Perderisa gjithmonë mund të kemi të bëjmë me mirënjohjen ndaj shpirtit objektiv (po kush nuk ka qenë të paktën një herë i ngopur për vdekje nga i gjithë subjektivizmi dhe nga ipsizmi ¹ i tij i mallkuar) megjithatë në fund të fundit duhet të mësojmé të jemi të kujdesshëm edhe ndaj mirënjohjes vetjake dhe t'i vëmë fre teprimit me të cilin kohet e fundit festohen heqja dorë nga unë dhe deporsanilizimi i shpirtit si qellim në vetvete, si çlirim dhe qartësim në të njejtén kohë: është ajo që në fakt e ka zakon të ndodhe në brendësi të shkollës pesimiste, e cila gjithashtu ka arsye të shumta për t'i bërë nderet më të mëdhaja "njohjes së painteres". Qenia njerëzore objektive që nuk mallkon dhe nuk shan më si pesimisti, i dituri i përkyer, tek i cili insuinkti shkencor, pas mijëra dëshimesh të plota dhe të pjesshme, arrin më në fund lulëzimin e plotë dhe lulimin, me siguri është mjeti më i çmuar që ekziston: por duhet të jetë në dorën e një më të fuqishmi. Eshtë vetëm një mjet,themi ne, është një pasqyrë nuk është "qëllim në vetvete". Në të vërtetë njeriu objekiv është një pasqyrë, i mësuar sidomos ti nënshtrohej asaj që do që të njihet, pa dëshirë tjetër veç asaj që jep njohja, "pasqyrimin'":
ai pret që të arrījë diçka dhe shpaloset pastaj me kujdes në mënyrë që mbi sipërfaqen dhe lēkurēn e tij të mos humbasin as edhe gjurmët e lehta dhe rrëshqitja e vlerave si hije. Ajo që ngelet tek ai si "njëri" i duket rastēsore, shpesh e padrejtë, edhe më shpesh shqetësuese: aq sa i është bērë atij vetë një kalim dhe një pasqyrim i pamjeve dhe i ngarjeve të huaja. Të mos harrohet "në vetvete" me mundim, jo rrallë në mënyrë të parregull; me lehtësi merret për një tjetër, gënjehet për nevojat e veta të ngutshme dhe vetëm në këtë plan është i trashë dhe i
pakujdesshēm. Ndoshta mundohet nga shëndeti ose nga shpirtvogëlsia dhe nga pamja e mbyllur e gruas dhe e miqve, ose nga mungesa e shokéve dhe e shoqërisë po, ai u detyrua të mendojë mbi mundimin e vet, por më kot ! Prej kohësh mendimi i tij endet drejt rastesh më të përgjithshme dhe nesër ka për të ditur pak po aq sa dje për mundësine e të ndihmuarit. Ai ka humbur seriozitetin për vetveten, por edhe kohën; eshte i qetë jo nga mungesa e vështirësisë, por sepse i mungojnë gishtat dhe ndjeshmëria për mundimet e veta. Tërheqja e zakonshme përpara çdo gjëje dhe përvoje, mikpritja e shkelqyer dhe pa paragjykime, lloji i tij prej dashamirësie të parespektueshme, prej shkujdesjeje të rrezikshme për po-në dhe për jo-në : ah, ka mjaft raste në të cilat është i detyruar të
paguajë këto virtyte të tij ! Por sidomos si qenie njerëzore bëhet, madje edhe me tepër lehtësi, njeri i vdekur i këtyre virtyteve. Në qoftë se i kërkohet dashuri dhe urrejtje, unë nënkuptoj dashuri dhe urrejtje ashtu si i konceptojnë Zoti, ai do të bëjë atë që Do dhe do të japë ate qe Do me drejtësi.
Por nuk duhet të habitemi në qoftë se nuk është shumë i brishtë, i diskutueshëm dhe i kalbur, sepse pikërisht në këto raste do të shfaqet i rremë,një zot i rremë.
Dashuria e tij është e kërkuar, urrejtja e tij është e sajuar dhe më shumë një provë force, një kotësi e vogël dhe tepri. Ai është i vërtetë vetëm në masën në të cilën i lejohet të jetë objektiv; është ende "natyra" dhe "e natyrshmja" vetëm në totalitarizmin e tij të kulluar. Shpirti i tij pasqyrues dhe pasi është lëmuar përjetësisht nuk di më të pranojë, nuk di më të mohojë; ai nuk urdheron, ai as që shkatërron. "Unë nuk përçmoj puthuajse asgjë" thotë ai
bashkë me Laibuicin: të mos lihet pas dore dhe të mos nënvleftësohet asgjë ! Ai nuk është as një qenie njerëzore model; nuk paraprin as ndjek ndonjë; zakonisht vendoset tepër larg që të mundë të ketë arsye për të zënë vend midis së mirës dhe së keqes. Në qoftë se shkëmbehet për një kohë shumë të gjatë me filozofët, me rritësin perandorak dhe me dhunuesit e kulturës, atij i janë bërë ndere të tepruara dhe është lënë në heshtje për atë që tek ai është thelbësore: ai është një mjet, një
copë skllavi, edhe pse me siguri lloji më i lartë i skllavit. Por në vetvete nuk është asgjë: presque rien( fr)!
Qenia njerëzore objektive është një mjet, nje mjet matjeje dhe një kryevepër pasqyruese e çmuar, lehtësisht e prishshme dhe e errësueshme që rajtohet me vëmendje dhe nderohet por nuk është një qëllim, një derë apo një ngjitje, nuk është një qenie njerézore plotësuese në të cilën përligjet jeta e mbetur, nuk është një përfundim dhe aq më pak një fillim, një brez, një shkak i parë, nuk është aspak i fortë, i fuqishém, i bazuar mbi vetveten, që déshiron të sundojë, shumë më tepër vetém një vazo me forma delikate, të fryra,të holla, të ndryshueshme, që ende duhet të presë një permbajtje dhe lende çfarédo "për të marrë forma" të pérshtatshne për të : zakonisht një qenie njerëzore pa lëndë dhe përnbajtje, një qënie njerëzore "vetveten". Per pasojë éshtë asgjé pér gratë në thonjëza.
1) Ipsizmi (nga iso dixit-(ka thënë ai) - shprehje e përdorur nga filozofët skolastikë që përmendnin shpesh Aristotelin, ndërsa tani përdoret per të ironizuar ata që vazhdinisht u referobhen të tjeréve për çdo gjë.
