Niçe 50

Unë ngul këmbë që më në fund të mos ngatërrohen punëtorët e filozofisë dhe në përgjithësi njerëzit e shkencës me filozofët, sepse pikërisht në këtë fushë t'i jepet me saktësi “secilit të tijën" dhe jo tepër atyre, ndërsa këtyre tepër pak. Për edukimin e filozofit të vërtetë mund të jetë e nevojshme që ai të kalojë përmes të gjitha këtyre fazave në të

cilat ndalen shërbëtorët, shkencëtarët punëtorë të filozofisë, në të cilat kanë qenë të detyruar të ndalen; ai vetë ndoshta duhet të ketë qene dhe

kritik, dhe skeptik, dhe dogmatik, dhe historian dhe, përveç kësaj, poet dhe koleksionist, udhëtar dhe zgjidhës enigmash, dhe moralist e  "shpirt i lirë", dhe pothuajse gjithçka për të përshkuar rrethin e vlerave njerëzore dhe të ndjenjave me vlerë, për të qenë në gjendje për të vështruar, me shumë sy dhe shumë vetëdije, nga lart drejt çdo largësie, nga thellësia drejt çdo lartësie, nga skaji drejt çdo hapësire. 

Por të gjitha këto janë vetëm kushte paraprake të detyrës së tij: vetë kjo detyrë kërkon tjetrën, kërkon krijimin e vlerave. Ata punëtorë té filozofisë, sipas modelit të zgjedhur të Kantit dhe të Hegelit, duhet të vendosin dhe të mbajnë në formula njëfarë rasti të madh në fjale me vlerésime, domethënë me vlerësime të lashta të vlerave, të bëra tani mbizotëruese, dhe që për njëfarë periudhe quhen "e vërtetë", qoftë në mbretërinë e logjikës qoftë në atë të politikës (morale) ose të artit. Këtyre kërkuesve u takon të bëjnë të qartë, të kuptueshme, të prekshme, të përdorshme gjithë sa ka ndodhur dhe ka qenë vlerësuar deri më sot, të shkurtojnë çdo gjë të gjatë, edhe "kohën" dhe të pushtojnë gjithë të kaluarën: një detyrë e pafund dhe mahnitëse nën shërbimin e së cilës çdo krenari e hollë, çdo vullnet këmbëngulës me siguri do të ketë mundësi të gjejë kënaqësi. Megjithatë filozofët e vërtetë janë njerëz që urdhërojnë dhe bëjnë ligje; ata thonë: "Duhet të jetë kështu!", ata vendosin më parë ku dhe me ç'qëllim të qenieve njerëzore, duke caktuar radhën për punën paraprake të të gjithë punëtorëve të filozofisë, të të gjithë pushtuesve të së kaluarës; ata kapin tani me dorë krijuese të ardhmen, dhe gjithçka që është dhe që ishte u shërbën atyre dhe si mjet, dhe si vegël, dhe si çekan. 

"Njohja" e tyre është të krijojnë, krijimi i tyre është të bëjnë ligje, vullneti i tyre për të vërtetën është vullnet për pushtet. A ka sot filozofë të tillë? A ka pasur vallë filozofë të tillë? A duhet të ketë filozofë të tillë?...

Sokrati

Sokrati ka thënë : " Unë me siguri di një gjë, që nuk di asgjë ! " 

Me këtë thënie nuk ka dashur të thotë se njeriu është plotësisht injorant por ka dashur të thotë se njeriu nuk mund të jetë plotësisht i ditur.

Dmth ne nuk mund të dimë gjithçka, nuk mund të kemi dituri të plotë rreth një gjëje apo të jemi të sigurt se kemi arritur një dituri të qartë.

Thënia e tij e famshme e shpreh më së miri këtë gjendje : " Njih vetëveten ". Në këtë thënie e cila të nxit të merresh gjatë gjithë kohës me veten ka shumë dobi dhe urtësi, një thënie e cila na bën të ndjehemi të paditur gjatë gjithë kohës por edhe ta kërkojmë diturinë derisa të kemi frymë.

Atëherë,pse nuk merremi të gjithë me veten tonë duke e përsosur çdo ditë e më shumë botën e dijes sonë!?

Pse nuk e largojmë atë egoizëm që të nxit të merresh me injorancën e tjetrit duke e shfaqur veten se qenke më i dituri vetëm e vetëm për ta poshtëruar atë njeri !? 

A është ky qëllimi i dijes tënde? Që të poshtërosh tjetrin ngaqë është i paditur!? 

A nuk është dituria derë e fisnikërisë e cila i trajton të gjithë sipas kapeles që ka !?

Niçe 49

Pra, meqë ndonjë pjesë në përfytyrimin e filozofëve të së ardhmes tẽ bên të hamendësosh që duhet të jenë skeptikë, në kuptimin që kemi përmendur tani së fundi, me këtë do të kujtohej vetëm një karakteristikë e tyre, dhe jo ata vetë. Me të njëjtën të drejtë do të mund të bëja që të më kërkonin kritikët, dhe me siguri ata do të bëhen njerëz të eksperimenteve. Përmes emrit me të cilin kam guxuar t'i pagëzoj, kam nënvizuar në mënyrë të qartë eksperimentimin dhe kënaqësinë

e eksperimentimit; kjo i detyrohet faktit që, si kritikë në trup dhe në shpirt, ata mos vallë duan ta përdorin eksperimentimin në një kuptim

të ri, ndoshta më të gjerë, ndoshta më të rrezikshëm? Në pasionin e tyre për njohjen mos vallë ata duhet të vazhdojnë me përpjekje më

të çmendura dhe më të dhimbshme se ato të pranueshme për shijen e zhburrnuar të një shekulli demokratik? Nuk ka dyshim, këta njerëz

të ardhshëm nuk do të mund të bëjnë pa ato karakteristika të ashpra dhe jo të parrezikshme që i dallojnë kritikët nga skeptikët: dua të them sigurinë e masave të vlerave, zbatimin e vetëdijshëm të një njësie metode, guximin e zgjuar, aftësinë për të qëndruar të vetëm dhe për të qenë të përgjegjshëm! Po, ata dallojnë në vetvete një kënaqësi për të thënë jo dhe të copëtojnë dhe njëfarë mizorie me mend në kokë që di të përdorë thikën me siguri dhe shkathtësi edhe në qoftë se zemra pikon

gjak. Do të jenë më të ashpër (dhe ndoshta jo gjithmonë vetëm kundër vetvetes) se sa nuk do të donin të ishin individë njerëzorë; ata nuk do

ta ushtrojnë “të vërtetën" sepse “u pëlqen" atyre apo i "lartëson" apo i "ngazëllen"; do të jetë shumë më i kufizuar besimi i tyre në faktin që "e vërteta" të sjellë kënaqësi të tilla për ndjenjën. Ata shpirtra të vrazhda do të buzëqeshin në qoftë se ndonjëri përpara tyre thotë: “Ai mendim më ngre lart dhe si mund të mos jetë i vërtetë?" Ose.: "Ajo veper më ngazëllen, si mund të mos jetë e bukur?" Ose: “Ai artist më çon peshë, si mund të mos jetë i madh?" Ndoshta ata nuk kanë vetëm një buzëqeshje, por një neveri të vërtetë për të gjitha ato lavdërime, ato idealizma, feminilizma, hermafroditizma, dhe kush do të ishte i zoti t'i ndiqte deri në dhomat e fshehta të zemrës së tyre, do ta kish të vështirë të gjente aty synimin për të pajtuar "ndjenjat e krishtera" me "shijen e lashtë" dhe ndoshta madje me "parlamentarizmin kohës (siç duket një shpirt i tillë pajtimi, në shekullin tonë shumë  të pasigurt dhe për pasojë shumë të prirur për pajtimin, shfaqet madje tek filozofët). Këta filozofë të së ardhmes nuk do të mjaftohen të kërkojnë nga vetvetja disiplinë kritike dhe çdo zakon që të çon në pastërtinë dhe rëndësinë në gjërat e shpirtit: mund t'i paraqesin ato madje si një lloj i zbukurimit të tyre, megjithatë pa dashur ende të quhen kritikë për këtë gjë. Atyre nuk u duket turp i vogël ajo digë mbi filozofinë kur shpallet siç duan të bëjnë sot: "Vetë filozofia është kritikë dhe shkencë kritike, dhe asgjë më shumë!" Sado të mundohet ky vlerësim i filozofisë për të pasur miratimin e të gjithë pozitivistëve francezë dhe gjermanë (madje mundet të ketë joshur edhe zemrën dhe shijen e Kantit, të sillet ndër mend titulli i veprave të tij kryesore), megjithatë filozofët tanë të rinj do të thonë që kritikët janë mjet i filozofëve dhe, pikërisht për këtë, si mjet, nuk janë ende shumë larg nga filozofët. Edhe kinezi i madh i Konigsbergut ishte vetëm një kritik.

Niçe 48

Tani për tani dëshiroj të shprehem vetëm me një metaforë, të cilën miqtë e historisë evropiane do ta kuptojnë, për masën në të cilën epoka e re luftarake, në të cilën në mënyrë të dukshme kemi hyrë ne evropianët, ndoshta mund të jetë e përshtatshme edhe për zhvillimin e një lloji tjetër e më të fortë të skepticizmit. Ai entuziasti pa ngurime për granatierët e bukur shtatlartë i cili, si mbret i Prusisë, i ka dhënë jetë një gjeniu ushtarak dhe skeptik (dhe bashkë me të, në fund, atij tipi të ri të gjermanit i porsashpallur në mënyrë fitimtare), babai i dyshimtë, i jashtëzakonshëm i Frederikut të Madh, vetëm mbi një pikë pati ai vetë pamjen dhe kthetrat fatlume të gjenisë: e dinte atë që i mungonte atëherë Gjermanisë dhe cila mangësi ishte njëqind herë më frikësuese dhe më e ngutshme se sa, për shembull, jo mungesa e kulturës dhe e formave shoqërore, dhe mospëlqimi i tij për Frederikun e ri vinte nga frika e një instinkti të thellë. Mungonin burrat, dhe me keqardhjen e tij shumë të hidhur dyshonte që vetë djali i tij nuk ishte sa duhej burrë. Në këtë ai gabohej, por kush nuk do të ishte gabuar në vendin e tij? Ai e shikonte djalin e tij pre të ateizmit, të shpirtit, të mendjelehtësisë së dhënë pas qejfeve të francezëve; në sfond shikonte shushunjën e madhe, merimangën e skepticizmit, dhe ai dyshonte për fundin e pandreqshëm të një zemre që nuk është mjaft e fortë si për të keqen si per të mirën, të një vullneti të thyer që nuk urdhëron më, që nuk eshtë më i zoti të urdhërojë. Por ndërkohë u rrit tek djali i tij ai lloj i rrezikshëm dhe më i fortë i skepticizmit (kush e di se sa e ndihmuar nga urrejtja e babait, pikërisht, dhe nga malli i akullt i një vullneti të braktisur në vetvete?): skepticizmi i karakterit burrëror kokëkrisur i cili është farefis i afërt i gjenisë së luftës dhe i pushtimit dhe që në figurën e Frederikut të Madh bën hyrjen e tij të parë në Gjermani. Ky skepticizëm përçmon dhe megjithatë josh më vete; ai gropos dhe shtie në dorë; nuk beson, por duke bërë këtë gjë nuk humbet; i jep shpirtit liri të rrezikshme, por frenon rreptësisht zemrën: është forma gjermane e skepticizmit e cila, si vazhdim dhe fuqizim shpirtëror të frederikizmit ka nënshtruar për një kohë jo të vogël Evropën ndaj sundimit të shpirtit gjerman, ndaj mosbesimit të saj kritik dhe historik. Në sajë

të karakterit burrëror shumë të pamposhtur dhe të qëndrueshëm të filologëve të mëdhenj dhe kritikëve gjermanë të historisë (të cilët, po të duash, t'i shohësh, në tërësi ishin të gjithë artistë të shkatërrimit dhe të shpërbërjes), pak nga pak dhe me gjithë çfarëdolloj romantizmi, në muzikë dhe në filozofi, u përhap një koncept i ri i shpirtit gjerman në të cilin lulëzoi fort prirja drejt një skepticizmi burrëror: për shembull si guxim i vështrimit, trimëri dhe ashpërsi e dorës që copëton, si vullnet i qëndrueshëm i udhëtimeve të rrezikshme për zbulime, për ekspedita shpirtërore në Polin e Veriut nën qiej të shkretuar dhe të rrezikshëm.

Duhet të kenë qenë motive të fuqishme nëse njerëz me shpirt human, me gjak të ngrohtë dhe të përcipte, kanë bërë shenjën e kryqit pikërisht përpara këtij shpirti: ky shpirt fatalist,ironik,mefistofelik, quan, jo pa të dridhura, Michelet. Por në qoftë se dëshirojmë të dëgjojmë se sa karakteristike është kjo frikë “e burrit" në shpirtin gjerman, përmes të cilit Evropa u rizgjua nga "gjumi i saj dogmatik", të sjellim ndër mend konceptin e dikurshëm që me anë të një karakteri të tillë burrëror u kapërcye, dhe se si pa kaluar ende shumë kohë që kur një grua e burrëruar, me mendjemadhësi të papërmbajtur, mundi të guxojë të lidhë gjermanët në vëmendjen e Evropës si të ëmbël, zemërmirë, te dobět nga vullneti dhe torollakë poetikë. Më në fund, të kuptohet deri në fund habia e Napoleonit kur mundi të takonte Gëten: ai zbuloi atë që për shekuj me radhë ishte marrë me mend për "shpirtin gjerman".

"Voilà un homme!" që donte të thoshte: “Ky është një burrë! Ndërsa unë prisja vetëm një gjerman !"

Niçe 47

Në qoftë se sot një filozof déshiron të léré të kuptojmé se nuk është spektik (shpresoj qe kjo të jetë nxjerré nga përshkrimi i porsa béré për shpirtin objektiv!), ai nuk do të gjejë asnjë njeri i cili ka për t'i bërë nderin që ti japë të drejtë; ai do ta véshtrojé me shumë druajtje dhe do të dëshironte ta pyeste për shurné gjéra. Po, qé nga ky çast e në vazhdim, nga dégjuesit e frikésuar, të cilet tani gjenden me shumicë, ai do të mendohet si i rrezikshëm. Në mospranimin e tij të skepticizmit, ata kanë përshtypjen sikur dégjojnë nga larg një lloj zhurme të keqe e të rrezikshme, thua se në ndonjë vend po provohej një eksploziv i ri, një dinamit i shpirtit, ndoshta një nihilizëm rus i shpikjes sẽ re, një pesimizēm vullnetmirë, i cili jo vetëm thotë dhe dëshiron jo-në, por (mendim i tmerrshém!) bến jo-në. Kundër kësaj specieje të "vullnetit të mire", një vullnet me mohim të vérteté veprues të jetës, sot, siç thonë të gjithë, nuk gjendet asnjë gjumëndjellës më i mirë dhe qetësues i skepticizmit, as hashashi-skepticizém delikat, i dashur, gjumendjellës; dhe mjekët e kohës sot porositin deri edhe Hamletin kundër "shpirtiť" dhe zhurmimit të tij të nëndheshëm. "A nuk u kanë

gjëmuar veshët deri tani nga zhurma të rrezikshme?" thotë skeptiku nên petkun e mikut të qetësisë, gati si një lloj i policit të sigurimit publik. "Kjo 'jo' e nëndheshme është e tmerrshme! 

Mbani më në fund qetësi, o urithé pesimiste!" Në të věrtetë skeptiku, kjo krijesë delikate, trembet me shume lehtësi, vetëdija e tij éshtë përgatitur të dridhet perpara çdo jo-je, dhe madje edhe ec përpara çdo po-je të vendosur dhe të forté, dhe i dégjon ato gati si një kafshim. Po dhe jo! I mendon në kundérshtim me moralin; përkundrazi ndien kënaqësi ta festojë virtytin e vet me shmangien fisnike, psh : duke thëné bashkë me Montanjin': “Ku ta di unë?" Ose bashkë me Sokratin "Sdi gjë, nuk di asgje". Ose: “Këtu nuk kam besim, kétu për mua nuk ka asnjé derë të hapur. Ose: "Po edhe në qoftëse éshté e hapur, çfaré dobie ka sé hyj menjëhere?" Ose vazhdojmë më tej "Kujt i vlejné té gjitha hipotezat e parakohshme? Të mos bésh asnje hipotezë fare mirë mund te jeté dicka e këndshme. A ju duhet me té vérteté té drejtoni menjëheré diçka që është përthyer? A ju duhet të zini patjetér vrimé me pak shtupe? Nuk ka kohe? Ndoshta koha nuk ka kohế? 

O racé djajsh, nuk mund të prisni aspak? Edhe e panjohura ka pamjen e saj, edhe Sfinksi është një Circe, edhe Circeja ishte filozofe". Késhtu ngushellohet një skeptik, dhe është e vërtetë që ai ka nevojé pér pak ngushellim. Skepticizmi, në të vērtetë, është shprehja shpirtërore e njéfarë karakteristike të larmishme fiziologjike, e cila në gjuhën e zakonshme quhet dobësi nervash dhe

brishtësi, ajo shfaqet çdo herë që kryqëzohen në mënytë vendimtare dhe të papritur raca ose klasa shoqërore të ndara për një kohë të gjatë midis tyre. Në brezin e ri, i cili në të njëjtën kohë trashëgon në gjak masa dhe vlera të ndryshrme, gjithçka është shqetësim, tronditje, dyshim, përpjekje; forcat më të mira bëhen pengesë, vetë virtytet nuk lejojnë rritje e përforcim të ndërsjellé, trupit dhe shpirtit i mungon drejtpeshimi, rendésia, siguria pingule. Por ajo që sëmuret më shumë ne kryqëzíme të tilla dhe zveténohet është vullneti: madje ato nuk e njohin më pavarësinë e vendimit, bujën e guximshme të kënaqësisë sẽ déshirës, dyshojnë për “lirinë e vullnetit", deri edhe në ëndrrat e tyre. Evropa jonë e sotme, teatrí í një eksperimenti të pakuptim i një përzierjeje rrënjësore të klasave shoqërore dhe për pasojë të racave, është pra skeptike në të gjitha nivelet e thellésisë dhe të lartësisë, herë-herë me atë skepticizëm të lëvizshëm që kërcen me padurim đhe pa turp nga njëra degë në tjetrën, herë-herë me atë zymtěsi si një re të ngarkuar me pikëpyetje dhe shpesh të ngopur deri në vdekjen e vet nga vullneti i saj! Paralizë e vullnetit: ku nuk gjendet e ulur sot ky gjymtim? Dhe shpesh edhe si éshté lustruar! Sa shumë është lustruar në mënyrë joshëse! Për këtë sémundje jané veshjet më të bukura gjithë salltanet dhe gënjeshtër, dhe, për shembull, pjesa më e madhe e asaj që vihet në vitrinë si “objektivitet", "karakter shkencor"  l'art pour l'art, "njohja e pastër pa qëllim" është skepticizëm i pispillosur dhe paralizë e vullnetit : une kam ndër mend ti bëj ballë kësaj diagnoze të sēmundjes evropiane.

Në Evrope semundja e vullnetit është e shpërndarë në mënyre jo të njëtrajtshme: shfaqet më shumë dhe më e larmishme atje ku kultura ka hedhur rrenjë prej shumë kohësh; ajo zhduket në masën në të cilën "barbari" vazhdon të vlerësojë ende, ose përsēri, të drejtën e vet poshtë rrobave të lëshuara të kulturës perēndimore. Prandaj, ashtu si mund të kuptohet me lehtësi dhe të preket me dorë, gjërat janë kështu në Francen e sotme, ku vullneti është i sëmurë më rēndë; dhe Franca, e cila gjithmonë ka pasur një aftësi prej mjeshtri për të shndërruar edhe përmbysjet më shkatërrimtare të shpirtit të saj në përmbysje magjepsëse dhe joshëse, tregon pikërisht sot, si shkollë dhe shpjegim i çdo magjie të skepticizmit, epërsinē e saj kulturore mbi Evropën.

Franca për të dashur, domethënë për ta dashur për një kohë të gjatë një vullnet, është tashmë pak më e fortë në Gjermani dhe përsëri pak më e fortë në Gjermaninë e veriut se sa në atë qendrore, në mënyrë të ndjeshme më e fortë në Angli, Spanjë dhe Korsikë, atje e lidhur me gjakftohtësinë, këtu me kokëfortësinë (për të mos folur për Italinë, e cila është tepër e re që të ketë mundësi të dijë atë që do dhe që më

parë duhet të tregojë se di të dojë), por ēshtë më e fortë dhe mahnitëse në atë perandori të pafund të ndërmjetme në të cilën Evropa derdhet pērsēri në Azi, domethënë në Rusi. Atje forca për të dashur prej shumë kohësh është lënë mënjanë dhe është grumbulluar, atje vullneti pret (nuk dihet nëse si vullnet mohimi apo pohimi) në mënyrë kërcënuese që të çlirohet për tu huazuar nga fizikanēt e sotëm parulla e tyre.

Me qëllim që Evropa të çlirohet nga rreziku i saj më i madh nuk do të duhet të jenë të nevojshme vetem luftrat indiane dhe ngatërresat aziatike, por shembje të brendshme, shpërbërja e perandorisë në trupa të vegjël dhe mbi të gjitha përhapja e marrëzisē parlamentare, përfshi deryrimin për secilin që ta lexojë gazetën sē bashku me mëngjesin.

Nuk e them duke e shpresuar: mua do të më dukej më e pëlqyeshme e kundērta! E kam fjalen për një shtim të tillë të rrezikshmërisë së Rusisë sa ta bindë Evropën të vendosē për t'u bërë po aq e rrezikshme, domethënë për të pasur një vullnet, me anë të një kaste të re mbretëruese mbi Evropë, një vullnet jashtëzakonisht të tmerrshëm pikërisht në

gjendje për të caktuar qëllime përtej mijëvjeçarëve, në mënyrë që më fund komedia e zvarritur për një kohë të gjatë e shteteve të saj të vegjël, si dhe shumëllojshmëria e saj e vullneteve sa dinastike aq demokratike, të arrinte në një përfundim. Mbaroi koha e politikës së vogël, tani shekulli i ardhshëm do ta sjellë luftën për sundim mbi tokë, do të sjellë detyrimin për politikën e madhe.

Nexhib Mahfuz

Nga BBC dëgjova rreth përpjekjes për atentat të romancierit Nexhib Mahfuz, nobelistit të letërsisë. Duke dëgjuar lajmin, mendimet m’u ktyen tek librat e tij që kisha lexuar. U shtanga se si Nexhibi, megjithë zgjuarsinë e tij të dukshme, kishte mbetur injorant rreth së vërtetës - se realiteti e tejkalon imagjinatën dhe se përjetësia është më e madhe se kjo jetë kalimtare. Dhe mbi të gjitha, se parimet hyjnore janë më të rëndësishme dhe të larta se ato njerëzore.

Me fjalë të tjera, ai i shkroi veprat e tija nga imagjinata, duke përdorur aftësinë e tij të mrekullueshme për të vizualizuar, paraqitur dhe frymëzuar. Mirëpo, në fund ai nuk dha asgjë përveç se ngjarje të pabazuara në realitet. 

Pas leximit të jetëshkrimit të tij, nxora një përfundim të rëndësishëm: njeriu s'mund t’ia dalë duke gëzuar të tjerët në kurriz të lumturisë së tij. S’mund të quhet e drejtë, e ku më e shëndoshë, të kënaqësh të tjerët kur vetë je i mjeruar. 

Disa shkrimtarë kanë lavdëruar gjenitë, jo sepse arritën lumturi dhe paqe, por sepse e lejuan veten të digjen përbrenda për t’u sjellur ndriçim të tjerëve. Megjithatë, gjeniu i vërtetë në fillim ndriçohet përbrenda, e pastaj u tregon rrugën të tjerëve. Kështu, ai më parë ndërton 

themelin e udhërrëfimit dhe mirësisë për vete, e pastaj për të tjerët. 

Urtësitë hyjnore nuk do t’i gjeni në shkrimet e Nexhib Mahfuzit. Ajo që do të gjeni është një botë përfytyrimesh, vegimesh dhe përjetimesh; veprat e tij janë joshëse, ndaj edhe bëhen popullore e të suksesshme. 

Por ku janë qëllimet e larta dhe mesazhet fisnike që gjenden në veprat e mëdhaja? T’ju them të drejtën, këto nuk do i gjeni në librat e tij. 

Megjithatë, e shoh se Nexhib Mahfuzi e kuptoi atë që kishte për të bërë. Ai ndryshoi stilin e librave duke përcjellë mesazhe që rregullojnë veprimtarinë njerëzore mbi baza të urtësisë.

Gjithsesi, nuk mjafton që dikush të realizojë atë që do; ajo që kërkohet është realizimi i mirësive të përgjithshme. 

Dhe si përmbyllje, ç’përfitim do ketë njeriu nëse bëhet mbret ndërkohë që zemrën e ka të prishur dhe plot me të pavërteta? 

Nëse talenti dhe suksesi nuk shpiejnë në shpëtim dhe dobi, atëherë përse duhen ato?

Për çfarë je i prirur?

Për çfarë je i prirur?

Thuhet se “Gjërat lehtësohen për atë që janë krijuar. ” 

Përse neglizhohen dhe shpërfillen talentet atëherë? Ndër njerëzit më të këqinj dhe të mjeruar është ai që dëshiron të jetë dikush tjetër. I urtë është ai që studion veten dhe përmbush qëllimin për të cilin është krijuar.

Nëse duhet të jetë shofer, ai do të jetë shofer, dhe nëse duhet të jetë fermer, ai do të bëhet i tillë. 

Një dijetar i gramatikës arabe, Sebaueji, studioi shkenca fetare por ato iu dukën shumë të vështira. Ai kaloi te gramatika, dhe jo vetëm që u bë ekspert, por edhe një nga gramaticienët më të shquar të historisë. 

Një i urtë ka thënë, “Personi që ndjek një vijë e cila nuk i shkon përshtat është si ai që mbjell palma në Damask, apo si ai që mbjell qitro në Arabi.” 

Një poet ka thënë: 

" Ata që për luftëra u krijuan janë luftëtarët,

 Dhe për librat janë poetët e shkrimtarët." 

Ndaj, kërkojeni dhe caktojeni vendin tuaj në skemën e krijimit.