(125)
Përpara se të bëheshim qytetarë të një bote me ligje, ishim thjesht krijesa me klithma. Klithma ishte e drejta jonë e parë. Sot, klithma është maskuar si "bindje". Ne ecim me flamujt e mendimeve tona në duar, duke harruar se pëlhura e flamurit shpesh na pengon të shohim rrugën. Drejtësia nuk është pasojë e të folurit; ajo është pjekuria e të dëgjuarit.
...
Qyteti ishte i mbushur me njerëz që ecnin si ishuj të vetmuar, secili duke mbajtur nën sqetull një të vërtetë të rëndë. Në kafenetë e zhurmshme, fjalët përplaseshin si valë në shkëmb. Askush nuk kërkonte kuptim, të gjithë kërkonin jehonë.
Takova një plak, emri i të cilit kishte humbur nën rrudhat e kohës. Ai po shikonte dy të rinj që po debatonin me ashpërsi për një ideologji që asnjëri prej tyre nuk e kishte jetuar.
"E sheh?" më tha. "Ata besojnë se liria e shprehjes është një armë, jo një pasqyrë. Ata mendojnë se të kesh një bindje është njësoj si të kesh të drejtë."
Unë e vështrova. Psikologjia e turmës na ka mësuar se të jesh pjesë e një grupi kërkon sakrifikimin e dyshimit. Dhe pa dyshim, bindja kthehet në dogmë.
...
Gjatë orëve të mesnatës kalova në një vetëreflektim për fjalët e plakut.
Pse ndihem sikur po mbytem në një det mendimesh "të drejta"? Unë kam të drejtë të them se qielli është i gjelbër, por a e bën kjo fjalën time të vërtetë? Jo. Thjesht më bën mua një njeri që flet në errësirë. Ne kemi ngatërruar pronësinë mbi zërin me autoritetin mbi të vërtetën. Sa herë kam lënduar dikë vetëm sepse bindja ime ishte më e fortë se empatia ime? Edukimi nuk është grumbullim faktesh, është zbutja e egos. Të pranosh se mendimi yt mund të jetë një rrugë qorre, është akti më i lartë i intelektit.
Nëse analizojmë strukturën e konfliktit njerëzor, shohim se ai nuk lind nga mungesa e ideve, por nga tepria e bindjeve të pakontrolluara. Një bindje e pathyer është një burg për mendjen.
Në sspekti psikologjik, ne mbrojmë mendimet tona sikur të ishin pjesë e trupit tonë. Kur dikush na kundërshton, truri ynë e interpreton si sulm fizik. Këtu fillon konflikti. Shoqëria moderne e ka kthyer "mendimin ndryshe" në një fushëbetejë. Ne tolerojmë vetëm atë që na ngjan. Por toleranca e vërtetë nuk është të durosh atë që pranon; është të respektosh ekzistencën e asaj që e konsideron gabim. Nëse fëmijës i mësojmë se "bindja jote është një mjet për të kuptuar botën, jo për ta sunduar atë", ne kemi krijuar arkitektin e parë të paqes.
Në fund të ditës, kur zhurmat e debateve fashiten, mbetet pyetja: A jemi më të pasur se në mëngjes?
Nëse kemi mbrojtur me dhunë një bindje të gabuar, jemi më të varfër. Nëse kemi dëgjuar një mendim që na ka sfiduar, jemi rritur.
Paqja nuk vjen nga uniformiteti i mendimit. Paqja vjen nga vetëdija se e drejta ime për të folur është e barabartë me detyrimin tim për të dyshuar te vetja. Konflikti vdes aty ku lind përulësia intelektuale. Vetëm atëherë, mendimi ndryshe nuk është më një kërcënim, por një dritare tjetër në të njëjtën shtëpi njerëzore.
(126)
Për çfarë të shkruash...
Për çfarë të shkruash kur jemi një popull që prodhon mashtrime dhe më pas i beson?
Për çfarë të shkruash kur jemi një popull i cili shet diploma për të shkatërruar të ardhmen?
Për çfarë të shkruash kur jemi një popull i cili e vret inteligjencën me anë të mjerimit Migjenian?
Për çfarë të shkruash kur jemi një popull i cili merret me histori të lashta për të nxitur luftë,ndërkohë nuk jemi të aftë të shkruajmë historinë e sotme duke nxitur paqen?
Për çfarë të shkruash kur jemi një popull i cili i djeg librat në turrën e druve për të përhapur fanatizmin sektar?
Për çfarë të shkruash kur jemi një popull i cili vret vendin e tij për interesat e kulishëve të Rusisë dhe Evropës?
Për çfarë të shkruash kur jemi një popull i cili dashurinë e sheh si degjenerim dhe degjenerimin si kulturë?
Për çfarë të shkruash kur jemi një popull i cili është një zjarr për atdheun por një tym për jetën e tyre?
Për çfarë të shkruash kur jemi një popull i cili fle gjumë për hallet e tyre dhe zgjohet për interesat e bandave në qeveri?
Për çfarë të shkruash kur jemi një popull i cili tallet me vetveten dhe qan kur qeshin të tjerët me ne?
Për çfarë të shkruash kur jemi një popull i cili është shumë i pasur por jeton në varfëri?
Për çfarë të shkruash kur jemi një popull i cili është i lashtë por pa popullsi?
Çfarë t'i thuash një populli kur e di mirë gjendjen e tij por nuk bën asnjë përpjekje për të ndryshuar këtë gjendje?
Çfarë të thuash më kur s'ka më gjë për të thënë?
Për çfarë të shkruash më, kur boja e penës sime është thjesht një pikë gjaku në oqeanin e apatisë suaj? Kur fjalët e mia përplasen pas mureve të shurdhër të një kështjelle që po kalbet nga themelet, ndërsa ju rregulloni perdet e dritareve që të mos shihni rrënimin jashtë?
Për çfarë të shkruash kur jemi një popull që puth dorën që e fshikullon dhe pështyn fytyrën që guxon t'i thotë të vërtetën? Jemi bërë mjeshtër të një teatri absurd, ku aktori kryesor është servilizmi dhe regjisori është injoranca. Ne nuk jemi më njerëz, jemi thjesht hije që zvarriten pas mbetjeve të një lavdie të lashtë, duke harruar se me hi nuk mund të ndezësh zjarrin e së ardhmes.
Kjo është liri e gjymtuar sepse ne flasim për liri ndërkohë që jemi skllevërit më të bindur të lakmisë sonë. Kemi thyer prangat e hekurta vetëm për të farkëtuar zinxhirë prej ari të rremë.
Për çfarë të shkruash kur altari ynë i shenjtë është bërë ekrani i telefonit dhe adhuruesit janë injorantët me veshje luksoze? Ne adhurojmë ambalazhin dhe urrejmë përmbajtjen.
Jemi bërë një vend që i ngjan një shtëpie pa kulm, ku të rinjtë ikin si zogjtë shtegtarë, por me ndryshimin e vetëm se ata nuk kthehen më kur vjen pranvera. Këtu pranvera është vrarë nga dimri i gjatë i korrupsionit shpirtëror.
Për çfarë të shkruash kur inteligjenca shihet si sëmundje ngjitëse dhe budallallëku si virtyt kombëtar? Ne kemi zëvendësuar librat me thashethemet e kafeneve, ku politika e ditës përtypet bashkë me llumin e kafesë, ndërkohë që dinjiteti na rrëshqet nga duart si rëra.
Ne jemi ata që bërtasim 'Rroftë Atdheu!' ndërsa i vëmë kazmën rënjës së tij çdo mëngjes me heshtjen tonë, me votën tonë të shitur për një thes miell, me shpirtin tonë të dhënë me qira te djalli i radhës.
Jemi një popull që e ka kthyer shpirtëroren në pazar dhe fenë në mjet për të mallkuar tjetrin. Për çfarë të shkruash kur sytë tanë nuk shohin më dritën e arsyes, por vetëm shkëlqimin e rremë të pushtetit? Ne jemi bërë kritikë të botës, por jemi analfabetë të vetvetes.
Për çfarë të shkruash kur nënat tona rrisin fëmijë për t’i dërguar si "mish për top" në skelat e botës, ndërsa këtu toka djersitet nga harresa? Ne jemi një popull që vdes për pak vëmendje të huaj, por nuk ka asnjë thërrime dashurie për vëllanë që ka në krah.
Nuk ka më asgjë për të thënë, sepse fjalët janë bërë të skaduara si ilaçet që na shiten nëpër farmaci. Ne nuk kemi nevojë për shkrimtarë, kemi nevojë për zgjim nga vdekja klinike morale. Jemi një trup që merr frymë, por një shpirt që ka dhënë shpirt kohë më parë.
Po shkruaj për ty, që e lexon këtë dhe ndjen një thumbim në ndërgjegje, por nesër do të bësh përsëri të njëjtën gjë: do të ulesh kokën, do të mbyllësh sytë dhe do të presësh që dikush tjetër të shpëtojë mbytjen tënde.
Çfarë të thuash më? Kur edhe lotët tanë janë bërë plastikë, dhe dhimbja jonë është bërë një postim në rrjete sociale që zgjat sa një "like".
Ne gërmojmë plagë që nuk mbyllen, aty ku qelbi i harresës ka zënë vendin e gjakut të pastër...
Për çfarë të shkruash kur shkolla nuk është më tempull, por një thertore e mendimit të lirë? Kemi krijuar një fabrikë që prodhon "intelektualë" me rrip sigurimi, njerëz që dinë të lexojnë shkronjat por janë analfabetë të kuptimit. Ne shesim diploma si të ishin kuponë ushqimorë, duke harruar se një popull që blen dijen, e ka shitur tashmë lirinë.
Ne i rreshtojmë fëmijët tanë në banka si ushtarë të një lufte që e kanë humbur pa filluar. I mësojmë të binden, jo të pyesin; i mësojmë të kopjojnë, jo të krijojnë.
Për çfarë të shkruash kur mësuesi, ai që duhej të ishte pishtari, është kthyer në një lypës votash për partinë, duke u dridhur për një vend pune ndërsa përpara tij ulen vrasësit e ardhshëm të shpresës?
Jemi plot me "Doktorë" e "Profesorë" që nuk kanë shkruar asnjë rresht që t’i rezistojë kohës, por që kanë mbushur bibliotekat me plagjiaturë, duke vjedhur mendjen e tjetrit sepse e tyrja është një shkretëtirë ku nuk mbin asnjë ide.
Për çfarë të shkruash kur jemi bërë kameleonë të dëshpëruar në kërkim të një ngjyre që nuk është e jona? Ne flasim gjuhë të huaja me krenari ndërsa shqipen e masakrojmë me barbarizma, duke e kthyer gjuhën në një zhargon rruge. Jemi bërë "evropianë" në dukje, me makina luksoze në rrugë me gropa, por me një mentalitet mesjetar që na mbyt në çdo hap.
Ne jemi ata që mohojmë rrënjët për të ngrënë frutat e huaja, duke mos kuptuar se pema pa rrënjë është thjesht dru zjarri për oxhakun e tjetrit.
Për çfarë të shkruash kur shpirti është bërë një treg i hapur ku gjithçka ka një çmim, por asgjë nuk ka vlerë? Ne e shohim tjetrin si një mjet për t'u ngjitur, si një shkallë drejt një suksesi të rremë. Dashuria nuk është më sakrificë, është një transaksion bankar; miqësia nuk është më besë, është një aleancë interesi që zgjat sa të mbarojë interesi i radhës.
Ne jemi populli që qan nëpër filma turq, por rreh gruan në shtëpi. Ne jemi ata që postojmë thënie filozofike në rrjete sociale, ndërsa fqinjin e lëmë të vdesë për bukë. Kjo është skizofrenia jonë kombëtare: një maskë prej engjëlli mbi një fytyrë që po kalbet nga egoizmi.
Për çfarë të shkruash kur ne nuk duam zgjidhje, por duam thjesht të ankohemi? Ne jemi dashuruar pas rolit të viktimës. Fajin e ka bota, fajin e ka historia, fajin e ka Amerika, Turqia, Greqia, Serbia, Rama, Berisha, Meta, fajin e ka fati... por asnjëherë nuk e drejtojmë gishtin nga vetja.
Turpi më i madh nuk është zhurma e të këqijve, por heshtja e atyre që dinë. Ata që fshihen nëpër qoshet e tyre të rehatisë, duke parë se si shtëpia po merr flakë, dhe ngrohin duart në atë zjarr.
Jemi bërë një popull që pret "mënanë nga qielli", që pret që ndryshimi të vijë nga jashtë, ndërsa brenda nesh kultivojmë vetëm zili për atë që guxon të ngrejë kokën.
Ne jemi si një ekuipazh që po shpon fundin e anijes së vet, me shpresën se do të mbytet vetëm kabina e tjetrit. Nuk e kuptojmë se kur anija shkon në fund, deti nuk pyet kush kishte biletën e klasit të parë dhe kush ishte në hambar.
Për çfarë të shkruash kur jemi një popull që ka humbur busullën morale dhe tani ecën rreth e rrotull në një rreth vicioz, duke i quajtur plagët tona "shenja trimërie"?
Për çfarë të shkruash, kur altari i mendimit është pushtuar nga tregtarët e vjetër të mjegullës, që paketojnë helmin si shërim dhe narcizmin si filozofi?
Për çfarë të shkruash, kur pena nuk është më penel që pikturon të vërtetën, por një fitil që ndez barutin e egos sonë të sëmurë? Ne jemi një popull që ushqehemi me "pseudos" - pseudopolitikë, pseudoart, pseudoshtet - dhe në këtë mes, pseudo-shkrimtarët janë thjesht hienat që hanë mbetjet e një shpirti kolektiv që po jep shpirt.
Për çfarë të shkruash kur masat rendin pas emrave që u gudulisin plagët, që u thonë se janë "të mëdhenj" ndërkohë që po zvogëlohen çdo ditë e më shumë? Shkrimtarët e oborreve dhe të salloneve televizive nuk shkruajnë për të ndriçuar, por për të provokuar verbërinë. Ata shesin barut në një shtëpi ku zjarri i sherrit është ndezur që në oxhak.
Libri nuk është më një dritare, por një pasqyrë e deformuar ku shqiptari sheh veten ashtu siç do: trim pa betejë, i ditur pa libër, dhe viktimë pa xhelat.
Për çfarë të shkruash kur autori nuk kërkon të kuptojë botën, por kërkon që bota t’i falet egos së tij? Ata luajnë me nervin tonë nacionalist, me traumat tona historike, duke i fërkuar ato derisa të dalë gjak, vetëm për të shitur edhe një kopje më shumë të mjerimit të tyre intelektual.
Për çfarë të shkruash kur ekrani është bërë shiringa e përditshme e çmendurisë? Ne konsumojmë debate që i ngjajnë përleshjeve të gladiatorëve në Romën e lashtë, ku gjaku që derdhet nuk është fizik, por moral. Media jonë është një makinë që bluan dinjitetin dhe nxjerr si produkt "shikueshmërinë" e turpit.
Ne jemi populli që admiron zhurmën dhe urren heshtjen reflektuese. Ne duam ulërimën e pseudo-shkrimtarit sepse ajo na mbyt zërin e ndërgjegjes që na thotë se jemi duke rënë në humnerë.
Për çfarë të shkruash kur dhimbja Migjeniane nuk ka më as leckat e dikurshme, por është veshur me Gucci të rremë? Ne kemi kaluar nga varfëria e bukës te varfëria e kuptimit. Sot, mjerimi nuk është te barku i zbrazët, por te koka e mbushur me mbeturina teknologjike dhe ambicie boshe.
Ne jemi një popull që "jeton" në profilin e tjetrit dhe vdes në realitetin e vet. Çdo postim është një klithmë për vëmendje, një provë që ekzistojmë në një botë që na ka fshirë nga lista e qenieve mendimtare.
Ne kemi ngritur në piedestal ata që duhet të ishin në harresë. Kemi bërë heronj ata që vodhën të ardhmen tonë dhe kemi bërë tradhtarë ata që guxuan të na tregonin rrugën e drejtë.
Ne jetojmë në këtë vend si në një shtëpi me qira, ku nuk na intereson nëse çatia pikon apo nëse muret po rrëzohen. "Vetëm të shtyj edhe sot," thotë shqiptari, ndërsa vjedh tullën e fqinjit për të mbushur vrimën e vet. Jemi bërë vjedhës të vetvetes.
Për çfarë të shkruash kur inteligjenca jonë është kthyer në një "aplikacion" që shërben vetëm për të gjetur mënyrën si të mashtrojmë sistemin, si të korruptojmë fatin, si të dalim mbi tjetrin edhe nëse duhet t’i shkelim mbi qafë?
Nuk ka më vend për eufemizma. Ky nuk është një tranzicion, kjo është një vetëvrasje e ngadaltë kolektive. Për çfarë të shkruash kur lexuesi kërkon barut për t'i vënë flakën fqinjit, dhe jo ujë për të shuar etjen e shpirtit?
Ne jemi populli që feston humbjet si fitore dhe që e quan tradhtinë "shkathtësi". Ne jemi ata që i thonë të diturit "budalla" dhe të pasurit me gjak "zotëri".
Për çfarë të shkruash kur ky popull lexon pseushkrimtarë si Ben Blushi që shet barut për egon e shqiptarëve që e kanë zjarrin e konflikteve gati për çdo rast?
Çfarë të thuash më? Kur fjalët e mia nuk janë asgjë tjetër veçse një autopsi e një kufome që ende beson se po kërcen. Për çfarë të shkruash, kur e di që pasi ta lexosh këtë, do të kthehesh përsëri te libri i rradhës i atij që të shet barut, sepse e vërteta të djeg, ndërsa gënjeshtra të ngroh?
Çfarë të thuash më? Kur edhe kjo thirrje e imja do të tretet në rrjedhën e pafundme të informacioneve të kota, dhe ti do të vazhdosh jetën tënde sikur asgjë nuk ka ndodhur. Për çfarë të shkruash kur e di që fjala ime është vetëm një shkrepëse e ndezur në një uragan?
