(125)
Përpara se të bëheshim qytetarë të një bote me ligje, ishim thjesht krijesa me klithma. Klithma ishte e drejta jonë e parë. Sot, klithma është maskuar si "bindje". Ne ecim me flamujt e mendimeve tona në duar, duke harruar se pëlhura e flamurit shpesh na pengon të shohim rrugën. Drejtësia nuk është pasojë e të folurit; ajo është pjekuria e të dëgjuarit.
...
Qyteti ishte i mbushur me njerëz që ecnin si ishuj të vetmuar, secili duke mbajtur nën sqetull një të vërtetë të rëndë. Në kafenetë e zhurmshme, fjalët përplaseshin si valë në shkëmb. Askush nuk kërkonte kuptim, të gjithë kërkonin jehonë.
Takova një plak, emri i të cilit kishte humbur nën rrudhat e kohës. Ai po shikonte dy të rinj që po debatonin me ashpërsi për një ideologji që asnjëri prej tyre nuk e kishte jetuar.
"E sheh?" më tha. "Ata besojnë se liria e shprehjes është një armë, jo një pasqyrë. Ata mendojnë se të kesh një bindje është njësoj si të kesh të drejtë."
Unë e vështrova. Psikologjia e turmës na ka mësuar se të jesh pjesë e një grupi kërkon sakrifikimin e dyshimit. Dhe pa dyshim, bindja kthehet në dogmë.
...
Gjatë orëve të mesnatës kalova në një vetëreflektim për fjalët e plakut.
Pse ndihem sikur po mbytem në një det mendimesh "të drejta"? Unë kam të drejtë të them se qielli është i gjelbër, por a e bën kjo fjalën time të vërtetë? Jo. Thjesht më bën mua një njeri që flet në errësirë. Ne kemi ngatërruar pronësinë mbi zërin me autoritetin mbi të vërtetën. Sa herë kam lënduar dikë vetëm sepse bindja ime ishte më e fortë se empatia ime? Edukimi nuk është grumbullim faktesh, është zbutja e egos. Të pranosh se mendimi yt mund të jetë një rrugë qorre, është akti më i lartë i intelektit.
Nëse analizojmë strukturën e konfliktit njerëzor, shohim se ai nuk lind nga mungesa e ideve, por nga tepria e bindjeve të pakontrolluara. Një bindje e pathyer është një burg për mendjen.
Në sspekti psikologjik, ne mbrojmë mendimet tona sikur të ishin pjesë e trupit tonë. Kur dikush na kundërshton, truri ynë e interpreton si sulm fizik. Këtu fillon konflikti. Shoqëria moderne e ka kthyer "mendimin ndryshe" në një fushëbetejë. Ne tolerojmë vetëm atë që na ngjan. Por toleranca e vërtetë nuk është të durosh atë që pranon; është të respektosh ekzistencën e asaj që e konsideron gabim. Nëse fëmijës i mësojmë se "bindja jote është një mjet për të kuptuar botën, jo për ta sunduar atë", ne kemi krijuar arkitektin e parë të paqes.
Në fund të ditës, kur zhurmat e debateve fashiten, mbetet pyetja: A jemi më të pasur se në mëngjes?
Nëse kemi mbrojtur me dhunë një bindje të gabuar, jemi më të varfër. Nëse kemi dëgjuar një mendim që na ka sfiduar, jemi rritur.
Paqja nuk vjen nga uniformiteti i mendimit. Paqja vjen nga vetëdija se e drejta ime për të folur është e barabartë me detyrimin tim për të dyshuar te vetja. Konflikti vdes aty ku lind përulësia intelektuale. Vetëm atëherë, mendimi ndryshe nuk është më një kërcënim, por një dritare tjetër në të njëjtën shtëpi njerëzore.
(126)
Për çfarë të shkruash...
Për çfarë të shkruash kur jemi një popull që prodhon mashtrime dhe më pas i beson?
Për çfarë të shkruash kur jemi një popull i cili shet diploma për të shkatërruar të ardhmen?
Për çfarë të shkruash kur jemi një popull i cili e vret inteligjencën me anë të mjerimit Migjenian?
Për çfarë të shkruash kur jemi një popull i cili merret me histori të lashta për të nxitur luftë,ndërkohë nuk jemi të aftë të shkruajmë historinë e sotme duke nxitur paqen?
Për çfarë të shkruash kur jemi një popull i cili i djeg librat në turrën e druve për të përhapur fanatizmin sektar?
Për çfarë të shkruash kur jemi një popull i cili vret vendin e tij për interesat e kulishëve të Rusisë dhe Evropës?
Për çfarë të shkruash kur jemi një popull i cili dashurinë e sheh si degjenerim dhe degjenerimin si kulturë?
Për çfarë të shkruash kur jemi një popull i cili është një zjarr për atdheun por një tym për jetën e tyre?
Për çfarë të shkruash kur jemi një popull i cili fle gjumë për hallet e tyre dhe zgjohet për interesat e bandave në qeveri?
Për çfarë të shkruash kur jemi një popull i cili tallet me vetveten dhe qan kur qeshin të tjerët me ne?
Për çfarë të shkruash kur jemi një popull i cili është shumë i pasur por jeton në varfëri?
Për çfarë të shkruash kur jemi një popull i cili është i lashtë por pa popullsi?
Çfarë t'i thuash një populli kur e di mirë gjendjen e tij por nuk bën asnjë përpjekje për të ndryshuar këtë gjendje?
Çfarë të thuash më kur s'ka më gjë për të thënë?
Për çfarë të shkruash më, kur boja e penës sime është thjesht një pikë gjaku në oqeanin e apatisë suaj? Kur fjalët e mia përplasen pas mureve të shurdhër të një kështjelle që po kalbet nga themelet, ndërsa ju rregulloni perdet e dritareve që të mos shihni rrënimin jashtë?
Për çfarë të shkruash kur jemi një popull që puth dorën që e fshikullon dhe pështyn fytyrën që guxon t'i thotë të vërtetën? Jemi bërë mjeshtër të një teatri absurd, ku aktori kryesor është servilizmi dhe regjisori është injoranca. Ne nuk jemi më njerëz, jemi thjesht hije që zvarriten pas mbetjeve të një lavdie të lashtë, duke harruar se me hi nuk mund të ndezësh zjarrin e së ardhmes.
Kjo është liri e gjymtuar sepse ne flasim për liri ndërkohë që jemi skllevërit më të bindur të lakmisë sonë. Kemi thyer prangat e hekurta vetëm për të farkëtuar zinxhirë prej ari të rremë.
Për çfarë të shkruash kur altari ynë i shenjtë është bërë ekrani i telefonit dhe adhuruesit janë injorantët me veshje luksoze? Ne adhurojmë ambalazhin dhe urrejmë përmbajtjen.
Jemi bërë një vend që i ngjan një shtëpie pa kulm, ku të rinjtë ikin si zogjtë shtegtarë, por me ndryshimin e vetëm se ata nuk kthehen më kur vjen pranvera. Këtu pranvera është vrarë nga dimri i gjatë i korrupsionit shpirtëror.
Për çfarë të shkruash kur inteligjenca shihet si sëmundje ngjitëse dhe budallallëku si virtyt kombëtar? Ne kemi zëvendësuar librat me thashethemet e kafeneve, ku politika e ditës përtypet bashkë me llumin e kafesë, ndërkohë që dinjiteti na rrëshqet nga duart si rëra.
Ne jemi ata që bërtasim 'Rroftë Atdheu!' ndërsa i vëmë kazmën rënjës së tij çdo mëngjes me heshtjen tonë, me votën tonë të shitur për një thes miell, me shpirtin tonë të dhënë me qira te djalli i radhës.
Jemi një popull që e ka kthyer shpirtëroren në pazar dhe fenë në mjet për të mallkuar tjetrin. Për çfarë të shkruash kur sytë tanë nuk shohin më dritën e arsyes, por vetëm shkëlqimin e rremë të pushtetit? Ne jemi bërë kritikë të botës, por jemi analfabetë të vetvetes.
Për çfarë të shkruash kur nënat tona rrisin fëmijë për t’i dërguar si "mish për top" në skelat e botës, ndërsa këtu toka djersitet nga harresa? Ne jemi një popull që vdes për pak vëmendje të huaj, por nuk ka asnjë thërrime dashurie për vëllanë që ka në krah.
Nuk ka më asgjë për të thënë, sepse fjalët janë bërë të skaduara si ilaçet që na shiten nëpër farmaci. Ne nuk kemi nevojë për shkrimtarë, kemi nevojë për zgjim nga vdekja klinike morale. Jemi një trup që merr frymë, por një shpirt që ka dhënë shpirt kohë më parë.
Po shkruaj për ty, që e lexon këtë dhe ndjen një thumbim në ndërgjegje, por nesër do të bësh përsëri të njëjtën gjë: do të ulesh kokën, do të mbyllësh sytë dhe do të presësh që dikush tjetër të shpëtojë mbytjen tënde.
Çfarë të thuash më? Kur edhe lotët tanë janë bërë plastikë, dhe dhimbja jonë është bërë një postim në rrjete sociale që zgjat sa një "like".
Ne gërmojmë plagë që nuk mbyllen, aty ku qelbi i harresës ka zënë vendin e gjakut të pastër...
Për çfarë të shkruash kur shkolla nuk është më tempull, por një thertore e mendimit të lirë? Kemi krijuar një fabrikë që prodhon "intelektualë" me rrip sigurimi, njerëz që dinë të lexojnë shkronjat por janë analfabetë të kuptimit. Ne shesim diploma si të ishin kuponë ushqimorë, duke harruar se një popull që blen dijen, e ka shitur tashmë lirinë.
Ne i rreshtojmë fëmijët tanë në banka si ushtarë të një lufte që e kanë humbur pa filluar. I mësojmë të binden, jo të pyesin; i mësojmë të kopjojnë, jo të krijojnë.
Për çfarë të shkruash kur mësuesi, ai që duhej të ishte pishtari, është kthyer në një lypës votash për partinë, duke u dridhur për një vend pune ndërsa përpara tij ulen vrasësit e ardhshëm të shpresës?
Jemi plot me "Doktorë" e "Profesorë" që nuk kanë shkruar asnjë rresht që t’i rezistojë kohës, por që kanë mbushur bibliotekat me plagjiaturë, duke vjedhur mendjen e tjetrit sepse e tyrja është një shkretëtirë ku nuk mbin asnjë ide.
Për çfarë të shkruash kur jemi bërë kameleonë të dëshpëruar në kërkim të një ngjyre që nuk është e jona? Ne flasim gjuhë të huaja me krenari ndërsa shqipen e masakrojmë me barbarizma, duke e kthyer gjuhën në një zhargon rruge. Jemi bërë "evropianë" në dukje, me makina luksoze në rrugë me gropa, por me një mentalitet mesjetar që na mbyt në çdo hap.
Ne jemi ata që mohojmë rrënjët për të ngrënë frutat e huaja, duke mos kuptuar se pema pa rrënjë është thjesht dru zjarri për oxhakun e tjetrit.
Për çfarë të shkruash kur shpirti është bërë një treg i hapur ku gjithçka ka një çmim, por asgjë nuk ka vlerë? Ne e shohim tjetrin si një mjet për t'u ngjitur, si një shkallë drejt një suksesi të rremë. Dashuria nuk është më sakrificë, është një transaksion bankar; miqësia nuk është më besë, është një aleancë interesi që zgjat sa të mbarojë interesi i radhës.
Ne jemi populli që qan nëpër filma turq, por rreh gruan në shtëpi. Ne jemi ata që postojmë thënie filozofike në rrjete sociale, ndërsa fqinjin e lëmë të vdesë për bukë. Kjo është skizofrenia jonë kombëtare: një maskë prej engjëlli mbi një fytyrë që po kalbet nga egoizmi.
Për çfarë të shkruash kur ne nuk duam zgjidhje, por duam thjesht të ankohemi? Ne jemi dashuruar pas rolit të viktimës. Fajin e ka bota, fajin e ka historia, fajin e ka Amerika, Turqia, Greqia, Serbia, Rama, Berisha, Meta, fajin e ka fati... por asnjëherë nuk e drejtojmë gishtin nga vetja.
Turpi më i madh nuk është zhurma e të këqijve, por heshtja e atyre që dinë. Ata që fshihen nëpër qoshet e tyre të rehatisë, duke parë se si shtëpia po merr flakë, dhe ngrohin duart në atë zjarr.
Jemi bërë një popull që pret "mënanë nga qielli", që pret që ndryshimi të vijë nga jashtë, ndërsa brenda nesh kultivojmë vetëm zili për atë që guxon të ngrejë kokën.
Ne jemi si një ekuipazh që po shpon fundin e anijes së vet, me shpresën se do të mbytet vetëm kabina e tjetrit. Nuk e kuptojmë se kur anija shkon në fund, deti nuk pyet kush kishte biletën e klasit të parë dhe kush ishte në hambar.
Për çfarë të shkruash kur jemi një popull që ka humbur busullën morale dhe tani ecën rreth e rrotull në një rreth vicioz, duke i quajtur plagët tona "shenja trimërie"?
Për çfarë të shkruash, kur altari i mendimit është pushtuar nga tregtarët e vjetër të mjegullës, që paketojnë helmin si shërim dhe narcizmin si filozofi?
Për çfarë të shkruash, kur pena nuk është më penel që pikturon të vërtetën, por një fitil që ndez barutin e egos sonë të sëmurë? Ne jemi një popull që ushqehemi me "pseudos" - pseudopolitikë, pseudoart, pseudoshtet - dhe në këtë mes, pseudo-shkrimtarët janë thjesht hienat që hanë mbetjet e një shpirti kolektiv që po jep shpirt.
Për çfarë të shkruash kur masat rendin pas emrave që u gudulisin plagët, që u thonë se janë "të mëdhenj" ndërkohë që po zvogëlohen çdo ditë e më shumë? Shkrimtarët e oborreve dhe të salloneve televizive nuk shkruajnë për të ndriçuar, por për të provokuar verbërinë. Ata shesin barut në një shtëpi ku zjarri i sherrit është ndezur që në oxhak.
Libri nuk është më një dritare, por një pasqyrë e deformuar ku shqiptari sheh veten ashtu siç do: trim pa betejë, i ditur pa libër, dhe viktimë pa xhelat.
Për çfarë të shkruash kur autori nuk kërkon të kuptojë botën, por kërkon që bota t’i falet egos së tij? Ata luajnë me nervin tonë nacionalist, me traumat tona historike, duke i fërkuar ato derisa të dalë gjak, vetëm për të shitur edhe një kopje më shumë të mjerimit të tyre intelektual.
Për çfarë të shkruash kur ekrani është bërë shiringa e përditshme e çmendurisë? Ne konsumojmë debate që i ngjajnë përleshjeve të gladiatorëve në Romën e lashtë, ku gjaku që derdhet nuk është fizik, por moral. Media jonë është një makinë që bluan dinjitetin dhe nxjerr si produkt "shikueshmërinë" e turpit.
Ne jemi populli që admiron zhurmën dhe urren heshtjen reflektuese. Ne duam ulërimën e pseudo-shkrimtarit sepse ajo na mbyt zërin e ndërgjegjes që na thotë se jemi duke rënë në humnerë.
Për çfarë të shkruash kur dhimbja Migjeniane nuk ka më as leckat e dikurshme, por është veshur me Gucci të rremë? Ne kemi kaluar nga varfëria e bukës te varfëria e kuptimit. Sot, mjerimi nuk është te barku i zbrazët, por te koka e mbushur me mbeturina teknologjike dhe ambicie boshe.
Ne jemi një popull që "jeton" në profilin e tjetrit dhe vdes në realitetin e vet. Çdo postim është një klithmë për vëmendje, një provë që ekzistojmë në një botë që na ka fshirë nga lista e qenieve mendimtare.
Ne kemi ngritur në piedestal ata që duhet të ishin në harresë. Kemi bërë heronj ata që vodhën të ardhmen tonë dhe kemi bërë tradhtarë ata që guxuan të na tregonin rrugën e drejtë.
Ne jetojmë në këtë vend si në një shtëpi me qira, ku nuk na intereson nëse çatia pikon apo nëse muret po rrëzohen. "Vetëm të shtyj edhe sot," thotë shqiptari, ndërsa vjedh tullën e fqinjit për të mbushur vrimën e vet. Jemi bërë vjedhës të vetvetes.
Për çfarë të shkruash kur inteligjenca jonë është kthyer në një "aplikacion" që shërben vetëm për të gjetur mënyrën si të mashtrojmë sistemin, si të korruptojmë fatin, si të dalim mbi tjetrin edhe nëse duhet t’i shkelim mbi qafë?
Nuk ka më vend për eufemizma. Ky nuk është një tranzicion, kjo është një vetëvrasje e ngadaltë kolektive. Për çfarë të shkruash kur lexuesi kërkon barut për t'i vënë flakën fqinjit, dhe jo ujë për të shuar etjen e shpirtit?
Ne jemi populli që feston humbjet si fitore dhe që e quan tradhtinë "shkathtësi". Ne jemi ata që i thonë të diturit "budalla" dhe të pasurit me gjak "zotëri".
Për çfarë të shkruash kur ky popull lexon pseushkrimtarë si Ben Blushi që shet barut për egon e shqiptarëve që e kanë zjarrin e konflikteve gati për çdo rast?
Çfarë të thuash më? Kur fjalët e mia nuk janë asgjë tjetër veçse një autopsi e një kufome që ende beson se po kërcen. Për çfarë të shkruash, kur e di që pasi ta lexosh këtë, do të kthehesh përsëri te libri i rradhës i atij që të shet barut, sepse e vërteta të djeg, ndërsa gënjeshtra të ngroh?
Çfarë të thuash më? Kur edhe kjo thirrje e imja do të tretet në rrjedhën e pafundme të informacioneve të kota, dhe ti do të vazhdosh jetën tënde sikur asgjë nuk ka ndodhur. Për çfarë të shkruash kur e di që fjala ime është vetëm një shkrepëse e ndezur në një uragan?
(127)
Mungesa
Sot, bota nuk është më një tërësi. Ajo është thyer si një pasqyrë e rënë mbi gurin e ftohtë të realitetit, dhe në çdo cifël unë shoh një copëz të ikjes tënde. Dielli lind, por rrezet e tij duken si thika drite që nuk ngrohin, vetëm ndriçojnë pluhurin e një dhome që tashmë mban frymën pezull. Bukën e thyej me sforcim, sikur po mbllaçis gurë nga rrënojat e shtëpisë sime shpirtërore. Uji, ky element i jetës, më kthehet në një lumë të ngrirë në fyt; çdo gllënjkë është një përpjekje e dëshpëruar për të shuar një zjarr që nuk digjet jashtë, por brenda, në atë zgavër ku dikur rrihte rregullisht shpresa.
Nata nuk është më prehje, por një oqean i zi ku unë lundroj pa busull. Dysheku ndjehet si një fushëbetejë ku gjumi nuk vjen, sepse mendja është e zënë duke thurur e rithurur pëlhurën e kujtimeve. Ti je aty, aq i gjallë, saqë ajri rreth meje dridhet nga prania jote imagjinare. Sa mizore është vdekja që të lë imazhin, por të vjedh frymëmarrjen! Më thonë se koha është mjeku i madh. Por unë besoj se koha është thjesht një gdhendës i durueshëm. Ajo nuk e mbyll plagën; ajo vetëm i zbut skajet e saj që të mos na presë sa herë që lëvizim. Nuk është e vërtetë që dhimbja ikën. Jo. Ajo thjesht ndryshon gjendje. Nga një ortek që të mbyt, ajo kthehet në një lumë nëntokësor. Ti mësohesh me lagështirën e saj. Mësohesh me atë boshllëk që rri ulur në tryezë si një mysafir i paftuar që nuk largohet kurrë. Ti nuk harron, ti thjesht ndërton një qytet të ri rreth rrënojave të asaj që humbe. Lotët? Ata nuk janë gjithmonë ujë që rrjedh faqeve. Ndonjëherë lotët janë kripë që ngurtësohet në shikim, janë qetësi që rëndon në mes të një bisede, janë një psherëtimë e mbytur kur sheh një karrige bosh.
Dhe ja, jeta vazhdon. Jo sepse ne jemi tradhtarë të kujtimit tënd, por sepse rrënjët tona, sado të goditura nga rrufeja e ikjes tënde, kërkojnë ende lagështirë në këtë tokë. Ne bëhemi më të fortë, jo sepse lëkura nuk na dhemb, por sepse mësojmë ta mbajmë peshën e kësaj mungese pa na u thyer shtylla kurrizore. Ne ecim me të gjallët, duke mbajtur në xhep si një ditar të rrallë, hirin e asaj që ishim kur ti ishe këtu. Dhe kështu, ne vazhdojmë të ecim, por jo më si dikur. Ecim me një lloj ontologjie të re të qenies, ku mungesa jote nuk është më një ngjarje që ndodhi, por një dimension ku ne banojmë. Në këtë rrugëtim të detyruar, unë kuptova se njeriu nuk vdes kur pushon së frymuari, por kur ne nuk gjejmë më metafora për ta mbajtur gjallë. Prandaj, unë të kërkoj te muzgu, atëherë kur drita dhe errësira puthen me dhimbje, saktësisht në atë kufi ku gjithçka humbet formën e saj të prerë. Ti je bërë si era që lëkund gjethet e rrapit të vjetër; unë nuk të shoh, por ndjej rrëqethjen që më përshkon lëkurën. Dhimbja është një shkollë ku mësuesi i vetëm është durimi. Aty mëson se dashuria nuk është një varg që këputet, por një rrënjë që vazhdon të rritet në errësirën e dheut, edhe kur pema sipër është rrezuar. Sa paradoksale! Sa më shumë largohesh në kohë, aq më shumë shtohet dendësia e pranisë tënde në çdo pore të ekzistencës sime. Unë nuk të kujtoj; unë të jetoj. Ti je bërë shija e kripur në çdo fitore timen dhe nyja e padukshme në çdo humbje. Ne nuk jemi më ata që ishim para se të njihnim këtë zbrazëti. Ne jemi arkitektë të një katedraleje të ndërtuar mbi humbjen, ku çdo lutje është një emër që nuk shqiptohet dot pa u dridhur buza. Ndonjëherë ndalem para pasqyrës dhe shoh te sytë e mi një dritë që nuk është e imja. Është vështrimi yt që ka mbetur peng në bebëzat e mia, si një yll që ka shpërthyer miliona vite dritë larg, por që ende na udhëheq nëpër natë. Kjo është trashëgimia shpirtërore: të jesh mbartës i një jete që nuk mund të preket më me duar, por që peshon më shumë se çdo mal. Ne mësojmë se jeta nuk vazhdon pavarësisht dhimbjes, por përmes saj. Plaga nuk është më një turp që duhet fshehur, por një dritare nga ku hyjnë të vërtetat e mëdha të botës. Ne jemi thjesht udhëtarë që mbajmë në shpinë çantën e rëndë të kujtimeve, duke kuptuar se vetëm duke e dashur këtë peshë, mund të gjejmë forcën për të hedhur hapin tjetër drejt shpresës.
(128)
Elegjia e orës së thyer
Unë jam roja e një kështjelle rëre që batica po e gllabëron me një ngadalësi mizore. Sa herë kam qëndruar në bregun e vullnetit tim, duke parë horizontin e "më vonës", duke besuar se dielli i pjekurisë do të lindte pikërisht atëherë kur unë të isha gati? Por koha nuk është një lumë që pret të lundrohet; ajo është si një rrymë që të gërryen mishin ndërsa ti rri i palëvizur, i bindur se po pret "çastin e duhur". Kam mbjellë fara në shkretëtirën e shpresës, duke u thënë se do t'i ujis vetëm kur retë të jenë perfekte, kur era të fryjë nga veriu i saktë i fatit tim. Dhe ja ku jam sot: me duart plot dhe dhe me shpirtin shterpë. Kjo është tradhtia më e lartë, një lloj vetëvrasjeje me pika, ku thika nuk është prej hekuri, por prej sekondash që ikin pa zhurmë. Çfarë kuptimi ka të mbaj në duar frutin e artë të suksesit, kur dhëmbët e mi janë thyer nga vitet e gjata të urisë? Unë prita pranverën për të vrapuar, por kur erdhi, unë isha bërë dimër. Pritja është një kancerozitet shpirtëror; ajo të bind se jeta është një skenë që po bëhet gati, ndërkohë që shfaqja ka filluar pa ty dhe dritat po fiken një e nga një. Ne jemi si ato gjethet që refuzojnë të verdhën e vjeshtës, duke ëndërruar një blerim të përjetshëm, derisa era na shkëput dhe na tret në harresë pa e prekur kurrë tokën si duhet. Ne e veshim kohën me petkun e një aleati, por ai është një tregtar gjakftohtë që merr si këmbim të vetmen monedhë që nuk na kthehet kurrë: praninë.
Sa herë i kam thënë vetes: "Kur të kem këtë, do të jem i lumtur; kur të arrij atë, do të marr frymë." Por frymëmarrja nuk është një destinacion, është një akt i dhunshëm i të tashmes. Të presësh pjekjen e kushteve është si të presësh që oqeani të pushojë së paturi valë për të hyrë në ujë. Kushtet nuk piqen kurrë; ato vetëm vjetrohen. Dhe kur më në fund vendosim të zgjasim dorën, zbulojmë se ajo që kërkonim nuk është më aty, ose më keq akoma, ne nuk jemi më ata që e dëshironim dikur. Unë jam sot një arkitekt i rrënojave të mia. Kam ndërtuar pallate imagjinare në të ardhmen, ndërsa shtëpia e të tashmes sime digjej nga vetmia dhe pluhuri i neglizhencës. Kam humbur kuptimin e shijes sepse kam qenë shumë i zënë duke imagjinuar darkën e fundit. Koha nuk fal. Ajo nuk është një llogari bankare ku mund të depozitosh ditët për t'i tërhequr me interes më vonë. Çdo sekondë e pashijuar është një vdekje e vogël, një tradhti që i bëhet asaj shkëndije hyjnore që na u dha për të djegur, jo për të thëngjilluar. Të kesh gjithçka kur nuk ke më veten, është ironia më e hidhur e ekzistencës. Dhe kështu, qëndroj para pasqyrës së orës, duke parë se si rëra rrëshqet. Nuk ka më "kohë të duhur". Ka vetëm "tani", ose "asnjëherë". Dhe unë, në marrëzinë time, zgjodha të prisja "asnjëherën", duke besuar se ishte rruga drejt gjithçkaje. Pendesa nuk është thjesht një dhimbje; është një rishikim i pafundëm i një filmi ku aktori kryesor ka harruar batutat në skenën më rëndësishme. Unë qëndroj tani mes mbetjeve të dëshirave të mia, duke kuptuar se pendesa është e vetmja gjë që rritet pa u ujitur. Ajo ushqehet me "sikurin". Sikur të kisha guxuar kur gjaku vlonte si llavë nëpër vena; sikur të mos kisha pritur që stuhia të qetësohej për të ngritur velat.
Tani, velat e mia janë bërë rrecka që fshijnë pluhurin e harresës, dhe era që aq shumë e prita, tani fryn vetëm për të më treguar se sa larg ka mbetur bregu i ëndrrës sime. Pendesa është një lloj vdekjeje që nuk të lejon të vdesësh; ajo të mban gjallë vetëm që të shohësh se si drita e mundësive të humbura digjet si një yll i largët, i paarritshëm, i ngrirë në një qiell që nuk të përket më. Zgjimi i vonë është paradoksi më mizor i qenies. Është sikur të fitosh shikimin pikërisht në çastin kur dielli po perëndon përgjithmonë. Unë u zgjova, po, por u zgjova në një dhomë boshe ku jehona e hapave të mi është e vetmja shoqëri. Ky zgjim nuk është çlirim; është dënim me vetëdije.
Kam jetuar si një somnambul në mes të një kopshti me fruta të ndaluara, duke pritur lejen e dikujt - të fatit, të shoqërisë, të kohës - për të zgjatur dorën. Dhe tani që sytë më janë hapur, shoh se frutat kanë rënë dhe janë kalbur, e toka nën këmbët e mia është e mbushur me farat e asaj që mund të kishte qenë, por që kurrë nuk do të jetë. Të zgjohesh vonë do të thotë të kuptosh se ke qenë arkitekti i burgut tënd, duke përdorur tullat e kujdesit të tepërt për të ndërtuar muret që të ndanë nga jeta. Sa e hidhur është kjo urtësi që vjen me thinjat! Është një shpatë e mprehtë që nuk mund ta përdorësh në betejë, sepse lufta ka mbaruar. Unë di tani se si duhet jetuar, di se si duhet dashuruar, di se si duhet rrezikuar... por trupi im është bërë një guaskë e vjetër që nuk e mban dot më peshën e këtij zbulimi. Jam si një pemë që ka mësuar sekretin e lulëzimit në mes të dimrit, kur asnjë bletë nuk fluturon më dhe asnjë rreze nuk ngroh më degët e thyera. Ky është zhgënjimi suprem: të kesh çelësin e artë në dorë, por të shohësh se dera pas së cilës fshihej thesari është zhdukur, tretur në mjegullën e viteve që nuk kthehen. Unë jam zgjuar, por jam zgjuar për të parë funeralin e potencialeve të mia. Por, në këtë qetësi të rëndë të zgjimit të vonë, diçka tjetër po lëviz nën hirin e viteve. Ndoshta ky nuk është fundi i udhëtimit, por thjesht fundi i iluzionit. Nëse koha është një lumë që na gërryen, pendesa është fundi i atij lumi ku uji bëhet i palëvizur dhe pasqyron, më në fund, qiellin e pastër.
Unë nuk mund t'i kthej orët, ashtu si pema nuk mund t'i ngjisë gjethet e rëna në degë. Por mund të ndjej freskinë e dheut mbi rrënjët e mia. Ka një lloj lirie të egër në pranimin e humbjes; kur nuk ke më asgjë për të pritur, nuk ke më asgjë për të humbur. Dhe në atë zbrazëti, lind një forcë e re: fuqia e të qenit i vërtetë në këtë fragment që ka mbetur. Nuk ka rëndësi nëse dielli po perëndon. Rëndësi ka që unë tani, me sytë hapur, po e shoh perëndimin në gjithë lavdinë e tij të përgjakur. Ky çast, ky i vetmi që kam në duar, është më i vlefshëm se të gjitha "më vonat" që kam ëndërruar dikur. Nëse jeta është një mashtrim, atëherë e vërteta e vetme është kjo frymëmarrje e tanishme, kjo rrahje zemre që, megjithëse e lodhur, ende guxon të sfidojë gjithçka. Edhe një pemë e thyer mund të nxjerrë një filiz të vetëm përpara se të bëhet tokë. Dhe ai filiz është më i bukur se një pyll i tërë, sepse ka lindur nga njohja e vdekjes. Unë po e fal kohën. Po e fal sepse, pa mizorinë e saj, unë nuk do ta kisha kuptuar kurrë shenjtërinë e kësaj sekonde. Unë po zgjas dorën jo për të kapur atë që iku, por për të prekur petalin e fundit që ka mbetur në kopshtin tim. Nuk është kurrë vonë për të qenë ai që je, qoftë edhe për një orë, qoftë edhe për një psherëtimë. Në horizontin tim nuk ka më re të rënda. Ka vetëm një dritë të hollë, një fije shprese që më thotë: Ti je këtu. Ti je gjallë. Dhe ky zgjim, sa do i vonë, është pagëzimi yt i vërtetë. Unë nuk jam më roja e kështjellës së rërës; unë jam vetë deti, që pranon çdo valë, çdo humbje dhe çdo kthim, me të njëjtën qetësi hyjnore.
(129)
Mes rrënojave të kohës
Thonë se koha është si një mjek, si një lloj alkimisti që i kthen thonjtë e mprehtë të dhimbjes në pluhur të imët harrese. Por kjo është gënjeshtra më e bukur që kemi shpikur për të fjetur natën. Sepse koha nuk shëron; koha vetëm ndërton shtresa mbi plagën, siç ndërton deti sedimente mbi një anije të mbytur. Plaga mbetet aty, në fundin e errët të vetëdijes, duke u bërë pjesë e gjeografisë sonë të brendshme. A mundet vullkani të harrojë llavën vetëm sepse maja e tij është mbuluar me borë? Jo. Ai thjesht mëson të jetojë me zjarrin në gji. Ne presim "kohën e duhur" sikur të ishte një vizitor që troket në derë me një shportë plot mirësi. Por e vërteta është se koha është si një lumë që nuk kthehet pas për të parë nëse ne kemi mbetur në breg duke qarë. Nëse pret që stuhia të kalojë plotësisht për të hapur velat, mund të zbulosh se kur deti të jetë bërë pasqyrë, druri i anijes sate do të jetë kalbur nga lagështia e amullisë. Nuk ka asgjë më tragjike sesa një njeri që shërohet në një rrugë ku nuk ka mbetur më askush për ta parë duke ecur. Ne humbasim njerëz jo sepse nuk i deshëm, por sepse i lamë të prisnin në dhomën e pritjes së plagëve tona, ndërsa ne kërkonim një ilaç që nuk ekziston në asnjë farmaci të botës. Ne e kërkojmë mirësinë nesër, duke e vrarë mirësinë e sotme me thikën e indiferencës. Shiko lisin: ai nuk i kërkon falje stuhisë. Ai nuk pret që era të pushojë për të rritur degët. Ai e përdor forcën e erës për të forcuar rrënjët. Marinari i vërtetë nuk është ai që studion qetësinë e limanit, por ai që njeh gjuhën e egër të shkumës mbi dallgë. Dhimbja nuk është një armik që duhet mundur, është një lëndë e parë, një lloj lëngu jetësor që, nëse di ta distilosh, kthehet në dritë. Dallga nuk është pengesë, është mjeti i lëvizjes.
Plaga nuk është dobësi, është dritarja nga ku hyn urtësia. Perëndimi nuk është fundi, është premtimi i një agimi që kërkon guximin tënd për t'u zgjuar.
Nëse e mban anijen të lidhur në breg prej frikës se mos përmbytesh nga lotët e tu, ti tashmë je mbytur në mes të tokës së thatë. Nuk ka asgjë më të rrezikshme se një jetë e pa jetuar për shkak të një dhimbjeje që nuk pranojmë ta veshim si parzmorë. Mos prit që koha të të bëjë mirë. Bëhu ti koha! Bëhu ti momenti që thyen zinxhirin e pritjes. Shërimi nuk është zhdukja e shenjës, por momenti kur ti e prek atë shenjë dhe nuk dridhesh më, por buzëqesh sepse e di që mbijetove. Marinari nuk lutet për det të qetë; ai mpreh vullnetin e tij mbi mprehtësinë e dallgës. Dhe kur koha të vijë, nëse vjen, mos lejo që të të gjejë si një relike të pluhurosur të asaj që mund të ishe, por si një kapiten që, ndonëse me varka të thyera dhe velë të grisura, ka arritur të prekë horizontin që të tjerët guxuan vetëm ta ëndërronin nga bregu i sigurisë së vdekur. Sepse bregu, ai rrip i ngushtë rëre ku bota të thotë "prit", nuk është gjë tjetër veçse varri i dëshirave që nuk guxuan të lageshin. Ndoshta tragjedia më e madhe nuk është plaga që rrjedh, por mësimi me dhimbjen deri në atë pikë sa ajo bëhet lëkura jonë e dytë. Ne rrijmë ulur mbi gërmadhat e asaj që ishim, duke pritur që koha, ky tregtar i vjetër dhe i rremë, të na kthejë monedhat e humbura të gëzimit. Por koha nuk kthen asgjë; ajo vetëm tjetërson. Ajo e kthen kripën e lotit në kristal, dhe atë kristal e ngul thellë në retinën tonë, derisa e gjithë bota të na duket e thyer në mijëra thërrime trishtimi. Çfarë ndodh kur shërimi vjen në një qytet të braktisur? Imagjino një pemë që lulëzon në mes të një shkretëtire ku askush nuk kalon për t'ia ndier aromën. Ky është rreziku i madh i "pritjes së kohës së duhur". Ne kurojmë veten për një botë që ndërkohë ka pushuar së ekzistuari. Ai njeriu që na shkaktoi dhimbjen, ai që ishte busulla e dëshpërimit tonë, mund të jetë tretur në harresë, ndërsa ne jemi ende duke lustruar zinxhirët që na lidhin me figurën e tij. Ne vdesim pak e nga pak duke pritur të jemi "mirë" për të jetuar, pa kuptuar se të jetuarit është i vetmi ilaç që të bën mirë. Shpirti njerëzor është si një pyll pas zjarrit. Pemët e djegura qëndrojnë në këmbë si skelete të zeza, monumente të asaj që ishte dikur një gjelbërim i harlisur. Filozofia e vërtetë nuk qëndron në vajtimin e hirit, por në forcën e fshehur të farës që shpërthen nën tokën e përvëluar.
Rrufeja është trauma, goditja e papritur që ndan qiellin dhe tokën tonë më dysh.
Toka është durimi ynë, i cili shpesh kthehet në një burg prej balte.
Vesa është ajo mirësi e vogël, e përditshme, që ne e shkelim me këmbë sepse jemi të zënë duke parë horizontin për një "mirësi të madhe" që nuk vjen. Nëse anija jote po mbytet, a do të presësh që uji të bëhet i ngrohtë për t'u hedhur e për të notuar? Jo. Ti hidhesh në të ftohtin që të ngrin palcën, sepse vetëm në atë luftë me vdekjen zbulon se ke mushkëri që mund të mbajnë frymën më shumë se sa e kishe menduar. Marinari i aftë e di se dallga nuk është armiku; dallga është ritmi i vetë jetës. Pa dallgë, deti është thjesht një moçal i madh që kutërbon vdekje. Dhimbja është era që fryn në velat e vetëdijes. Pa të, do të mbeteshim përgjithmonë në cektësinë e kënaqësive banale. Por kujdes: mos e bëj dhimbjen shtëpinë tënde. Përdore si mjet lundrimi, por mos e hidh spirancën në mes të stuhisë. Ndoshta koha nuk shëron sepse nuk ka çfarë të shërojë. Ndoshta ne nuk jemi të thyer, por thjesht të rizbuluar. Si një skulpturë që del nga blloku i mermerit përmes goditjeve të daltës, edhe ne dalim në dritë përmes goditjeve të fatit. Çdo cifël që bie, çdo pjesë e jona që humbasim rrugës duke pritur, ishte thjesht tepricë. Kështu që, mos e prit mirësinë si një lëmoshë nga e ardhmja. Merre atë tani, me duart e përgjakura nga lufta me dallgët. Sepse në fund të udhëtimit, nuk do të pyetesh sa i shëruar je, por sa shumë ke guxuar të lundrosh me plagët e tua hapur. Shkëlqimi i vërtetë nuk vjen nga lëkura e lëmuar, por nga drita që del përmes të çarave të shpirtit tënd të bërë copë-copë. Lidhe veten pas timonit të vullnetit tënd. Deti është i egër, koha është mizore, por ti... ti je i vetmi që mund t'i japësh kuptim kësaj rrëmuje hyjnore.
(129)
Mes rrënojave të kohës
Thonë se koha është si një mjek, si një lloj alkimisti që i kthen thonjtë e mprehtë të dhimbjes në pluhur të imët harrese. Por kjo është gënjeshtra më e bukur që kemi shpikur për të fjetur natën. Sepse koha nuk shëron; koha vetëm ndërton shtresa mbi plagën, siç ndërton deti sedimente mbi një anije të mbytur. Plaga mbetet aty, në fundin e errët të vetëdijes, duke u bërë pjesë e gjeografisë sonë të brendshme. A mundet vullkani të harrojë llavën vetëm sepse maja e tij është mbuluar me borë? Jo. Ai thjesht mëson të jetojë me zjarrin në gji. Ne presim "kohën e duhur" sikur të ishte një vizitor që troket në derë me një shportë plot mirësi. Por e vërteta është se koha është si një lumë që nuk kthehet pas për të parë nëse ne kemi mbetur në breg duke qarë. Nëse pret që stuhia të kalojë plotësisht për të hapur velat, mund të zbulosh se kur deti të jetë bërë pasqyrë, druri i anijes sate do të jetë kalbur nga lagështia e amullisë. Nuk ka asgjë më tragjike sesa një njeri që shërohet në një rrugë ku nuk ka mbetur më askush për ta parë duke ecur. Ne humbasim njerëz jo sepse nuk i deshëm, por sepse i lamë të prisnin në dhomën e pritjes së plagëve tona, ndërsa ne kërkonim një ilaç që nuk ekziston në asnjë farmaci të botës. Ne e kërkojmë mirësinë nesër, duke e vrarë mirësinë e sotme me thikën e indiferencës. Shiko lisin: ai nuk i kërkon falje stuhisë. Ai nuk pret që era të pushojë për të rritur degët. Ai e përdor forcën e erës për të forcuar rrënjët. Marinari i vërtetë nuk është ai që studion qetësinë e limanit, por ai që njeh gjuhën e egër të shkumës mbi dallgë. Dhimbja nuk është një armik që duhet mundur, është një lëndë e parë, një lloj lëngu jetësor që, nëse di ta distilosh, kthehet në dritë. Dallga nuk është pengesë, është mjeti i lëvizjes.
Plaga nuk është dobësi, është dritarja nga ku hyn urtësia. Perëndimi nuk është fundi, është premtimi i një agimi që kërkon guximin tënd për t'u zgjuar.
Nëse e mban anijen të lidhur në breg prej frikës se mos përmbytesh nga lotët e tu, ti tashmë je mbytur në mes të tokës së thatë. Nuk ka asgjë më të rrezikshme se një jetë e pa jetuar për shkak të një dhimbjeje që nuk pranojmë ta veshim si parzmorë. Mos prit që koha të të bëjë mirë. Bëhu ti koha! Bëhu ti momenti që thyen zinxhirin e pritjes. Shërimi nuk është zhdukja e shenjës, por momenti kur ti e prek atë shenjë dhe nuk dridhesh më, por buzëqesh sepse e di që mbijetove. Marinari nuk lutet për det të qetë; ai mpreh vullnetin e tij mbi mprehtësinë e dallgës. Dhe kur koha të vijë, nëse vjen, mos lejo që të të gjejë si një relike të pluhurosur të asaj që mund të ishe, por si një kapiten që, ndonëse me varka të thyera dhe velë të grisura, ka arritur të prekë horizontin që të tjerët guxuan vetëm ta ëndërronin nga bregu i sigurisë së vdekur. Sepse bregu, ai rrip i ngushtë rëre ku bota të thotë "prit", nuk është gjë tjetër veçse varri i dëshirave që nuk guxuan të lageshin. Ndoshta tragjedia më e madhe nuk është plaga që rrjedh, por mësimi me dhimbjen deri në atë pikë sa ajo bëhet lëkura jonë e dytë. Ne rrijmë ulur mbi gërmadhat e asaj që ishim, duke pritur që koha, ky tregtar i vjetër dhe i rremë, të na kthejë monedhat e humbura të gëzimit. Por koha nuk kthen asgjë; ajo vetëm tjetërson. Ajo e kthen kripën e lotit në kristal, dhe atë kristal e ngul thellë në retinën tonë, derisa e gjithë bota të na duket e thyer në mijëra thërrime trishtimi. Çfarë ndodh kur shërimi vjen në një qytet të braktisur? Imagjino një pemë që lulëzon në mes të një shkretëtire ku askush nuk kalon për t'ia ndier aromën. Ky është rreziku i madh i "pritjes së kohës së duhur". Ne kurojmë veten për një botë që ndërkohë ka pushuar së ekzistuari. Ai njeriu që na shkaktoi dhimbjen, ai që ishte busulla e dëshpërimit tonë, mund të jetë tretur në harresë, ndërsa ne jemi ende duke lustruar zinxhirët që na lidhin me figurën e tij. Ne vdesim pak e nga pak duke pritur të jemi "mirë" për të jetuar, pa kuptuar se të jetuarit është i vetmi ilaç që të bën mirë. Shpirti njerëzor është si një pyll pas zjarrit. Pemët e djegura qëndrojnë në këmbë si skelete të zeza, monumente të asaj që ishte dikur një gjelbërim i harlisur. Filozofia e vërtetë nuk qëndron në vajtimin e hirit, por në forcën e fshehur të farës që shpërthen nën tokën e përvëluar.
Rrufeja është trauma, goditja e papritur që ndan qiellin dhe tokën tonë më dysh.
Toka është durimi ynë, i cili shpesh kthehet në një burg prej balte.
Vesa është ajo mirësi e vogël, e përditshme, që ne e shkelim me këmbë sepse jemi të zënë duke parë horizontin për një "mirësi të madhe" që nuk vjen. Nëse anija jote po mbytet, a do të presësh që uji të bëhet i ngrohtë për t'u hedhur e për të notuar? Jo. Ti hidhesh në të ftohtin që të ngrin palcën, sepse vetëm në atë luftë me vdekjen zbulon se ke mushkëri që mund të mbajnë frymën më shumë se sa e kishe menduar. Marinari i aftë e di se dallga nuk është armiku; dallga është ritmi i vetë jetës. Pa dallgë, deti është thjesht një moçal i madh që kutërbon vdekje. Dhimbja është era që fryn në velat e vetëdijes. Pa të, do të mbeteshim përgjithmonë në cektësinë e kënaqësive banale. Por kujdes: mos e bëj dhimbjen shtëpinë tënde. Përdore si mjet lundrimi, por mos e hidh spirancën në mes të stuhisë. Ndoshta koha nuk shëron sepse nuk ka çfarë të shërojë. Ndoshta ne nuk jemi të thyer, por thjesht të rizbuluar. Si një skulpturë që del nga blloku i mermerit përmes goditjeve të daltës, edhe ne dalim në dritë përmes goditjeve të fatit. Çdo cifël që bie, çdo pjesë e jona që humbasim rrugës duke pritur, ishte thjesht tepricë. Kështu që, mos e prit mirësinë si një lëmoshë nga e ardhmja. Merre atë tani, me duart e përgjakura nga lufta me dallgët. Sepse në fund të udhëtimit, nuk do të pyetesh sa i shëruar je, por sa shumë ke guxuar të lundrosh me plagët e tua hapur. Shkëlqimi i vërtetë nuk vjen nga lëkura e lëmuar, por nga drita që del përmes të çarave të shpirtit tënd të bërë copë-copë. Lidhe veten pas timonit të vullnetit tënd. Deti është i egër, koha është mizore, por ti... ti je i vetmi që mund t'i japësh kuptim kësaj rrëmuje hyjnore.
(130)
Egoja dhe Shpirti
Këtu fillon përplasja e vërtetë, aty ku nuk ka dëshmitarë, në teatrin e errët të qenies sonë, ku Egoja dhe Shpirti ulen përballë njëri-tjetrit si dy të huaj që ndajnë të njëjtën shtëpi të rrënuar.
Egoja flet e para, me zërin e mprehtë si tehu i një thike që pret mermerin. Ajo ecën nëpër dhomat e kujtesës, duke prekur çdo shenjë, çdo gërvishtje, çdo plagë që koha nuk e mbylli dot.
"Shikoje veten," pëshpërit ajo me një lloj triumfi të hidhur. "Ti je thjesht një përmbledhje dështimesh. Je marinari që humbi anijen duke pritur një qetësi që nuk erdhi kurrë. Pse kërkon të lundrosh ende? Pse kërkon mirësi në një det që të ka dhënë vetëm kripë dhe ftohtësi? Mbrohu! Ndërto mure! Plaga jote është e vetmja gjë që të ka mbetur besnike. Mos e lësho, sepse pa të, ti nuk je askushi. Ti je dhimbja jote."
Shpirti rri ulur në cepin më të ndriçuar të kësaj errësire. Ai nuk ka zë, ai ka rezonancë. Ai nuk flet me fjalë, por me rrahjet e një krahne që kërkon lartësinë.
"Ti po numëron vrimat në velat e mia," i përgjigjet ai Egos, me një qetësi që të kall datën. "Por ti harron se përmes atyre vrimave unë shoh yjet. Ti kërkon mure që të mos lëndohesh, por muret që ndërton për të mbajtur jashtë dhimbjen, janë të njëjtat mure që mbajnë brenda vetminë tënde. Ti thua se unë jam dhimbja ime? Jo. Unë jam ai që po e vështron dhimbjen. Unë jam hapësira ku dhimbja vallëzon, por nuk mund të zërë rrënjë."
Egoja nxjerr një pasqyrë të thyer dhe ia vë Shpirtit përpara. "Shih si të kanë trajtuar! Shiko si të lanë vetëm në mes të dallgëve ndërsa ti prisje shërimin. Ata që të shkaktuan këtë gjakderdhje shpirtërore tani janë në porte të tjera, duke qeshur. E ti? Ti je ende këtu, duke u lutur për një mirësi që është thjesht një mirazh në shkretëtirën e kohës."
Shpirti buzëqesh, një buzëqeshje që ngjan me dritën e parë të agimit mbi një fushëbetejë.
"Ego, ti e mat botën me 'marrje' dhe 'dhënie'. Ti mendon se nëse unë humba dikë apo diçka, unë jam më i vogël. Por unë jam si oqeani: mund të marrësh një kovë me ujë prej meje, mund të hedhësh helmin tënd në mua, por unë mbetem i pamatshëm. Ata që ikën, ikën sepse nuk mund të përballonin thellësinë time. Plaga që ti e quan 'shkatërrim', unë e quaj 'çlirim'. Ishte thyerja e guaskës sate të ngurtë që më lejoi mua të merrja frymë." Egoja ngrin, e trembur nga kjo liri që nuk e kupton dot. "Po koha? Po vitet e humbura duke pritur? Po njeriu që humbëm ndërsa kërkonim veten? A nuk ka rëndësi kjo humbje?"
Shpirti ngrihet në këmbë, dhe tani figura e tij mbush gjithë horizontin e brendshëm.
"Asnjë sekondë nuk është e humbur nëse ajo të solli në këtë dialog. Ti kërkon marinarin e aftë që lufton me dallgët? Ai marinar je TI, Ego, kur kupton se nuk ke nevojë të fitosh mbi detin, por të bëhesh një me të. Dhimbja nuk është një ndëshkim, është një mënyrë për t'u rritur. Mirësia nuk është diçka që vjen nga jashtë si një paketë postare; është ajo që mbetet kur ti pushon së kërkuari llogari nga jeta." Koha nuk të shëron, Ego. Koha thjesht të jep hapësirë që të mësosh se ti nuk je anija, as dallga, as plaga. Ti je ai që i jep kuptim të gjithave.
Në fund të këtij monologu të dyfishtë, Egoja ulet në gjunjë. Jo nga dorëzimi, por nga mahnitja. Ajo kupton se të prurit e plagës si dekoratë është po aq e kotë sa ta fshehësh atë me turp.
Egoja, do të vazhdojë të ketë frikë nga përmbytja.
Shpirti, do të vazhdojë të këndojë në mes të stuhisë.
Dhe ky është sekreti i madh i marinarit të aftë: ai lundron me frikën e Egos në njërën dorë dhe me besimin e Shpirtit në tjetrën. Ai nuk pret që deti të qetësohet, sepse e di që qetësia e vërtetë nuk gjendet në mungesën e dallgëve, por në qendrën e stuhisë, aty ku Shpirti qëndron i palëkundur, duke pritur që Egoja të pushojë së qari për atë që humbi, që të mund të shohë më mbasi atë që ka fituar: përjetësinë e momentit Tani.
Testamenti i fundit i Marinarit
Unë, që u mbyta mijëra herë në pellgun e lotëve të mi dhe rilinda po aq herë nga hiri i Egos sime, po i lë këto rreshta jo si udhëzues, por si një pasqyrë të thyer ku mund të shihni plotësinë tuaj. Kur dallga e dhimbjes të rritet aq shumë sa të mbulojë diellin e shpresës suaj, kujtoni këtë: Asnjë det nuk është më i madh se njeriu që pranon të laget prej tij.
Mos i fshihni plagët tuaja nën petkat e krenarisë së rreme. Një trup pa shenja është një libër me faqe të bardha që nuk ka treguar asgjë. Plaga nuk është dështim i shërimit; ajo është arkitektura e mbijetesës. Kur t’ju thonë se koha shëron, buzëqeshni me dhembshuri, sepse ju e dini të vërtetën: Koha nuk shëron, ajo thjesht zgjeron horizontin që ju të shihni se plaga juaj është vetëm një pikë në pafundësinë e qenies suaj.
Gjithçka që prisni nga e ardhmja-mirësinë, paqen, faljen-është tashmë e ngrirë brenda jush, duke pritur zjarrin e veprimit tuaj për t'u shkrirë. Prandaj, mos prit kohën e duhur. Koha nuk është kurrë e duhur; ajo është thjesht "tani". Kush pret qetësinë për të lundruar, do të vdesë në breg duke parë anijet e të tjerëve që bëhen yje në horizont.
Nëse rrugës humbe dikë ndërsa kërkoje ilaçin për dhimbjen tënde, mos e mallko vetminë. Disa njerëz janë si brigjet: të bukur për t'u parë, por të pamundur për t'u marrë me vete në mes të oqeanit. Ata shërbyen për të të dhënë shtysën e parë drejt thellësisë. Falini ata, jo sepse e meritojnë faljen, por sepse shpirti juaj meriton të lundrojë pa peshën e rëndë të ankorave të vjetra.
Kur Egoja t’ju thotë: "Ti po mbytesh," lëreni Shpirtin të përgjigjet: "Jo, unë po mësohem të marr frymë nën ujë." Ky është arti suprem: të jesh i thyer, por i tërë; të jesh i plagosur, por i bukur; të jesh i vetëm, por në unitet me gjithçka. Mos kërkoni porte të sigurta. Siguria është thjesht një iluzion që Egoja shpik për të fjetur e qetë. Marinari i vërtetë e di se porti i vetëm që vlen është vetë procesi i lundrimit. Dhe kur koha të vijë për të mbyllur sytë, mos lejoni që pendimi juaj të jetë për stuhitë që kaluat, por për ato që u frikësuat t'i sfidonit. Lidheni veten pas shtyllës së vullnetit tuaj. Le të grisen velat, le të kërcasë druri i vjetër i anijes, le të shkumëzojë deti nga zemërimi. Për sa kohë që brenda jush rreh një zemër që guxon të ndiejë, ju nuk jeni të mundur. Ju jeni Koha. Ju jeni Deti. Ju jeni Mirësia që po prisnit.
Këtu është epitafi, i gdhendur në imagjinatën e kohës, si një vulë e fundit mbi këtë udhëtim shpirtëror:
"Këtu pushon ai që nuk priti qetësinë për të lundruar, por e bëri stuhinë rrugën e tij drejt dritës.
I thyer nga dallgët, por i tërë në vullnet, ai nuk e mundi detin-ai u bë vetë Deti.
Shenjat e tij nuk janë plagë, por harta e një lirie që koha nuk mundi ta shëronte, sepse ishte e përjetshme."
(131)
Të gjithë e dimë se në kaosin e madh të ekzistencës, aty ku horizonti puth pluhurin e harresës, një lumë i pashtershëm shpirtërash rrjedh pa pushim. Erdhën dhe ikën shumë, si dallgët që rrahin bregun vetëm për t’u tërhequr përsëri në barkun e kaltër të oqeanit, dhe shumë të tjerë do të vijnë e do të ikin, të udhëhequr nga e njëjta etje e pashuar. Secili prej tyre mbërriti me një hartë të grisur në dorë, duke kërkuar një kopsht që nuk e kishin mbjellë kurrë. E donin atë kur erdhën, por dashuria e tyre ishte një grusht i mbyllur, një kërkesë për të mbushur zbrazëtirën e vetmisë së tyre. Secili dëshironte të merrte atë që donte, si bletët që shkojnë te lulja jo për ta adhuruar ngjyrën e saj, por për t’i vjedhur nektarin. E secili iku duke marrë atë për të cilën erdhi, një thërrime sigurie, një çast ngrohtësie, apo një pasqyrim të rremë të vetvetes. Por në fund, kur hapat e tyre u tretën në pluhur, kuptuan se nuk kishin ardhur sepse atë e donin si qenie, por sepse diçka donin prej tij. Ai ishte thjesht një stacion, një burrë i vetmuar në mes të shkretëtirës, ku ata mund të pinin ujë përpara se të vazhdonin rrugën e tyre të verbër. Ai u dha të gjithëve atë gjë që ata dëshironin. U dha hije kur dielli i digjte, u dha fjalë kur mendja e tyre ishte në kaos. Por askujt nuk i dha atë gjë që ai vërtet donte të jepte, thelbin e tij të paprekshëm, sepse secili erdhi i blinduar me dëshirat e veta, i paaftë për të hapur duart e për të pranuar dhuratën e madhe të të qenit thjesht prani. Ata ishin si anijet që kërkojnë limanin vetëm për t'i ikur stuhisë, pa e pyetur kurrë tokën se çfarë fsheh nën rrënjët e saj. Të gjithë erdhën dhe ikën të varfër, me duart plot me gjëra që vdesin dhe me shpirtin e uritur për përjetësi. Ndërsa ai, në atë paanësi të paqtë që mbeti pas tyre, u pasurua në mënyra që logjika njerëzore nuk mund t’i rrokë. Nuk u pasurua duke marrë prej tyre, sepse ata nuk kishin asgjë për t’i dhënë përveç nevojës së tyre. Ai u pasurua duke dhënë, duke u bërë si qielli që nuk bëhet më i vogël pse u fal dritë yjeve. Nuk fitoi asgjë materiale, por fitoi peshën e njohjes. Nuk shijoi frutat e marrëdhënieve të tyre, por mësoi anatominë e shpirtit njerëzor, thurjen e dhimbjes dhe qëndisjen e egoizmit. Në atë vetmi të mbushur me jehona, ai u bë mësues i vetvetes, duke skalitur në gurin e durimit skulpturën e qetësisë. Ai u shndërrua në nxënës të të gjithëve, duke lexuar në sytë e tyre historitë që ata nuk guxonin t'i thoshin, duke kuptuar se çdo ikje ishte një mësim mbi lirinë dhe çdo ardhje një sprovë për dashurinë e pakushtëzuar. Ai mbeti aty, si një mal që vëzhgon retë që kalojnë, i palëkundur, i pasur me hirin e atyre që nuk kërkojnë më asgjë, sepse kanë kuptuar se e tëra gjendet në aktin e thjeshtë të të qenit aty, i hapur, si një libër që shkruhet nga duart e botës.
(132)
REALITETI I JETËS
Vjen një kohë kur edhe pema më e fuqishme fillon të fishket - degët e saj nuk janë më aq të forta, gjethet e saj nuk janë më aq të gjelbra. Zogjtë që dikur fshiheshin në hijen e saj fluturojnë larg, dhe stuhitë që dikur i përballonte me lehtësi, tani lënë gjurmë të përhershme.
Ashtu si ajo pemë, edhe ne kalojmë nëpër stinë.
Nuk do të jemi gjithmonë në kulmin tonë.
Nuk do të jemi gjithmonë të admiruar apo të ndjekur.
Nuk do të jemi gjithmonë vendimmarrësit, udhëheqësit apo zëri më i fortë në dhomë.
Ndaj, ndërkohë që kemi ende forcë, ndikim dhe frymë - le të ecim me përulësi.
Le t'i trajtojmë njerëzit me mirësi, jo me mburrje.
Sepse një ditë, kur stina të ndryshojë, jeta do të na kujtojë se ajo që dhamë është ajo që do të na kthehet. Mbill nder tani, dhe do të korrësh hir më vonë. Sepse koha është një lumë që nuk kthehet mbrapsht, dhe çdo rrëpirë që kalojmë na kujton se asgjë materiale nuk është e përjetshme. Kur lëkura jonë të rrudhet si lëvorja e asaj peme të vjetër dhe hapat tanë të rëndohen nga pesha e viteve, nuk do të kenë rëndësi titujt që mbajtëm apo pasuria që grumbulluam. Në atë muzg të jetës, e vetmja gjë që do të na ngrohë shpirtin do të jetë jehona e mirësisë që kemi lënë pas. Mos harro: Dora që sot është e fortë për të goditur tryezën, nesër mund të jetë ajo që dridhet duke kërkuar një tjetër dorë për t'u mbajtur. Kujto: Zëri që sot urdhëron me mendjemadhësi, nesër mund të jetë një pëshpërimë që kërkon një fjalë ngushëlluese.
Kur stuhitë e moshës të thyejnë degët tona të fundit, ata që do të qëndrojnë pranë nesh nuk do të jenë ata që u trembën nga fuqia jonë, por ata që u prekën nga dashuria jonë. Askush nuk e mban mend sa i lartë ishte lisi, por të gjithë kujtojnë sa e ëmbël ishte hija e tij kur dielli digjte mbi kokë. Le të mos presim derisa të jemi të pafuqishëm për t'u bërë të mirë. Le të mos presim derisa të jemi të vetmuar për t'u bërë njerëzorë. Bëhu strehë sot, që të gjesh strehë nesër. Mbill farat e durimit tek ata që gabojnë, farat e bujarisë tek ata që s'kanë, dhe farat e faljes tek ata që të lëndojnë. Sepse në fund të udhëtimit, kur gjethet tona të bien dhe të bëhen një me tokën, i vetmi frut që do të mbetet gjallë është njerëzillëku.
"Kur koha t’i zbardhë flokët si dëborë,
Dhe hapi të rëndohet mbi këtë tokë,
S’do vlejë asgjë që mbajte fort në dorë,
Por vetëm dashuria që mbolle ndër shokë."
(133)
Sekondat e jetës
Ne kalojmë nëpër ditët tona sikur koha na ka borxh.
Sikur njerëzit do të qëndrojnë përgjithmonë.
Sikur mundësitë do të na presin ndërkohë që ne vazhdojmë të themi "nesër".
Por jeta nuk funksionon kështu.
Jeta është e brishtë dhe mund të përmbyset në një sekondë.
Momentet nëpër të cilat nxitoni tani janë momentet që do të dëshironit t’i mbanit më fort më vonë.
Zërat që shpërfillni sot janë jehonat që do të digjeni t’i dëgjoni sërish një ditë.
Ne harrojmë sa shpejt çdo gjë mund të ndryshojë,
sa shpejt bekimet mund të zhduken,
sa lehtë mund të humbasim
atë që me lehtësi supozuam se do të ishte gjithmonë e jona.
Sot
Zgjohu.
Shiko rreth teje.
Ndjeje çdo gjë.
Vlerësoje këdo.
Le të na zgjojë jeta
përpara se sytë tanë të mbyllen përgjithmonë.
Ne ecim mbi këtë tokë me hapin e rëndë të dikujt që beson se zotëron horizontin, duke harruar se jemi thjesht vizitorë të përkohshëm në kopshtin e kohës. Jetojmë me dorën e shtrirë drejt të ardhmes, sikur "e nesërmja" të ishte një kontratë e nënshkruar me yjet, një premtim i pashkelshëm që na detyrohet frymëmarrje. Por koha nuk është borxhlie; ajo është një lumë që nuk kthehet mbrapsht për të mbledhur gurët që ne nuk patëm guximin t’i preknim.
Sa shpesh i lëmë bisedat përgjysmë, duke menduar se zëri i tjetrit do të jetë aty, si rrahja e pandryshueshme e detit mbi breg? Ne i kalojmë ditët duke vrapuar pas hijeve të mëdha, ndërkohë që shkelim mbi lulet e vogla të mirënjohjes që rriten në pragun tonë. Jeta nuk është një mal i palëkundur; ajo është më shumë si vesa e mëngjesit mbi një petale trëndafili - e shkëlqyeshme, e përsosur, por e gatshme të avullojë me puthjen e parë të një dielli të pamëshirshëm.
Rastësitë dhe njerëzit nuk janë monumente mermeri; ata janë frymë. Një ditë, ai zhurmim i zakonshëm i shtëpisë, ajo e qeshur që sot të duket e përsëritur, apo ai shikim që e shpërfill mbi ekranin e telefonit, do të shndërrohen në thesare të paarritshme. Do të vijë një çast kur do të jepje gjithë pasurinë e botës vetëm për të dëgjuar edhe një herë trokitjen e thjeshtë të një hapi në korridor, apo për të ndjerë erën e kafesë me dikë që tani është bërë pjesë e erës dhe e harresës.
Ne supozojmë se bekimet tona janë të gdhendura në gur, por ato janë të shkruara në rërë. Një valë e papritur e fatit, një kthesë e vogël e rrugës, dhe gjithçka që quanim "e jona" shpërbëhet, duke na lënë duart bosh dhe zemrën plot me "sikur".
Prandaj, zgjohu. Jo thjesht duke hapur qepallat, por duke hapur shpirtin. Ndjeje peshën e ajrit në mushkëri, shijoje ngjyrën e qiellit sikur të ishte hera e parë që e sheh, dhe preki duart e atyre që do sikur të ishin prej porcelani të çmuar. Mos prit që jeta të të shkundë me dhimbje për të të kujtuar se je gjallë. Gjeje mrekullinë te e zakonshmja, te e thjeshta, te e tanishmja.
Përpara se muzgu i madh të bjerë dhe perdet e dritës të mbyllen, mëso të jesh falënderues për këtë sekondë, sepse kjo sekondë është e vetmja gjë që vërtet zotëron. Gjithçka tjetër është vetëm një huadhënie nga përjetësia.
(134)
Letër
I dashur udhëtar i kësaj kohe të shkurtër,
Të shkruaj sot, ndërsa dielli po thyhet mbi horizont si një kokërr shege e pjekur, duke lënë pas lëngun e tij të artë mbi retë që po ftohen. Të shkruaj sepse të pashë tek nxitonit. Të pashë tek ecje me kokën ulur, duke numëruar hapat e tu sikur të ishin monedha të panumërta në një arkë që nuk zbrazet kurrë. Por më lejo të të pëshpërit një të vërtetë që e di vetëm era: arka jote ka një vrimë në fund, dhe çdo sekondë që ti nuk e sheh, po bie në humnerën e harresës. Ne jetojmë me arrogancën e lisave shekullorë, duke besuar se rrënjët tona kanë kapur bërthamën e botës dhe se asnjë stuhi nuk mund të na përkulë. Ne i premtojmë dashurisë "nesër", i premtojmë faljes "javën tjetër", dhe mirënjohjen e mbyllim në sirtarë si të ishte një xhaketë apo një fustan i shtrenjtë që pritet të vishet vetëm në festa. Por harrojmë se jemi thjesht si ato fijet e barit që dridhen në buzë të lumit; mjafton një rritje e papritur e prurjeve, një rrymë më e fortë e fatit, dhe gjithçka që supozuam se ishte e jona, bëhet pjesë e rrjedhës. Shikoje pemën përballë dritares tënde. Ajo nuk nxiton për të lulëzuar, por as nuk e shtyn çeljen e petaleve për kur të ketë kohë. Ajo e di se koha e saj është tani. Po njerëzit që ke pranë? Ata janë peizazhe të gjalla, por ne shpesh i shohim si mure të palëkundur të shtëpisë sonë. Gabojmë. Ata janë si mjegulla mbi luginë -të pranishëm, magjikë, por gati për t'u tretur sapo rrezja e parë e një ndryshimi të madh t'i prekë. Zërat e tyre, që sot të duken si zhurmë e zakonshme sfondi, janë në fakt këngë zogjsh shtegtarë. Shijoje cicërimën e tyre sot, sepse kur vjeshta e jetës të vijë, heshtja që do të mbetet do të jetë më e rëndë se gjithë gurët e maleve.
Sa shpejt mund të vyshket një bekim? Sa shpejt mund të thahet një burim që mendonim se do të na e shuante etjen përgjithmonë? Jeta nuk na ka borxh asnjë muzg më shumë se ky që po shohim. Çdo frymëmarrje është një dhuratë e vjedhur nga përjetësia, një shkëndijë që shfaqet në errësirë dhe fiket pa lënë gjurmë nëse nuk e ushqejmë me zjarrin e vëmendjes sonë.
Të lutem, ndalo. Hiqi këpucët e rënda të ambicies dhe nxitimit. Ndjeje tokën e lagur nën këmbë, dëgjo rrahjet e zemrës tënde që rreh si një çekan i vogël mbi kudhën e kohës. Shikoje njeriun që ke përballë në sy, jo si një pasqyrë të nevojave të tua, por si një yll që po digjet vetëm për ty në këtë moment të vetëm.
Mos prit që stuhia të të thyejë degët që të mësosh vlerën e lëngut që rrjedh nëpër to. Mos prit që dimri të të ngrijë sytë që të kuptosh se sa e bukur ishte jeshilja e verës që shpërfille. Zgjohu tani, ndërsa gjaku yt është ende një lumë i ngrohtë dhe jo një pellg i ngrirë.
Para se nata e madhe të bjerë mbi botën tonë të vogël, para se qepallat të rëndohen si dyer bronzi që nuk hapen më, jeto. Jo thjesht të ekzistosh, por lulëzosh me të gjithë dhimbjen dhe bukurinë e të qenit i brishtë. Sepse në fund, nuk do të mbajmë mend rrugët që bëmë, por lulet që prekëm dhe dorën që shtrënguam ndërsa drita po fikej.
(135)
Shpirtit të çliruar
Gjatë gjithë ekzistencës sime, unë nuk kam jetuar; unë thjesht kam mbijetuar brenda mureve të padukshme të një burgu që e ndërtova vetë, tullë pas tulle, me ankth. E kam kaluar tërë jetën time me frikë. Jo atë frikën instinktive që të mbron nga rreziku i menjëhershëm, por një frikë kronike, gërryese, që u bë mishi dhe gjaku im.
Kam qenë peng i mundësive. Kam jetuar në një të ardhme që nuk erdhi kurrë, duke u dridhur nga hijet e asaj që mund të ndodhte. Sa net kam kaluar duke analizuar skenarët më të errët? Kam pasur frikë nga e mundshmja dhe, në mënyrë absurde, edhe nga e pamundshmja. Me vite të tëra frymëmarrjeje të cunguar, duke pritur goditjen e radhës nga fati, ndërkohë që goditjen më të madhe po ia jepja vetes duke mos guxuar të isha i lirë.
Kur akrepat shënonin orën 2 të mëngjesit, bota binte në qetësi, por brenda meje niste zhurma shurdhuese. Në atë orë të mallkuar, ku errësira është më e dendur, sytë e mi refuzonin të mbylleshin. Gjumi nuk vinte, sepse vigjilenca ndaj "rrezikut" imagjinar ishte bërë detyra ime e vetme. Atje, në vetminë e asaj dhome, kuptova një të vërtetë brutale: Frika nuk është reagim ndaj jetës, frika është refuzim i jetës.
Ne mendojmë se armiqtë tanë janë njerëzit, varfëria, dështimi apo vdekja. Sa gabohemi!
"Asıl düşman bu" - ky është armiku i vërtetë: ky mekanizëm vetëshkatërrues që na mban të gozhduar pas sigurisë së rreme. Frika është një parazit që ushqehet me ëndrrat tona derisa na lë vetëm lëvozhgën e asaj që mund të ishim. Ajo na bind se krevati, ai vend ku rrimë mbledhur kruspull, është streha jonë, kur në fakt është varri i ambicieve tona.
Por sonte, diçka u thye. Ose mbase, diçka u ngjit. Kuptova se dhimbja e të qëndruarit në vend është më e madhe se dhimbja e të ecurit drejt së panjohurës. E kuptova se njeriu nuk vdes kur i ndalet zemra, por vdes çdo ditë që lejon frikën të marrë vendimet e tij. "Nuk është vdekja ajo që duhet të kemi frikë, por fakti që nuk kemi filluar kurrë të jetojmë vërtet."
Prandaj, u ngrita. Nuk ishte thjesht një lëvizje fizike, ishte një akt rebelimi kundër katër dekadave nënshtrim. Prandaj dil nga ai krevat! Mos lejo që çarçafët e ftohtë të ankthit të bëhen qefini yt. Dil në dritë, edhe nëse drita të djeg sytë. Pranoje pasigurinë si të vetmen partnere besnike të jetës. Sepse në fund të ditës, gjithçka që kemi pasur frikë ishte vetëm një hije, dhe hijet zhduken sapo ne vendosim të ndezim dritën tonë të brendshme.
