në rastin e Gazës, mediat ndërkombëtare janë bërë zgjatim i diplomacisë së fuqive të mëdha. Fjalët janë zgjedhur me kujdes për të ndryshuar perceptimin e realitetit: fëmijët e vrarë quhen “kolateral damage”, spitalet “objekte ushtarake”, dhe një popull i uritur paraqitet si kërcënim. Ky është mashtrimi më i madh i kohës sonë: krimi paraqitet si vetëmbrojtje, viktima si terroriste.

Kështu lind manipulimi masiv: miliona njerëz nëpër botë shohin imazhe të filtruar, dëgjojnë komente “të moderuara”, por nuk dinë asgjë për të vërtetën. Ata nuk dinë për kampe refugjatësh që jetojnë pa ujë, pa energji, pa dritë. Ata nuk dinë për muret që ndajnë nënën nga fëmija, fëmijën nga shkolla, të plagosurin nga spitali. Ekrani është bërë armë. Dhe fjala është bërë justifikim.

Asgjë në këtë botë nuk ndodh rastësisht. Gaza nuk është thjesht një copë toke, por një pikë strategjike në kufirin e Lindjes së Mesme, në pragun e Mesdheut, pranë burimeve të gazit dhe naftës, e lidhur ngushtë me rrugët tregtare që kalojnë nëpër Suez. Shtetet e Bashkuara të Amerikës janë financuesi më i madh i Izraelit, me miliarda dollarë në ndihma ushtarake çdo vit.

Bashkimi Evropian, që pretendon të mbrojë të drejtat e njeriut, i shet Izraelit teknologji dhe armatime, ndërkohë që predikon “neutralitet”.

Rusia dhe Kina, që shpesh kritikojnë Perëndimin, e përdorin çështjen palestineze si kartë politike në tavolinën e pazareve ndërkombëtare.

Dhe kështu, Palestina kthehet në monedhë shkëmbimi për interesa globale - një popull i përdorur nga të gjithë, i braktisur nga të gjithë. Ky është sekreti i heshtur i diplomacisë botërore: çdo krim mund të justifikohet, nëse i shërben interesit të duhur.

Kur bota nisi të dërgojë anije me ndihma humanitare drejt Gazës, për të shpëtuar fëmijët e uritur e për të sjellë ilaçe për të plagosurit, Izraeli i sulmoi ato në det të hapur.

Kjo nuk ishte më luftë, por shfaqje e hapur e arrogancës dhe pushtetit: një shtet që nuk lejon as bukë të hyjë tek ata që po vdesin nga uria.

Kjo tregon fytyrën e vërtetë të krimit - kur dikush nuk kënaqet duke vrarë, por dëshiron të ndalojë edhe ndihmën për të mbijetuarit. Anijet e paqes u bllokuan me pretekstin e “sigurisë kombëtare”. Por cila siguri kërcënohet nga një thes miell, nga një kuti ilaçesh, nga një bidon ujë? Ky është shembulli më i pastër i dehumanizimit total: kur agresori nuk sheh më njerëz përballë, por pengesa për objektivat e tij.

Çdo sistem shtypjeje fillon me dehumanizimin e viktimës. Në Palestinë, populli i thjeshtë është paraqitur për dekada si “rrezik botëror”, si “terrorist i lindur”. Ky është mekanizmi psikologjik me të cilin pushteti mban gjallë krimin.

Në fakt, një fëmijë palestinez që lind nën bllokadë nuk ka parë asgjë përveç dhunës, frikës dhe humbjes. Ai mëson të rritet pa lojëra, pa shkollë, pa dritë, nën kërcitjen e bombave. Ai nuk ka as fëmijëri dhe as ëndrra - vetëm mbijetesë. Por edhe agresori është i sëmurë. Sepse dhuna e përsëritur nuk lind nga siguria, por nga frika. Ai që vret përherë ka frikë nga e vërteta. Ai që bombardon shtëpitë e civilëve ka frikë nga drejtësia. Dhe ai që e justifikon krimin, e mban gjallë fajin e vet me propagandë.

Çdo pushtues e di se armët nuk mjaftojnë. Duhet të fshihet edhe historia.

Në çdo qytet të shkatërruar, në çdo fshat të djegur, në çdo muze të mbyllur, humbet një pjesë e kujtesës palestineze.

Kjo është arsyeja pse fëmijët rriten pa libra, pse universitetet bombardohen, pse artistët, poetët dhe gazetarët e Gazës janë shënjestra. Sepse kujtesa është rreziku më i madh për çdo pushtet të padrejtë. Kur humbet historia, humbet edhe identiteti. Dhe një popull pa histori është më i lehtë për t’u nënshtruar. Por Palestina ka diçka që nuk mund të shkatërrohet me bomba: trashëgiminë shpirtërore. Zakonet, qëndresa, besimi, tradita në tokën e shenjtë - këto janë armët e shpirtit që asnjë perandori nuk mund t’i fshijë.

Bota moderne flet shumë për të drejtat e njeriut, por ato janë bërë fjalë boshe në deklarata diplomatike.

Në Ukrainë, bota u ngrit në këmbë për të dënuar agresionin. Në Gaza, ajo e quajti “konflikt”.

Në Evropë, një bombë është “krim”, në Gaza është “përgjigje e justifikuar”.

Ky standard i dyfishtë është fytyra më e shëmtuar e hipokrizisë njerëzore. Kur një foshnjë europiane vdes, ekranet mbushen me trishtim. Kur një foshnjë palestineze digjet nën rrënoja, kamera mbyllet, zëri ulet, justifikimi fillon.

Ky nuk është thjesht dështim politik - është rënia morale e njerëzimit.

E keqja nuk lind vetvetiu, ajo ushqehet nga heshtja e shumicës. 

Kur njerëzit heshtin përballë krimit, ata bëhen pjesë e tij.

Kur mediat e justifikojnë, kur diplomatët firmosin deklarata të vakëta, kur qytetarët thonë “nuk është puna ime”, atëherë gjenocidi merr bekimin e botës.

Në fakt, ajo që po ndodh në Gaza është provë e një sistemi që ka humbur shpirtin. Një botë ku interesi është hyjnia e re, ku fuqia është morali, dhe ku njeriu është shndërruar në numër.

Ndoshta historia nuk do të ndalet sot. Ndoshta do të duhen vite që bota të pranojë të vërtetën. Por çdo njeri i ndershëm e ndien brenda vetes se ajo që po ndodh në Gaza është krim kundër njerëzimit.

Ky nuk është konflikt. Është shfarosje. Është përpjekja për të zhdukur një popull, një kulturë, një shpirt.

Çdo zë që ngrihet për drejtësi është më i fortë se një bombë.

Çdo njeri që refuzon të heshtë, që nuk bie pre e propagandës, që e sheh njeriun në sytë e tjetrit, bëhet pjesë e qëndresës. Sepse Gaza nuk është thjesht një vend. Gaza është simbol i ndërgjegjes njerëzore. Dhe nëse ajo vdes, do të thotë se vdes edhe njeriu.

Një ditë, kur pluhuri i luftës të bjerë, kur bombat të heshtin, dhe kur bota të ketë guximin të shikojë pas, do të kujtohet Gaza si dëshmia më e errët e shekullit XXI.

Ashtu siç kujtojmë Holokaustin, Ruandën, Bosnjën, Kosovën, Çamërinë, një ditë do të kujtojmë edhe këtë gjenocid. Dhe atëherë, shumë do të pyesin veten: ku ishim kur ndodhte? Por ndërgjegjja nuk ka nevojë për vonesë. E vërteta është tani. Dhe heshtja është bashkëfajësi.

Sepse drejtësia nuk lind nga fuqia, por nga njeriu që guxon të thotë të vërtetën, edhe kur bota e mohon.

Gaza është prova e fundit e ndërgjegjes sonë.