Në qoftë se sot një filozof déshiron të léré të kuptojmé se nuk është spektik (shpresoj qe kjo të jetë nxjerré nga përshkrimi i porsa béré për shpirtin objektiv!), ai nuk do të gjejë asnjë njeri i cili ka për t'i bërë nderin që ti japë të drejtë; ai do ta véshtrojé me shumë druajtje dhe do të dëshironte ta pyeste për shurné gjéra. Po, qé nga ky çast e në vazhdim, nga dégjuesit e frikésuar, të cilet tani gjenden me shumicë, ai do të mendohet si i rrezikshëm. Në mospranimin e tij të skepticizmit, ata kanë përshtypjen sikur dégjojnë nga larg një lloj zhurme të keqe e të rrezikshme, thua se në ndonjë vend po provohej një eksploziv i ri, një dinamit i shpirtit, ndoshta një nihilizëm rus i shpikjes sẽ re, një pesimizēm vullnetmirë, i cili jo vetëm thotë dhe dëshiron jo-në, por (mendim i tmerrshém!) bến jo-në. Kundër kësaj specieje të "vullnetit të mire", një vullnet me mohim të vérteté veprues të jetës, sot, siç thonë të gjithë, nuk gjendet asnjë gjumëndjellës më i mirë dhe qetësues i skepticizmit, as hashashi-skepticizém delikat, i dashur, gjumendjellës; dhe mjekët e kohës sot porositin deri edhe Hamletin kundër "shpirtiť" dhe zhurmimit të tij të nëndheshëm. "A nuk u kanë
gjëmuar veshët deri tani nga zhurma të rrezikshme?" thotë skeptiku nên petkun e mikut të qetësisë, gati si një lloj i policit të sigurimit publik. "Kjo 'jo' e nëndheshme është e tmerrshme!
Mbani më në fund qetësi, o urithé pesimiste!" Në të věrtetë skeptiku, kjo krijesë delikate, trembet me shume lehtësi, vetëdija e tij éshtë përgatitur të dridhet perpara çdo jo-je, dhe madje edhe ec përpara çdo po-je të vendosur dhe të forté, dhe i dégjon ato gati si një kafshim. Po dhe jo! I mendon në kundérshtim me moralin; përkundrazi ndien kënaqësi ta festojë virtytin e vet me shmangien fisnike, psh : duke thëné bashkë me Montanjin': “Ku ta di unë?" Ose bashkë me Sokratin "Sdi gjë, nuk di asgje". Ose: “Këtu nuk kam besim, kétu për mua nuk ka asnjé derë të hapur. Ose: "Po edhe në qoftëse éshté e hapur, çfaré dobie ka sé hyj menjëhere?" Ose vazhdojmë më tej "Kujt i vlejné té gjitha hipotezat e parakohshme? Të mos bésh asnje hipotezë fare mirë mund te jeté dicka e këndshme. A ju duhet me té vérteté té drejtoni menjëheré diçka që është përthyer? A ju duhet të zini patjetér vrimé me pak shtupe? Nuk ka kohe? Ndoshta koha nuk ka kohế?
O racé djajsh, nuk mund të prisni aspak? Edhe e panjohura ka pamjen e saj, edhe Sfinksi është një Circe, edhe Circeja ishte filozofe". Késhtu ngushellohet një skeptik, dhe është e vërtetë që ai ka nevojé pér pak ngushellim. Skepticizmi, në të vērtetë, është shprehja shpirtërore e njéfarë karakteristike të larmishme fiziologjike, e cila në gjuhën e zakonshme quhet dobësi nervash dhe
brishtësi, ajo shfaqet çdo herë që kryqëzohen në mënytë vendimtare dhe të papritur raca ose klasa shoqërore të ndara për një kohë të gjatë midis tyre. Në brezin e ri, i cili në të njëjtën kohë trashëgon në gjak masa dhe vlera të ndryshrme, gjithçka është shqetësim, tronditje, dyshim, përpjekje; forcat më të mira bëhen pengesë, vetë virtytet nuk lejojnë rritje e përforcim të ndërsjellé, trupit dhe shpirtit i mungon drejtpeshimi, rendésia, siguria pingule. Por ajo që sëmuret më shumë ne kryqëzíme të tilla dhe zveténohet është vullneti: madje ato nuk e njohin më pavarësinë e vendimit, bujën e guximshme të kënaqësisë sẽ déshirës, dyshojnë për “lirinë e vullnetit", deri edhe në ëndrrat e tyre. Evropa jonë e sotme, teatrí í një eksperimenti të pakuptim i një përzierjeje rrënjësore të klasave shoqërore dhe për pasojë të racave, është pra skeptike në të gjitha nivelet e thellésisë dhe të lartësisë, herë-herë me atë skepticizëm të lëvizshëm që kërcen me padurim đhe pa turp nga njëra degë në tjetrën, herë-herë me atë zymtěsi si një re të ngarkuar me pikëpyetje dhe shpesh të ngopur deri në vdekjen e vet nga vullneti i saj! Paralizë e vullnetit: ku nuk gjendet e ulur sot ky gjymtim? Dhe shpesh edhe si éshté lustruar! Sa shumë është lustruar në mënyrë joshëse! Për këtë sémundje jané veshjet më të bukura gjithë salltanet dhe gënjeshtër, dhe, për shembull, pjesa më e madhe e asaj që vihet në vitrinë si “objektivitet", "karakter shkencor" l'art pour l'art, "njohja e pastër pa qëllim" është skepticizëm i pispillosur dhe paralizë e vullnetit : une kam ndër mend ti bëj ballë kësaj diagnoze të sēmundjes evropiane.
Në Evrope semundja e vullnetit është e shpërndarë në mënyre jo të njëtrajtshme: shfaqet më shumë dhe më e larmishme atje ku kultura ka hedhur rrenjë prej shumë kohësh; ajo zhduket në masën në të cilën "barbari" vazhdon të vlerësojë ende, ose përsēri, të drejtën e vet poshtë rrobave të lëshuara të kulturës perēndimore. Prandaj, ashtu si mund të kuptohet me lehtësi dhe të preket me dorë, gjërat janë kështu në Francen e sotme, ku vullneti është i sëmurë më rēndë; dhe Franca, e cila gjithmonë ka pasur një aftësi prej mjeshtri për të shndërruar edhe përmbysjet më shkatërrimtare të shpirtit të saj në përmbysje magjepsëse dhe joshëse, tregon pikërisht sot, si shkollë dhe shpjegim i çdo magjie të skepticizmit, epërsinē e saj kulturore mbi Evropën.
Franca për të dashur, domethënë për ta dashur për një kohë të gjatë një vullnet, është tashmë pak më e fortë në Gjermani dhe përsëri pak më e fortë në Gjermaninë e veriut se sa në atë qendrore, në mënyrë të ndjeshme më e fortë në Angli, Spanjë dhe Korsikë, atje e lidhur me gjakftohtësinë, këtu me kokëfortësinë (për të mos folur për Italinë, e cila është tepër e re që të ketë mundësi të dijë atë që do dhe që më
parë duhet të tregojë se di të dojë), por ēshtë më e fortë dhe mahnitëse në atë perandori të pafund të ndërmjetme në të cilën Evropa derdhet pērsēri në Azi, domethënë në Rusi. Atje forca për të dashur prej shumë kohësh është lënë mënjanë dhe është grumbulluar, atje vullneti pret (nuk dihet nëse si vullnet mohimi apo pohimi) në mënyrë kërcënuese që të çlirohet për tu huazuar nga fizikanēt e sotëm parulla e tyre.
Me qëllim që Evropa të çlirohet nga rreziku i saj më i madh nuk do të duhet të jenë të nevojshme vetem luftrat indiane dhe ngatërresat aziatike, por shembje të brendshme, shpërbërja e perandorisë në trupa të vegjël dhe mbi të gjitha përhapja e marrëzisē parlamentare, përfshi deryrimin për secilin që ta lexojë gazetën sē bashku me mëngjesin.
Nuk e them duke e shpresuar: mua do të më dukej më e pëlqyeshme e kundērta! E kam fjalen për një shtim të tillë të rrezikshmërisë së Rusisë sa ta bindë Evropën të vendosē për t'u bërë po aq e rrezikshme, domethënë për të pasur një vullnet, me anë të një kaste të re mbretëruese mbi Evropë, një vullnet jashtëzakonisht të tmerrshëm pikërisht në
gjendje për të caktuar qëllime përtej mijëvjeçarëve, në mënyrë që më fund komedia e zvarritur për një kohë të gjatë e shteteve të saj të vegjël, si dhe shumëllojshmëria e saj e vullneteve sa dinastike aq demokratike, të arrinte në një përfundim. Mbaroi koha e politikës së vogël, tani shekulli i ardhshëm do ta sjellë luftën për sundim mbi tokë, do të sjellë detyrimin për politikën e madhe.
